Ir al contenido

Helenismos en francés

De Biquipedia
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.

Os helenismos en francés presentan aspectos pareixius a los d'as luengas romances occidentals por haber estau transmesos por o latín clasico, por o latín eclesiastico, por l'arabe o italiano u atra luenga dende o griego bizantín. Os helenismos d'o lenguache cientifico y tecnico se troban en as atras luengas occidentals, latinas u no.

Manimenos, bi ha uns pocos helenismos antigos que no siempre son presents en as luengas romances occidentals y que representan problemas d'interpretación. S'ha interpretau que unas cuantas parolas como gouffre u ganse s'introducioron en o latín galico dende as colonias griegas foceas de Provenza. O helenismo ganse ye tamién un occitanismo.

Helenismos transmesos por latín clasico

[editar | modificar o codigo]

Se puede trobar como parolas patrimonials que siguen as leis foneticas d'a evolución d'o latín enta o francés, manimenos tamién se troban como cultismos y semicultismos por circumstancias particulars que incluyen a reintroducción.

Os helenismos transmesos por o latín clasico se distribuyen por diferents campos: zoonimia, fitonimia, descripción d'o medio fisico, constumbres, construcción, muebles, ferramientas, trastes, navegación, comercio, unidaz de mesura y cultura refinada.

Matas d'ixenzo.

Son fitonimos d'orichen griego:

Lecito d'o sieglo V aC con una representación d'Heracles luitando contra o León de Medea. A subspecie Panthera leo persica s'extiguió de Grecia entre os sieglos II y I a.C.

Son zoonimos d'orichen griego:

Descripción d'o terreno

[editar | modificar o codigo]

Meteorolochía

[editar | modificar o codigo]
  • Calme: deriva de l'occitán calma/cauma, evolución de lo latín CALMA, adaptación de lo griego καῦμα (kaûma).
  • Chômer: deriva de l'occitán caumar (descansar cuan la calor), derivau de cauma u de lo baixo latín CAUMARE con lo mesmo significau.
  • Chômage: derivau de chômer con sufixo -age. Significa "paro".
  • Ore: deriva de lo latín AURA que significa "brisa" u "viento", adaptación de lo griego αὔρα (aura). Significa "viento" sobre tot en francés antigo.
  • Orage: podría estar una forma sufixada con -age de ore u un derivau d'un AURATICUM, forma sufixada de AURA. Significa "tronada".

Constumbres u habitos

[editar | modificar o codigo]

Construcción y muebles

[editar | modificar o codigo]

Obchectos, ferramientas, trastes

[editar | modificar o codigo]

Cultura refinada

[editar | modificar o codigo]
Thalia, a musa d'a comedia, agafando una mascara comica - detalle d'o “Sarcofago d'as Musas”, as nueu Musas y los suyos atributos; márbol, primers d'o sieglo II aC, Via Ostiense - Museu d'o Louvre.

Helenismos transmesos por o latín eclesiastico

[editar | modificar o codigo]
Lapida medieval representando o bispe de Laon. A parola aragonesa bispe y a francesa évêque son semicultismos d'orichen griego.

Os helenismos transmesos por o latín eclesiastico s'han transmeso en forma de cultismos y semicultismos:

Semicultismos d'orichen griego en francés

[editar | modificar o codigo]

Estioron parolas latinas d'orichen griego orichinadoras de semicultismos en francés: ANGELU, APOSTOLU, CANONICU, COEMETERIU, COPHINU, DIABOLU, DIACONU, ECCLESIA, ENCAUSTU, EPISCOPU, EPISTULA, EVANGELIU, GRAMMATICA, IDOLU, MONACU, ORGANU, ORPHANU, PARABOLA, PAROECIA y SYNODU.

Latín Francés
ANGELU ange
APOSTOLU apôtre
APOSTOLICU apostoile
CANONICU chanoine
COEMETERIU cimetière
COPHINU coffre
DIABOLU diable
DIACONU diacre
ECCLESIA ilesia|église
ENCAUSTU encre
EPISCOPU évêque
EPISTULA épître
EVANGELIU évangile
GRAMMATICA grammaire
IDOLU idole
MONACU moine
ORGANU orgue
ORPHANU orphelin
PARABOLA parole
PAROECIA paroisse
SYNODU synode

Helenismos medievals

[editar | modificar o codigo]

O francés medieval ampró helenismos clasicos u bizantins a traviés de l'occitán (boutique), d'o italiano (riz) u de l'arabe (alchimie). Un helenismo orichinau en o griego bizantín ye galère. O itacismo permite reconoixer un orichen bizantín pa bel helenismo medieval (boutique, tapis).

Helenismos modernos

[editar | modificar o codigo]

A ciencia y filosofía medievals, renaixentistas y modernas creyoron neolochismos dreitament con radices griegas u con helenismos presos por o latín (céphalopode, paléontologie).

Sufixos cultos d'orichen griego

[editar | modificar o codigo]

Tabla de sufixos cultos comuns en francés provinients de parolas griegas

[editar | modificar o codigo]
Sufixo Cognato aragonés Parola que creya Sentiu Eixemplo
-algie[3]-alchiaSubstantivoDolorMyalgie
-arche, -arque-arcaSubstantivoQue mandaPatriarche, Monarque
-archie-arquíaSubstantivoAutoridatAnarchie
-bare-baroPresiónNormovare
-bole-boloQue chitaEmbole
-carpe-carpoFruitoEndocarpe
-céphale-cefaloCabezaEncéphale
-crate-crataRelación con o poderTechnocrate
-cratie-craciaSubstantivoPoderDémocratie
-cycle-cicloRuedaHémicycle
-game-gamoMonogame
-gamie-gamiaUniónMonogamie
-gène-chenoQue produceOxygène
-gramme-gramaRepresentación graficaSismogramme
-graphe-grafoQui describeGéographe
-graphie-grafíaDescripciónGéographie
-hydre-hidroAuguaPoïkilohydre
-id(e)-idoForma deArachnide
-lâtre-latraQue adoraIdolâtre
-lâtrie-latríaAdoraciónZoolâtrie
-lithe-litoPiedraStromatolithe
-logie-lochíaCienciaGéologie
-logue-logoEstudiosoGéologue
-mancie-manciaVidenciaGéomancie
-mane-manoCerrinoToxicomane
-manie-maníaPasiónMégalomanie
-mètre-metroMesuraKilomètre
-morphe-morfoFormaAllomorphe
-morphie-morfiaFormaPlésiomorphie
-nome-nomoQue regulaAutonome
-nomie-nomíaArte de regularÉconomie
-onyme-onimoNombreAnthroponyme
-pathe-pataMalauto dePsychopathe
-pathie-patíaMalautía, pasiónOstéopathie
-pédie-pediaEducación, instrucciónOrthopédie
-phage-fagoQue minchaPhytophage
-pagie-fachiaAlimentaciónAnthropophagie
-phile-filoAmigo debibliophile
-philie-filiaAmistatAcuariophilie
-phobe-foboEnemigo deXénophobe
-phobie-fobiaEnemistatPhotophobie
-phone-fonoSoniuTéléphone
-phonie-foníaSoniuHomofonía
-phore-foroQue levaCarpophore
-pode-podoPiet, pataTétrapode
-ptère-pteroAlaLépidoptère
-scope-scopoQue veyeHoroscope
-scopie-scopíaVisiónStéréoscopie
-sphère-sferaExtensión planetaria, part d'una planetaAtmosphère
-technie-tecniaArt de cienciaZootechnie
-technique-tecnicoPyrotechnique
-thèque-tecaPuesto u mueble a on que se guardaBibliothèque
-thérapie-terapiaCuraciónImmunothérapie
-tome-tomoTalladorMyotome
-tomie-tomíaAcción de tallarVasotomie
-type-tipoModeloArchétype
-type-tipoQue imprimePhototype
-typie-tipiaImpresiónAutotypie

Prefixos cultos d'orichen griego

[editar | modificar o codigo]

Tabla de prefixos cultos d'orichen griego comuns en francés

[editar | modificar o codigo]
Prefixo Cognato aragonés Parola que creya Sentiu Eixemplo
a-a-ausencia deanonyme
amphi-amphi-arredol, d'os dos costausamphibole
anti-anti-contrario, inversoantimatière
apo-apo-luent deapomorphie
arch(i)-archi-superlativoarchidiocèse
cata-cata-enta baixocatabolisme
di(a)-dia-a traviés dediagenèse
dys-dis-mal estau, mal funcionamientodysfonction
en-en-adintroencéphale
end(o)-endo-adintroendocarpe
épi-epi-dencimaépicarpe
eu-eu-bieneuphonie
exo-exo-fuera deexode
hémi-hemi-mitathémiptère
hyper-hiper-excesohypercorrection
hypo-hipo-debaixohypothèse
méta-meta-dimpués, dillá demétastase
par(a)-para-chunto a, contraparasitisme
péri-peri-arredolpériphérie
pro-pro-debant, porpronom
syn-sin-que tienesyndrome
sym-sim-que tienesymbole

Tabla de prefixos cultos comuns en francés provinients de parolas griegas

[editar | modificar o codigo]
Prefixo Cognato aragonés Parola que creya Sentiu Eixemplo
aéro-aero-aireaérostatique
anthropo-anthropo-hombreanthropologie
archéo-arqueo-antigoarchéozoologie
auto-auto-él mesmoautodétermination
baro-baro-pesobaromètre
biblio-biblio-librobibliothèque
bio-bio-vidabiologie
caco-caco-malocacographie
chrom(o)-cromo-colorchromatographie
chrono-crono-tiempochronomètre
chrys(o)-criso-orochrysalide
dactyl(o)-dactilo-didodactylologie
déca-deca-diezdécamètre
démo-demo-pueblodémographie
dynamo-dinamo-fuerzadynamomètre
gastero-gastero-estomagogastéropode
gastro-gastro-estomagogastro-entérite
gé(o)-cheo-tierragéologie
hélio-helio-solhéliocentrisme
hémat(o)-hemato-sangrehématopoïèse
hémo-hemo-sangrehémoglobine
hippo-hipo-caballohippocampe
homéo-homeo-pareixiuhoméothermie
hom(o)-homo-pareixiuhomologie
hydr(o)-hidro-auguahydrogène
idéo-ideo-ideyaidéologie
iso-iso-igualisoglosse
lith-lito-piedralithotrophie
macro-macro-granmacrophage
méga-mega-granmégalithe
més(o)-meso-meyoMésopotamie
métr(o)-metro-mesuramétronome
micro-micro-chicoMicronésie
nécro-necro-muertenécrose
néo-neo-nuevonéolibéralisme
neuro-neuro-niervoneurone
névr(o)-neuro-niervonévrose
octa-octa-ueitooctaèdre
ophtalm-oftalmo-uelloophtalmoplégie
oro-oro-montanyaoronymie
ortho-orto-rectoorthoptères
paléo-paleo-antigopaléontologie
pan-pan-totpanslavisme
pant(o)-panto-totpantocrator
patho-pato-dolorpathogène
ped-ped-ninopédiatre
penta-penta-cincopentagramme
phago-fago-mincharphagocytose
philo-filo-aimarphilosophie
phon(o)-fono-vozphonologie
photo-foto-luzphototrophie
pneum(o)-pneumo-airepneumonie
poly-poli-numerosopolyphylie
pseud(o)-pseudo-falsopseudo-fruit
psych(o)-psico-espritopsychologie
pyr(o)-piro-fuegopyrolyse
techn(o)-tecno-artetechnologie
tétra-tetra-cuatrotétrapodes
théo-teo-diosthéologie
thermo-termo-calorthermodynamique
top(o)-topo-puestotopologie
tri-tri-trestrièdre
tris-tris-trestrismégiste
typo-tipo-caractertypologie
xéno-xeno-foranoxénolite
xylo-xylo-fustaxylopale
zoo-zoo-animalzoospore

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. (es) Jairo Javier García Sánchez: Atlas toponímico de España. Editorial: Arco/Libros, S.L., 2007, p 56.
  2. (es) Fernández González, J.R.: Gramática histórica provenzal. Universidat d'Oviedo, 1985. p 107.
  3. (es) Gramática francesa. Larousse Editorial, S.A, 2000., pp 214-215.

Bibliografía

[editar | modificar o codigo]


Lo lexico griego y los helenismos ampraus por atras luengas
en alemán | en anglés | en aragonés | en arpitán | en astur-leyonés | en castellano | en catalán | en eslau eclesiastico antigo | en francés | en galaicoportugués | en italiano | en latín | en neerlandés | en occitán | en rumanche | en rumano


Gramatica d'o francés
Fonetica Accentuación · Epentesi de consonant-puent · Fonetica · Fonolochía · Elisión · H aspirada · Liaison · Sincopa
Morfolochía Adchectivos (Cualificativos · Chentilicios · Colors · Grau comparativo · Grau superlativo · Demostrativos · Exclamativos · Indefinius · Interrogativos · Posesivos · Numerals cardinals · Numerals ordinals) · Adverbios (Afirmación · Cantidat · Dubda · Opinión · Deicticos · Espacials · Exclamativos · Frecuencia · Interrogativos · Modals · Manera · Negación · Relación lochica · Tiempo) · Articlos (Definius · Indefinius · Partitivo) · Chenero · Conchuncions (Copulativas · Adversativas · Dischuntivas · Causals · Comparativas · Completivas · Concesivas · Condicionals · Consecutivas · Finals · Subordinativas· Temporals) · Numerals · Numero · Pronombres (Demostrativos · Indefinius · Interrogativos · Posesivos · Personals · Relativos) · Prefixos (Cultos) · Sufixos (Cultos · Verbals) · Preposicions · Locucions prepositivas · Verbos · Conchugación (Primera conchugación · Verbos acabaus en -oir · Verbos acabaus en -re · Verbos acabaus en -ir d'a tercera conchugación · Conchugacions incoativas · Verbos irregulars acabaus en -ître · Segunda conchugación · Verbos irregulars · Modo condicional · Modo imperativo · Modo indicativo · Modo infinitivo · Modo participio · Modo subchuntivo · Tiempos verbals · Tiempos verbals perifrasticos · Verbos auxiliars · verbo être · verbo avoir) · Verbos modals · Verbos de movimiento · Verbos pronominals · Locucions verbals · Construccions verbo-nominals
Sintaxi Concordancia · Estilo directo · Estilo indirecto · Inversión · Negación · Sintagma adchectival · Sintagma nominal · Sintagma verbal · Orden de pronombres · Voz pasiva · Oracions de relativo · Oracions completivas · Oracions completivas infinitivas · Oracions temporals · Oracions causals · Oracions finals · Oracions consecutivas · Oracions concesivas · Oracions condicionals · Oracions comparativas · Oracions impersonals
Lexicolochía Anglicismos · Antroponimia · Arabismos · Arpitanismos · Castellanismos · Celtismos · Cultismos · Chermanismos · Escandinavismos · Eslavismos · Fitonimia · Hidronimia · Goticismos · Helenismos · Hongarismos · Italianismos · Lusismos · Miconimia · Neerlandismos · Occitanismos · Palabras ampradas d'as luengas d'oïl en francés · Persismos · Superstrato francico · Tudesquismos · Turquismos · Nominalización · Oronimia · Semicultismos · Toponimia · Zoonimia
Ortografía Normas ortograficas d'o francés