Rusia
| Российская Федерация Rossiiskaya Fiedieratsiya |
|||||
|
|||||
| Lema nacional: | |||||
| Himno nacional: Himno d'a Federación Rusa | |||||
| Capital • Población |
Moscú 11.273.400 (2004) |
||||
| Mayor ciudat | Moscú | ||||
| Idiomas oficials | Ruso1 | ||||
| Forma de gubierno | Republica federal Dmitry Medvedev Vladimir Putin |
||||
| Independencia • Calendata Declarata Reconoixita |
D'a Unión Sovietica 12 de chunio de 1990 24 d'agosto de 1991 |
||||
| Superficie • Total • % augua Mugas |
Posición 1º 17.075.200 km² 0,5% 20.017 km |
||||
| Población • Total • Densidat |
Posición 9º 140.702.090 (2008) 8,3 hab/km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2008) • PIB per capita |
Posición 8º US$ 2.274.584 millons US$ 16.200 |
||||
| Moneda | Rublo | ||||
| Chentilicio | ruso/a | ||||
| Zona horaria | UTC +2 a +12 | ||||
| Dominio d'Internet | .ru .su .рф | ||||
| Codigo telefonico | +7 |
||||
| Prefixo radiofonico | RAA-RZZ, UAA-UIZ |
||||
| Codigo ISO | 643 / RUS / RU | ||||
| Miembro de: ONU, APEC, CBSS, OSCE | |||||
| 1Bi ha atras trenta luengas reconoixitas oficialment en bellas d'as subdivisions de Rusia | |||||
A Federación Rusa u simplament Rusia (en ruso: Россия, Rossiya), ye o país más gran d'o mundo, estendillando-se entre Europa y Asia. Ye una republica semipresidencialista integrata por "subchectos federals". Rusia muga con los siguients países (empecipiando por a parti noroccidental y seguindo lo sentito contrario a las sayetas d'o reloch): Noruega, Finlandia, Estonia, Letonia, Belarrusia, Lituania, Polonia, Ucraína, Cheorchia, Azerbaichán, Cazaquistán, China, Mongolia y Coreya d'o Norte. A suya costa s'estendilla dende l'Ocián Arctico dica l'Ocián Pacifico d'o Norte, y tien amás costa en mars interiors como a mar Baltica, mar Negra y mar Caspia. Como succesor prencipal d'a Unión Sovietica, Rusia contina estando un país influyent, en particular en a Comunidat d'Estatos Independients, integrata por muitos atros estatos de l'antiga Unión Sovietica.
A historia de Rusia prencipia con os eslavos orientals. Os pueblos eslavos apareixioron como grupo etnico en Europa entre os sieglos III y IV.[1] Establito y gubernato por os vikingos y os suyos descendients, o primer estato eslavo-oriental, a Rus de Kiev, surtió en o sieglo IX, y adoptó lo cristianismo d'o Imperio Bizantín en 988, prencipiando asinas a sintesi d'as culturas bizantina y eslava que definirba la cultura rusa d'os siguients mil anyos.[2] A Rus de Kiev se desintegró y as tierras fuoron dividitas entre chicotz estatos feudals. O succesor más poderoso estió lo Gran Ducato de Moscú, que estió a fuerza prencipal d'o proceso de reunificación rusa en a suya luita d'independencia en contra d'a Horda d'Oro. Moscú reunificó, china chana, os prencipatos rusos que la rodiaban y a la fin dominó lo legato cultural y politico d'a Rus de Kiev. En o sieglo XVIII, ya s'heba estendillato por meyo d'as conquiestas, as anexions y as exploracions y se transformó en o Imperio Ruso, que s'estendillaba dende Polonia dica l'ueste a l'ocián Pacifico. Rusia se convirtió en o país constituyent más gran d'a Unión Sovietica, o Estato socialista constitucional más gran d'o mundo y superpotencia mundial, dica la suya desaparición a la fin d'a Guerra Fría.
Con a disolución d'a Unión Sovietica en 1991, s'establió a Federación Rusa, pero ye reconoxita como a personalidat legal de continidat d'a Unión Sovietica. Asinas, Rusia ye miembro permanent d'o Consello de Seguridat d'as Nacions Unitas y miembro prencipal d'a Comunidat d'Estatos Independients. Rusia ye un país con armamento nucleyar y tien a reserva d'armas de destrucción masiva más gran d'o mundo.
Contenius |
[editar] Cheografía fisica
Rusia ye situata entre Europa oriental y Asia septentrional (chusto a divisoria entre os dos continents, a cordelera d'os Urals, se troba en territorio ruso), y en o estremo oriental ye deseparata d'o estato estatounitense d'Alaska por o estreito de Bering.
Muga a lo norte con l'ocián Arctico a traviés d'a mar de Barents, a mar de Kara, a mar de Laptev, a mar d'a Siberia Oriental y a mar de Chukchi. Astí se troban os archipielagos de Nueva Zembla, Tierra de Francisco Chusé, Tierra d'o Norte y Nueva Siberia y a isla de Wrangel.
A l'este, muga con o estreito de Bering que a desepara d'America y con l'ocián Pacifico a traviés d'o estreito de Bering, a mar d'Okhotsk y a mar de Chapón. Astí se troban a isla de Sakhalin y as islas Kurils; y a lo sud d'istas bi ha a isla chaponesa de Hokkaido.
A lo sud, tien mugas terrestres con Coreya d'o Norte, a Republica Popular de China, Mongolia y Cazaquistán. A lo sudueste muga con a mar Caspia y as montanyas d'o Caucas, que deseparan Rusia d'Azerbaichán y Cheorchia.
A l'ueste, as suyas mugas son a mar Negra y a mar d'Azov, Ucraína, Belarrusia, Letonia, Estonia, a mar Baltica a traviés d'o golfo de Finlandia, Finlandia y Noruega. Deseparato de Rusia se troba l'oblast u provincia de Kaliningrad, que muga a lo norte y a l'este con Lituania, a lo sud con Polonia y a l'ueste con a mar Baltica.
Rusia s'estendilla a traviés d'a mayor parti d'o norte d'Eurasia y, por tanto, existen una gran variedat de paisaches y climas. A mayor parti d'o paisache consiste en planas granizas, tanto en a parti europea como en a parti asiatica que son amplament conoixitas como, por eixemplo, Siberia. Istas planas son, más que más, estepa a lo sud y selvas densas a lo norte, con a tundra a lo largo d'a costa d'o norte. Se troban cadenas montanyosas a lo largo d'as mugas d'o sud, como lo Caucas (a on que se troba o Elbrús, o punto más alto de Rusia con 5.633 metros d'altaria) y l'Altai. A l'este bi ha la sierra de Verkhoiansk y os vulcans d'a peninsula de Kamtchatka. En a parti central i son os Urals, que son a división prencipal entre Europa y Asia.
Rusia tien una luenga linia de costa de más de 37.000 kilometros a lo largo d'os ocians Arctico y Pacifico, asinas como mars interiors com a mar Baltica, a mar Negra y a mar Caspia. As mars más chicotas fan parti d'os ocians; a mar de Barents, a mar Blanca, a mar de Kara, a mar de Laptev, a mar de la Siberia Oriental y a mar de Chukchi fa parti de l'Arctico, mientres que o estreito de Bering, a mar d'Okhotsk y a mar de Chapón perteneixen a l'Ocián Pacifico. As islas prencipals que se i troban encluyen Nueva Zembla, a Tierra de Francisco Chusé, a Tierra d'o Norte, as islas de Nueva Siberia, a isla de Wrangel, as islas Kurils y a isla de Sakhalin.
Rusia ye trescruzata por grans ríos. Os d'a parti europea que desembocan en as mesmas costas rusas son o Volga, o Don, o Kama, l'Oka y o Dvina Septentrional, mientres que os que desembocan en atros países son o Dnieper y o Dvina Occidental. En Asia se i troban l'Obi, o Irtix, o Yenisei, l'Angara, o río Lena y l'Amur. Os lacos prencipals encluyen o laco Baikal, o laco Ladoga y o laco Onega.
[editar] Cheografía humana
[editar] Dinamica de población
Seguntes as estimacions preliminars, a población rusa l'1 de chinero de 2007 yera de bells 142 millons de presonas. En 2007, a población heba baixato un 0,17% y en 2006 un 0,37%. Rusia ye una sociedat diversa y multietnica, bi ha más de 120 grupos etnicos y indichenas.[3] En 2006 186.380 inmigrants plegoron a Rusia, d'os qualos un 95% proveniban d'os paises d'a Comunidat d'Estatos Independients, muitos d'els de parla rusa. Encara que a población rusa ye relativament gran, a densidat de población ye muit baixa, debito a la extensión territorial d'o país. A mayor parti d'a población se concentra en a Rusia europea amán d'os Urals y a lo sudueste de Siberia. Un 73% d'a población ye urbana.[4] Seguntes os datos d'o censo de 2002, as ciudatz más grans d'o país son Moscú (10,1 millons) y Sant Petersburgo (4,7 millons). Once ciudatz más tienen una población d'entre 1 y 2 millons d'habitants: Chelyabinsk, Kazan, Novosibirsk, Nizhny Novgorod, Omsk, Perm, Rostov d'o Don, Samara, Ufa, Volgograd y Yekaterinburg.
O maximo de población rusa goso estar de 148,7 millons d'habitants en 1991,[5] pero dende allora la población ha ito baxando; de feito en 2007, o numero de muertos estió superior a lo numero de naixencias.[6] A tasa de creiximiento poblacional estimata ta 2008 ye de –0,474%.[7] As causas prencipals d'o creiximiento negativo d'a poblavión son una alta tasa de mortalidat y una baixa tasa de natalidat (de 16 por cada mil habitants y d'11 por cada mil habitants respectivament).[7] Manimenos, o Menisterio de Salut de Rusia preveye que en 2011 as tasas de natalidat y mortalidat serán iguals.[8]
[editar] Luengas
Se parlan en Rusia quasi 100 luengas diferents.[1] Seguntes o censo de 2002, amás d'o ruso, luenga oficial parlata en totz os subchectos federals, se i parlan tamién o tartre (5,3 millons de presonas) y l'alemán (2,9 millons).[9] O ruso ye a unica luenga oficial d'o Estato, pero a Constitución atorga a las republicas o dreito a escullir lur luenga propia cooficial con o ruso.[10] A tamas d'a suya extensión (o ruso ye a luenga más estendillata cheograficament d'Eurasia) a luenga ye relativament homochenia. O ruso ye a luenga eslava con o numero más gran de parlants.[11] O ruso ye una d'as seis luengas oficials d'as Nacions Unitas.
[editar] Etnografía
Rusia ye una sociedat diversa y multietnica. Os rusos forman un 80% d'a población total d'a Federación Rusa. Con tot y con ixo, i viven más de 120 grupos etnicos. Belluns d'istos pueblos son muit chicotz, con menos de 1000 individuos; de feito, amás d'os rusos nomás os tartres, os ucraineses, os chuvaixes, os baixkirs, os chechens y os armenios superan o millón de presonas.[1] A Federación Rusa reconoixe a diversidat etnica en estar formata por 21 republicas de minorías, 10 destritos autonomos y una rechión autonoma. En istas rechions, a nacionalidat eponima, manimenos, ye inferior, en numero, a los rusos que i viven.[1] Bellas minorías nacionals demandan mayor autonomía u y incluso a independencia.
[editar] Relichión
O Cristianismo, o Islam, o Budismo y o Chudaísmo son as relichions tradicionals de Rusia y consideratas, seguntes una lei aprobata en 1997, como parti d'o "herencio cultural" d'o Estato.[12] A Ilesia Ortodoxa Rusa ye a relichión dominant.[13] Seguntes una enqüesta realizata por o Centro d'Investigación d'Opinión Publica Ruso, un 63% d'os enqüestatos se consideraban rusos ortodoxos.[14] Manimenos, nomás un 15-20% ye practicant; unatro 10-15% practica o Islam.[7] Un gran porcentache d'a población rusa no ye practicant u ye atea u agnostica, un legato d'o suyo pasato sovietico.[7]
[editar] Historia
[editar] Antiga Rusia, eslavos orientals y a Rus de Kiev
Antes d'o sieglo I, as vastas tierras de Rusia meridional estioron pobladas por quantas tribus, muit dispersas por l'immenso territorio, como os proto-indoeuropeus y scitas. Entre o sieglo III y sieglo VI as estepas estioron asolatas por ondadas succesivas d'invasions nomadas, dirichidas por tribus que a ormino continarían a suya abance dica Europa, como estió o caso d'os hunnos y avaros.
Entre o periodo d'o sieglo V a o sieglo VII los abances humans son representaus por a cultura de Dyakovo, en plena edat de fierro, que ocupaba a zona d'o Volga Superior, o Valday y l'aria de río de Oká. A cultura de Dyakovo yera formada por a chent ugrofinesa, os denantpasaus d'as tribus Merya, Muroma, Meshchera y Vepsos. Toda a toponimia rechional ugrofinesa y o suyo caracter hidronimo nos transporta a ista cultura, un eixemplo ye o río Yauza, afluent d'o Moscova, y probablement o mesmo río Moscova tamién.
Os turcos y os cazacos reinoron as estepas mas baixas d'a cuenca d'a Volga entre os mars Caspia y Negro ent'o sieglo VIII. Destacoron por as suyas notorias leis de tolerancia cosmopolita. Os gazaros estioron a connexión comercial prencipal entre o Baltico y l'imperio musulmán Abbasí radicaus en Bagdad. Se convirtioron en importants aliatos d'o Imperio bizantino y emprendioron una serie de guerras exitosas contra os Califatos arabes.
En ista yera, o termin "Rhos" u "Rus" estió primer aplicau a os varegos y dimpués tamién a os eslavos que habitaban a rechión. En o periodo d'o sieglo X a XI a Rus de Kiev u Rusia meyeval plegó a estar o prencipato mas gran en Europa y un d'os mas prospers, a causa d'o comercio diversificau tanto con Europa como con Asia. a obridura de nuevas rutas d'o comercio con Oriente en o tiempo de As Cruzadas contribuyó a la decadencia y a la fragmentación d'o prencipato a fins d'o sieglo XII.
En o periodo d'o sieglo XI y XII, as incursions constants d'as tribus turcas nomadas, como os polovtsy y os pazinacos, levoron a la migración masiva d'as poblacions eslavas, d'o sud fertil a las rechions d'o norte, conoixius como Zales'e. Os estaus meyevals d'a Republica de Novgorod y o Prencipato de Vladímir-Súzdal surtioron como sucesors d'o Rus de Kiev. Mientres, o curso mediano d'o río Volga yera dominau por o estau musulmán de Bulgaria d'o Volga. Como muitas atras partes de Eurasia, istes territorios fuoron invadius por os mongols, formando o estau d'a Horda Dorada que saqueyaría os prencipatos rusos entre mas de tres sieglos. Amán d'a metat d'a población rusa morirá entre a invasión mongola; posteriorment conoixius como os tartres, gubernarán as extensions meridionals y centrals de Rusia mientres que os territorios actuals de Ucraína y Belarrusia serán incorporaus a o Gran Ducato de Lituania y Polonia, dividindo asinas a os eslavos orientals entre belarrusos a o norte y ucraineses a l'ueste.
Igual que en os Balcans, o movimiento nomada retrasó o desembolique economico y social d'o país. Manimenos, a Republica de Nóvgorod de conchunta con a ciudat de Pskov retenioron bell grau d'autonomía entre o tiempo d'a yunta mongola y podioron en gran parte privar as atrocidatz que afectoron a la resta d'o país. En l'anyo 1240, a Republica de Novgorod, dirichida por Alexánder Nevsky (1220-1263), refusó os intentos d'os cruzaus chermanicos d'a Orden Teutonica de colonizar a rechión.
[editar] Prencipato de Moscú
A diferencia d'o suyo lider espiritual, o Imperio bizantín, Rusia, baixo o liderache de Moscú, podió revivir y organizar a suya propia guerra de la reconquiere, subchugando finalment a os suyos enemigos y anexando os suyos territorios perdius. Dimpués d'a caita de Constantinoble en 1453, a Rusia moscovita queda como o solo estau cristiano funcional en a buega d'Europa Oriental, adquirindo asinas o dreito de reclamar a succesión a o legato d'o Imperio romano d'Oriente. Encara baixo o dominio d'os mongol-tartres, o ducato de Moscú prencipió a afirmar a suya influencia en Rusia Occidental en o prencipio d'o sieglo XIV. O resurchimiento espiritual, emparau por a Ilesia Ortodoxa y santo Sergio de Rádonezh, aduyó a o ducato de Moscú a redotar a os mongolo-tartres en a Batalla de Kulikovo en 1380.
Ivan IV "O Terrible" (1530-1584) mete fin a o control d'os invasors, consolidando rechions cercanas baixo o dominio de Moscú. Ye o primer en tomar o titol de "Gran Duque de Todas as Rusias".
A'l prencipio d'o sieglo XVI, o Estau ruso prenió como fiques prencipals recuperar totz os territorios perdius a conseqüencia d'a invasión mongolo-tartra y protecher a zona fronteriza meridional contra os ataques d'os tartres de Crimea (As Guerras Ruso-De Crimea) y de qualques lugars turcos. Os fidalgos, recibindo una senyoría d'o sobirán, estioron obligaus a servir en l'exercito. O sistema d'a senyoría plegó a estar la base t'a caballería noble. En 1547, Ivan IV fue coronau oficialment como o primer Zar de Rusia. Entre o suyo reinau, Ivan IV anexionó rechions de Kazán y Astracán entre atras y transformó Rusia en un estau multietnico. Iván IV promulgó un nuevo codigo de leis (Sudebnik de 1550), establindo o primer cuerpo representativo feudal (Zemsky Sobor) y introdució a autochestión local en as rechions rurals. A zaguers d'o sieglo, cosacos rusos fundoron os primers establimientos en Siberia Occidental. O suyo reinau tamién estió marcau por a larga y fracasada guerra contra a coalición de Polonia, Lituania y Suecia ta l'acceso a o comercio a traviés d'a mar Baltica.
Iván levó a cabo una serie de porgaduras en a aristocracia feudal, probablement provocadas por a traiduría por parte de principe Kurbsky, por as qualas dentró en a historia como "O Terrible". Dimpués d'a suya muerte os fracasos militars, as epidemias y as pobras cullitas debilitoron o Estau, os tartres de Crimea creman a ciudat de Moscú. a muerte d'os fillos d'Iván combinau con o fame de 1601-1603 levan a la guerra civil y a la intervención extranchera.
A meyaus d'o sieglo XVII i heba establimientos rusos en Siberia Oriental y en a peninsula de Chukchi a traviés d'o río Amur. En 1648 o navegant ruso Semión Dezhniov descubre o estreito que desepara Siberia de Alaska. Mas tarde, en 1728 será explorau por o navegant danés Vitus Bering, y levará o suyo nombre (estreito de Bering).
[editar] Imperio ruso
O control moscovita d'a nación naixient continó dimpués d'a intervención polaca baixo a dinastía subsiguient de Romanov, empecipiando con o Zar Miguel I de Rusia en 1613. Pero I o Gran, qui gubernó o Zarato Ruso, redotó a o Imperio sueco entre a Gran Guerra d'o Norte, forzando-lo a ceder Karelia Occidental y Ingria (dos rechions perdidas por Rusia en o Tiempo de Dificultatz), y de Livonia (actuals Estonia meridional y Letonia septentrional). Isto aseguró l'acceso d'o Imperio ruso a o mar y o comercio maritimo, en Ingria. Fundó en 1703 una nueva capital, San Petersburgo y estió, en gran parte, responsable de levar a cultura d'Europa Occidental a Rusia, a resultas d'as suyas reformas.
Dimpués de ditas reformas, Rusia obtenió poder en Europa. Catarina a Gran, que gubernó entre 1762 a 1796, continó os esfuerzos de Pero I ubicando a Rusia como un d'os grans poders europeus. Como eixemplos d'a participación europea en o sieglo XVIII, se destacan a Guerra de Succesión Polaca y a Guerra d'os Siet Anyos. Dimpués d'a división de Polonia, Rusia adquirió os significativos territorios d'o ueste, os quals se trobaban poblaus prencipalment por personas de relichión ortodoxa. A conseqüencia d'as guerras contra o Imperio otomán, Rusia aumentó as suyas buegas dica o mar Negro tenendo como objetivo a protección d'a rechión cristiana d'os Balcanes contra os turcos. En 1783, Rusia y o Reino cheorchián (que fue devastau quasi totalment por as invasions persas y por os turcos) sinyoron o tractau de Georgievsk seguntes o qual Cheorchia (Kartl-Kakheti) recibió a protección de Rusia.
En 1812, habendo reuniu quasi meyo millón de soldaus franceses y provenients d'os suyos atros estaus conquerius en Europa, Napoleón invadió Rusia. Manimenos, dimpués de tomar Moscú, fue forzau a retirar-se enta Francia. Quasi o 90% d'as fuerzas invasoras murioron en as batallas con l'exercito ruso, a causa d'os guerrillers, y o crudo hibierno. Os exercitos rusos rematoron a persecución de l'enemigo tomando a suya capital, París. Os oficials d'as guerras napoleonicas levoron a Rusia las ideyas d'o liberalismo y mesmo procuroron reducir os poders d'o zar entre a rebelión frustrada d'os dekabristas en 1825, a quala fue seguida por quantos decenios de represión politica. Unatro d'os resultaus d'as guerras napoleonicas, estió a constitución de Besarabia, y de Finlandia en l'Imperio ruso, y a creyación d'o Congreso Polonia. a permanencia d'a servitut y as politicas conservaderas de Nicolau I de Rusia estorboron o desembolique de l'Imperio ruso a meyaus d'o sieglo XIX. Como resultau, o país fue redotau en a Guerra de Crimea (1853-1856) por una alianza de poders europeus mayors que incluiban a Gran Bretanya, Francia, l'Imperio Otomán y Piamonte-Cerdenya.
O succesor de Nicolau I de Rusia, Aleixandre II (1855?1881) fue forzau a emprender una serie de reformas completas y publicó un decreto abolindo a servitut, en 1861. As grans reformas d'o reinau d'Aleixandre II dirichioron cada vez mas rapido o desembolique y as tentativas d'o capitalista Serguéi Witte ent'a industrialización. Una atmosfera de eslavofilia yera en aumento, liderata por a victoria de Rusia en a Guerra Ruso-Turca, a quala forzó a l'Imperio Otomán a reconoixer a independencia de Rumanía, de Serbia y Montenegro, y l'autonomía de Bulgaria.
O fracaso de las reformas y a supresión de lo agrario a conseqüencia d'o creiximiento d'a intelectualidat liberal, fomentó a continuidat d'os problemas. En a vispra de Primera Guerra Mundial, a posición d'o Zar Nicolau II y a suya dinastía pareixió precaria.
O gubierno ruso no querió participar en a Primera Guerra Mundial, pero sentiba que a sola alternativa yera l'acceptación d'a dominación alemana d'Europa. Rusos de clase alta y burgueses aduyoron en o esfuerzo de guerra d'o rechimen. Labradors y treballadors, en cambeo participoron con muito menos entusiasmo debant d'a situación. Alemanya teneba un exercito que levaba a debantera en Europa y un enorme poder industrial, tenendo amás a Austria y l'Imperio Otomán como os suyos aliatos en a guerra. Conseqüentment, Rusia fue forzada a luitar en atras tres guerras y en a guerra anglesa simultaniament. Baixo istas circumstancias o esfuerzo ruso en a guerra estió impresionant. Habendo ganau quantas grans batallas en 1916, l'exercito guardó distancia quan estalló a Revolución rusa de 1917, en parte por razons economicas, pero prencipalment porque a desconfianza publica ya existent ent'o rechimen creixió por a corrupción y a traiduría. Muitas historias estioron inventadas u enormement exacheradas, tal como a creyencia que un mistico, Grigori Rasputín, tenió gran influencia politica dentro d'o gubierno. O que importó, manimenos, fuo que se creyoron as remors.
Dimpués que un poder bolchevique asumió en chulio de 1917, o suyo lider, Vladímir Ilich Lenin (naixiu Vladímir Ilich Uliánov), fuyó a Finlandia por seguranza. Allí escribió "O Estau y a Revolución", clamando a una nueva forma de gubierno basau en consellos d'os treballadors u soviets, y instituindo a o poder sovietico esleiu, como revocable en tot momento por os treballadors. Ell tornó a Petrograu en octubre, inspirando a Revolución d'octubre con o lema "Tot o poder t'os soviets!". Lenin dirichió o derrocamiento d'o Gubierno Provisional de l'Instituto de Smolny, dende o 6 a o 8 de noviembre de 1917. A la fin d'a Revolución rusa de 1917, una facción politica marxista clamó a os bolcheviques a tomar o poder en Petrograu y Moscú baixo o liderazgo de Lenin. Os bolcheviques cambioron o suyo nombre a Partiu Comunista. L'asalto y a capitulación d'o Palacio d'Hibierno en a nueit d'o 7 a o 8 de noviembre marcoron o prencipio d'o gubierno sovietico.
O Zar Nicolau II y familia reyal fue asasinada y con ixo remató a zaguera dinastía rusa. Entre un tiempo se creyó en a remor que a filla menor d'a familia, a princesa Anastasia, heba sobreviviu, remor que investigacions recients han desmentiu.
[editar] Revolución de 1917 y a fin de yera zarista
Tot y que Rusia se industrializaba rapidament, tasament una chicota parte d'a población, prencipalment nobles y qualques industrials, teneban buenas condicions de vida. Os labradors yeran pobres y, manimenos la reforma agraria de Aleixandre II, les yera muit dificil acceder a la propiedat d'a tierra. As succesivas redotas en batallas entre a I Guerra Mundial y o descontento cheneralizau d'a población, levoron a que a economía interna prencipiase a deteriorar-se, la qual cosa condució a o caos social y a quantas rechiradas y intentos revolucionarios. Istas revolucions tienen dos calendatas: 1905 y 1917. En a revolución de 1905 prencipia a fin de la yera zarista, quan Rusia fue redotada inasperadament por Chapón entre una guerra entre istes dos países. Chapón yera un país chicot y feble a ran tecnolochico, y isto espantó a o zar Nicolau II y afectó a la suya popularidat. Asinasmesmo, en 1905 un grupo de treballadors elaboró una petición a o zar, no a o Palacio Imperial en San Petersburgo, exichindo reformas economicas y socials. O movimiento fue violentament reprimiu por as tropas d'o zar, qui dioron muerte a varios d'os treballadors. Ixe episodio fue conoixiu como "Domingo Sangriento", a partir d'ell se formoron os primers Soviets.
O poder d'os sovieticos y a influencia d'a revolución de 1905 se fue feblando en os anyos siguients; manimenos, con a dentrada de Rusia a la I Guerra Mundial, as condicions de vida de gran parte d'a población empiororon drasticament, chenerando as condicions ta nuevas rechiradas que darían orichen a la Revolución de febrero de 1917, en an social-revolucionarios, mencheviques, cadets y bolcheviques intentoron dar -por separau-con nuevas formulas de gubierno ta Rusia, dando puesto a una breu Republica d'inspiración occidental que o suyo maximo lider estió Alexander Kerensky. Iste nuevo orden no prosperó habiu de, prencipalment, a la oposición d'os liders rusos d'a nueva republica a la salida de Rusia d'a guerra, la qual cosa favoreixió a os bolcheviques que, manimenos estar una minoría politica entre os partius d'a epoca, yeran os solos que esfendeban a salida d'a guerra de traza intransichent; d'ista traza se dio orichen a la revolución d'octubre de 1917, d'inspiración bolchevique, y a la posterior toma d'o poder por parte d'os soviets lideratos por Lenin y Trotsky, qui creyan o Partiu Comunista an estioron daus os primers trangos t'a formación d'a URSS.
Dimpués d'a victoria d'os bolcheviques, Rusia sufre una Guerra Civil (1918-1922) entre os partidarios d'a revolución bolchevique (Exercito Royo) y os suyos opositors (Exercito Blanco), istes zaguers, emparaus en qualques momentos d'a guerra, por diversas potencias extrancheras. Ta ganar, Lenin adopta o "Comunismo de Guerra", sacando a producción agricola ta abastecer a os soldaus. Con a victoria de l'Exercito Royo grans companyías privadas fuoron zarradas como, por eixemplo, a interpresa Smirnoff.
[editar] Yera sovietica
A Unión Sovietica ye a succesora d'o Imperio ruso. O zaguer zar, Nicolau II, gubernó dica marzo de 1917 y fue executau con a suya familia l'anyo siguient, en Yekaterimburgo. A Unión Sovietica fue establida en aviento de 1922 como a Unión d'as Republicas Sovieticas de Rusia (familiarment conoixida como Rusia Bolchevique), Ucraína, Belarrusia y Transcaucasia gubernadas, as tres primeras, por partius bolcheviques y a zaguera por o menchevique.
[editar] Revolución y a fundación d'o estau sovietico
l'actividat revolucionaria moderna en o Imperio ruso prencipió con a Rebelión Decembrista de 1825, y encara que a servitut fue abolida en 1861, lo fuo en termins desfavorables t'os labradors y sirvió ta animar a os revolucionarios. Un parlamento, a Duma estatal, fue establiu en 1906, dimpués d'a Revolución de 1905, pero o malestar politico y social siguió. Estando agravau entre a Primera Guerra Mundial por o fracaso militar y a escaseza d'alimento en as ciudatz prencipals.
O levantamiento popular espontanio en Petrograu, en respuesta d'a caita d'a economía y a moral en tiempo de guerra, acabó con o derrocamiento d'o gubierno imperial en marzo de 1917 (veyetz Revolución de Febrero). A autocracia zarista fue reemplazada por o Gubierno Provisional Ruso, que os suyos liders pensoron en establir una democracia liberal en Rusia y continar participando en o costau d'a Triple Entente en a Primera Guerra Mundial. Al mesmo tiempo, ta asegurar os dreitos d'a clase obrera, as asambleyas de treballadors, conoixidas como Soviets, naixen a lo largo de tot o país. Os bolcheviques, dirichius por Lenin, presionoron a favor d'una revolución socialista tanto en ditas asambleyas como en as carreras, tomando o poder en o Gubierno Provisional en noviembre de 1917 (veyer Revolución d'octubre). Solament dimpués d'a larga y sangrienta Guerra civil rusa de 1918-1921, entre a qual s'aprebó a primera Constitución sovietica de 1918 y que incluyó intervención extranchera en quantas rechions de Rusia se afirmó o nuevo poder sovietico. Dimpués d'a Guerra Polaco-Sovietica de 1919-1921, a "Paz de Riga" a prencipios de l'anyo 1921 dividió os territorios disputaus de Belarrusia y Ucraína entre Polonia y a RSFS de Rusia.
[editar] Vinclos externos
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Russia, Encyclopedia Britannica
- ↑ Excerpted from Glenn E. Curtis (ed.): Russia: A Country Study: Kievan Rus' and Mongol Periods, Federal Research Division of the Library of Congress, 1998.
- ↑ 1 de chunio de 2007: A great number of children in Russia remain highly vulnerable, United Nations Children's Fund.
- ↑ Resident population, Federal State Statistics Service.
- ↑ Demographics, Library of Congress
- ↑ Demography, Federal State Statistics Service.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 People. Russia. CIA - The World Factbook.
- ↑ Russia's birth, mortality rates to equal by 2011 - ministry, RIA Novosti.
- ↑ Censo Ruso de 2002, 4.3. Población por nacionalidat y conoiximiento d'o ruso; 4.4. Conoximiento d'as luengas, Servicio d'Estatistica d'o Estato Federal
- ↑ A Constitución d'a Federación Rusa (articlo 68, para. 2)
- ↑ Universidat de Toronto.
- ↑ Eastern Europe, Russia and Central Asia; Imogen Bell
- ↑ Religion In Russia, Embassy of the Russian Federation
- ↑ (ru) Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше, religare.ru
| Ex Unión de Republicas Socialistas Sovieticas (URSS) | |
| Armenia | Azerbaichán | Belarrusia | Cazaquistán | Cheorchia | Estonia | Letonia | Lituania | Moldavia | Kirguizistán | Rusia | Tachiquistán | Turkmenistán | Ucraína | Uzbekistán |
| Comunidat d'Estatos Independients (CEI) | |
| Armenia | Azerbaichán | Belarrusia | Cazaquistán | Kirguizistán | Moldavia | Rusia | Tachiquistán | Turkmenistán | Ucraína | Uzbekistán |
| Estatos d'Asia |
|
Afganistán | Arabia Saudí | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Cischordania2 | Coreya d'o Norte | Coreya d'o Sud | Chapón | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan) | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unitos | Faixa de Gaza2 | Filipinas | Cheorchia1 | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kirguizistán | Kuwait | Laos | Liban | Malaisia | Maldivas | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omán | Pakistán | Qatar | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Uzbekistán | Yemen | Vietnam |
| Dependencias: Akrotiri y Dhekelia | Hong Kong | Islas Cocos | Isla Christmas | Macau | Territorio Britanico de l'Ocián Indico |
| 1 Perteneix a Europa por razons culturals y historicas, pero cheograficament ye en Asia. 2 Territorios controlatos por Israel y gubernatos por l'Autoridat Palestina. |
| Estatos d'Europa |
| Abkhasia3 | Albania | Alemanya | Alto Karabakh3 | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia y Herzegovina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croacia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Eslovaquia | Eslovenia | Espanya1 | Estonia | Finlandia | Francia1 | Grecia | Hongría | Islandia | Irlanda | Italia1 | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgo | Macedonia | Malta | Moldavia | Múnegu | Montenegro | Noruega | Osetia d'o Sud3 | Países Baixos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suecia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Vaticano |
| Dependencias: Åland | Akrotiri y Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Islas Feroe | Jèrri | Svalbard |
| 1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relacions historico-culturals con Europa. 3 Parcialment reconoixito |