Cristianismo

De Biquipedia

O Cristianismo ye una relichión monoteísta alazetada en a bida y as amostranzas de Chesús de Nazaret. Ye a mayor relichión d'a Tierra, con 2.100.000.000 prauticans, lo que representa cuasi un terzio d'a poblazión umana. Truxa con o Chudaísmo o Tánaj, clamato como Antigo Testamento por os cristians. Por ista enchaquia ye á begadas clamada como una relichión Abrahamanica chunto á lo Chudaísmo y á lo Islam.

[editar] Brancas d'o cristianismo

As diferents brancas d'o cristianismo han amanexito dende o mesmo orichen. A més antiga son os ebionitas que creyeban en a fegura de Chesús sin dixar de seguir a lei e ritual propios d'o chudaísmo, por o que no azeutoron a San Pablo. Tamién i abió setas que combinaban cristianismo e gnosis.

Belunas d'as ilesias orientals tienen lur orichen en as luitas por o poder entre bispes, uns conseguiban imponer os suyos criterios en os Conzilios, e atros no los azeutaban independizando-sen y esdebendindo ereches pa o cristianismo ofizial. Pa pueblos sozmesos a los romans a erechía a estato un camín pa espresar o deseyo d'independenzia u independenzia (nazionalismo relichioso), ye o caso d'a Ilesia Copta u d'a Ilesia Siriana. O prozeso d'espansión d'o cristianismo fueras d'o Imperio Román permitió a espansión tanto de formas de cristianismo que obedexeban a Roma u Costantinnoble, como de formas ereticas. As formas no ortodocsas u erechías permitiban a los rezien combertitos desligar-sen d'o poder imperial, fer ilesias nazionals u no estar perseguitos en países enemigos de Roma: Ilesia Arriana, Ilesia Armenia, Ilesias Zeltas, Ilesia Asiriana, etz...

A Ribalidat entre a cherarquía de Roma e Costantinnoble produzió un prozeso contino de deseparazión que remató en o sieglo XI.

• Catolizismo, a mayor d'as brancas cristianas, que azeuta l'autoridat zentralizata d'o Papa, en Roma.
• Ortodocsia, con a Ilesia Ortodocsa Griega, a Ilesia Melkita e bellas ilesias autozefalas d'os Balcans, países eslabos e Cheorchia.

Dende ixas embueltas d'as Cruzatas e d'a decadenzia d'o Imperio Bizantín Roma ha conseguito que parte d'os fidels d'as ilesias orientals aigan azeutato l'autoridat de Roma pero mantenendo o suyo rito propio, esdebenindo lo que se conoxe como uniatas, en oposizión a las ilesias orientals que no azeutan l'autoridat papal e que se conoxen como ortodocsas.

• Toz os maronitas azeutoron a lo Papa de Roma esdebenindo uniatas.
• Parte d'os armenios azeutoron l'autoridat papal, sobre tot en tiempos d'o Reino armenio de Zilizia, aliato d'os cruzatos.
• Parte d'a Ilesia Asiria, seguidora d'o Nestorianismo azeutó a lo Papa de Roma en lo sieglo XVI orichinando a Ilesia Caldeya.
• Parte d'a minguata Ilesia Siriana azeutó a lo Papa de Roma orichinando a Ilesia Catolica Siriana.
• Os cristians de rito griego que azeutoron en diferents contestos istoricos a lo Papa de Roma son conoxitos como greco-catolicos. En Grezia siempre han estato pocos e fuoron perseguitos. En cambeyo una parte sustanzial d'os cristians de rito griego azeutoron a lo Papa de Roma en l'antiga Unión Polaco-Lituana, en Transilbania (Ilesia Uniata de Alba Iulia), y en Orient Meyo.

As crisis baxomeyebals e los cambeyos sozioeconomicos de dimpués d'a Edat Meya fazioron que en bels países d'Europa que deseyaban desligar-sen de Roma prenesen bersions d'o cristianismo diferent d'o catolizismo mirando en a radiz biblica e orichinando una suzesión d'ilesias diferents a lo largo d'os sieglos.

• Protestantismo, formato por multiples Ilesias independients, que no reconoxe a supremazía papal.
• Restaurazionismo, formato por os Testimonios de Cheobá, eszisión d'os Abentistas d'o seteno día e a Ilesia Mormona, entre d'atros.

[editar] Enrastres esternos

• Se beigan as imachens de Commons sobre Cristianismo.