Mar Caspia

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Articlo d'os 1000
Mar Caspia
Каспийское море - Hazar deňizi
Caspian Sea from orbit.jpg
Localización administrativa
Estato Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Azerbaijan.svg Azerbaichán
Flag of Iran.svg Irán
Flag of Turkmenistan.svg Turkmenistán
Flag of Kazakhstan.svg Cazaquistán
División Rusia: Dagestán, Kalmykia, óblast d'Astracán
Irán: provincias de Guilán, Mazandarán y Golestán
Cheografía
Ríos drenatos Volga
Ciudatz costeras Bakú (Azerbaichán), Rasht (Irán), Aktau (Cazaquistán), Majachkalá (Rusia), Türkmenbaşy (Turkmenistán)
Superficie 371.900 km²
Fondura meyana 1.025 m
Mapa
Caspianseamap.png

A mar Caspia u mar Caspio (en ruso Каспийское море, Kaspískoie more; en azerí Xəzər dənizi; en persa دریای مازنداران،دریای خذر, Darya-ye Mazandaran, Darya-ye Khazar; en turquemán Hazar deňizi; en cazaco Каспий теңізі, Kaspij teñizi), ye una mar zarrata situata entre Asia y Europa. Ye a masa d'augua interior más gran d'o mundo, con una superficie de 371.000 km². Asobén ye considerato lo laco más gran d'o mundo, encara que no ye d'augua dulza sino salata.

As pencipals aportacions d'augua son feitas por o río Volga y atros ríos con menos cudal como o río Ural, o río Emba y o río Kura.

Cheografía[editar | editar código]

A mar Caspia ye rodiata por Rusia a l'ueste, por Azerbaichán a lo sudueste, por Irán a lo sud, por Turkmenistán a lo sudeste y por Cazaquistán a lo norte y a l'este, on se troban as estepas d'Asia Central. A lo sudueste d'a Caspia, i son as montanyas d'o Caucaso, y a lo sud o macizo d'o Elburz.

Ye conectata con a mar d'Azov por medio d'a canal de Manich.

Hidrografía[editar | editar código]

As pencipals aportacions d'augua son feitas por as auguas d'os ríos Volga, Ural, Emba, Terek y o río Kura.

Caracteristicas y ecolochía[editar | editar código]

A mar Caspia tien caracteristicas comuns no nomás con as mars sino que tamién con os lagos. Por ixo, asobén ye considerato como un lago, o más gran d'o mundo, encara que as suyas auguas son dulces y no pas salatas.

O río Volga (que bi aporta un 80% de l'augua fluvial que en recibe) y o río Ural desauguan en a mar Caspia, que ye una mar endorreica, ye decir, que no en tien denguna salida natural d'as suyas auguas (sin contar a evaporación). Asinas, o ecosistema caspián ye un ecosistema d'una cuenca cerrata, con un nivel propio que ye independient d'o nivel d'os ocians d'o mundo. A mar Caspia se cerró fa arredol de 5,5 milions d'anyadas. O suyo nivel puya u baixa, asobén a escape, a traviés d'os sieglos. Bellos historiadors rusos dicen que una d'as creixitas medievals d'a mar Caspia inundó bellas ciudatz d'os khazaros, como Atil. En 2004, o nivel d'as auguas yera de -28 metros, ye decir, 28 metros baixo o ran d'a mar.

En o transcurso d'os sieglos, o nivel d'a mar Caspia cambeó seguntes as auguas que bi desauguaba o río Volga, seguntes as plebias d'a cuenca hidrografica d'iste río. Istas plebias se relacionan con as variacions d'as depresions d'orichen atlantico que plegan t'o interior de Rusia, seguntes os ciclos d'a clamata oscilación d'o Atlantico Norte. Asinas, os nivels d'a mar Caspia se relacionan con as condicions atmosfericas d'o Atlantico Norte, a una distancia de millars de km a l'ueste. Istas condicions fan d'a mar Caspia un lugar de muito intrés ta estudear as causas y os efectos d'o cambeyo climatico.

O zaguer ciclo a corto termin d'o nivel d'a mar Caspia principió con una cayita d'o suyo nivel de 3 metros dende 1929 dica 1977, ta puyar luego 3 m dende 1977 dica 1995. Dende ixa calendata, nomás bi ha bellas chicotas oscilacions, encara que istos cambeyos han feito problemas medioambientals en a rechión.

Toponimia[editar | editar código]

Caspian Sea Khezeshahr beach

En a traducción Herediana de Plutarco se puet leyer Mar de Ircania. Sindembargo en o "Libro d'o Trasoro" ya se troban as parabras caspia e caspián. En "La Flor de las Ystorias d'Orient" s'escribe Mar Caspis.

Aquella montanya de Coquas es entre los mares, es a saber, la Mar Mayor, que le es deues ocçident, et la Mar Caspis, que le es deues orient. Aquesta Mar Caspis no es semblant a la Mar de Greçia ni a la Mar Ocçiana, antes es assi como un estanyo, mas por su grandeza es clamada mar, por que aquesti es el mayor istanyo del mundo; por que se stiende de la montanya de Quoquas entro ha la fin del regno de Perssia, et parte se toda tierra de Asia en dos partes. Aquella partida que es deues orient es clamada Asia la Pregona, et la otra partida que es deues ocçident es clamada Asia la *********grant abundancia de buenos pexes; et en aquella encontrada se troban bufles saluages, et otras bestias assaz. En aquella mar ha yslas do fan sus nidos muchos auzelles...

En o "Libro d'as Maraviellas d'o Mundo" escriben Mar de Caspia.

Vinclos externos[editar | editar código]