Iraq

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
الجمهورية العراقية
Al-Chumhūriyya al-‘Irāqiyya
Bandera d'Iraq Escudo d'Iraq
(En detalle) (En detalle)
Lema nazional: Allahu Akbar
(arabe; Dios ye más gran)
Inno nazional: Mawtini
Situazión d'Iraq
Capital
 • Poblazión
 • Cordenadas
Bagdad
5.672.516 (2005)
33° 20’ N 44° 26’ E
Mayor ziudat Bagdad
Idiomas ofizials Arabe e kurdo
Forma de gubierno Republica parlamentaria
Chalal Talabani
Nouri al-Maliki
Independenzia
d'o Imperio Otomán
d'o Reino Unito

1 d'otubre de 1919
3 d'otubre de 1932
Superfizie
 • Total
 • % augua
Mugas
Costas
Posizión 58º
437.072 km²
1,1%
3.631 km
273 km
Poblazión
 • Total
 • Densidat
Posizión 44º
26.783.383
55 ab./km²
PIB (PPA)
 • Total (2006)
 • PIB per capita
Posizión 61º
US$ 89,800 millons
US$ 2,900
Moneda Dinar iraquí (IQD)
Chentilizio Iraquí
Zona oraria
 • en berano
UTC+3
UTC+4
Dominio d'Internet .iq
Codigo telefonico +964
Prefixo radiofonico HNA-HNZ / YIA-YIZ
Codigo ISO 368 / IRQ / IQ
Miembro de: ONU, OPEP

A Republica d'Iraq, u Iraq, tamién Irak (en arabe جمهورية العراق), ye un país situato en Orient Meyo, á lo surueste d'Asia. Muga á lo norte con Turquía, á lo sur con Arabia Saudí e Kuwait, á lo norueste con Siria, á l'ueste con Chordania e á l'este con Irán. A capital d'o país ye a ziudat de Bagdad.

A suya poblazión ye de 24.001.816 abitants (2002) en una superfizie de 437.072 km², con una densidat de poblazión de 54,92 ab/km². A mayor parte d'a poblazión d'o país son arabes, charrando a luenga arabe, encara que en o nordeste d'o país bi ha presenzia predominant d'os kurdos, que charran idioma kurdo. Tamién bi ha atras minorías, como turcomans e asirians. A relichión d'a mayor parte d'a poblazión ye o Islam, dibidito entre xiitas e sunnitas, con presenzia de chicotas minorías de cristians, como os mesmos asirians.

Conoxito abans como Mesopotamia, en o territorio entre os ríos Eufrates e Tigris, Iraq ye o lugar á on que as zebilizazions antigas prosperoron, entre as que s'encluyen as culturas sumeria, acadia, babilonica, asiria, persa, seleuzida, parta e sasanida. Os musulmans conquirioron Iraq en o sieglo VII dimpués de Cristo. En o sieglo VIII, o califato abasida establió a suya capital en Bagdad, ziudat que dimpués esdebenirba un puesto mugant con o Imperio Otomán.

Dende a imbasión d'Iraq en 2003 por una coalizión liderata por os Estatos Unitos con partezipazión britanica e d'atros países, ista coalizión prenió lo control d'o país, en derrocando á l'anterior president, Saddam Husein, que fue aforcato dimpués d'un chudizio. Dende ixas embueltas, a situazión d'o país ye d'una gran inestabilidat politica e economica, con muita biolenzia politica e muitas bitimas zebils, en un clima de guerra. L'autual president d'Iraq ye Chalal Talabani, e l'autual primer menistro ye Nouri al-Maliki.

Contenius

[editar] Cheografía d'Iraq

L'Eufrates en Iraq

O territorio d'Iraq se situa en o estremo septentrional d'o disierto d'Arabia, dica os piez meridionals d'os Monts Zagros, á lo norte. Ye trescruzato por dos ríos prenzipals de trazato norueste-sureste, o Tigris e l'Éufrates, que por meyo una serie de planas alubials de gran fertilidat rematan desembocando en o golfo Persico formando un delta.

Iraqu tien una superfizie de 437.073 km² con nomás 58 km de costas. As prenzipals ziudaz son Bagdad que ye a suya capital, Basora, Mossul, Karkuk, As Sulaymaniyah e Irbil.

[editar] Istoria d'Iraq

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, beyer l'articlo Istoria d'Iraqbeyer os articlos [[{{{2}}}]] e [[{{{3}}}]]beyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] e [[{{{6}}}]]beyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] e [[{{{10}}}]].

[editar] Preistoria e Sumer

Parti superior d'a estela d'o codigo de lais de Hammurabi.

L'autual territorio d'Iraq ye considerato como una d'as cunas d'a zebilizazión, en permitir a sedentarizazión d'os grupos nomadas en un seutor en o cual as auguas d'os ríos Eufrates e Tigris permeteban l'agricultura intensiba de regano. Ye asinas en o periodo de Sumer, en o sieglo XXX aC, cuan se conoxen os primers entibos feitos por l'ombre ta profitar d'as auguas d'os ríos ta uso agricola. Isto fazió tamién que aparixiese a escritura, en iste mesmo lugar.

[editar] As ziudaz-estato

En a redolada aparixioron tamién as primeras ziudad-estato, en un periodo d'alternanzia d'o dominio entre istas ziudad, encara que destacando bellas d'istas ziudaz, como Susa u Babilonia.

[editar] Os indoeuropeus

Dimpués plegoron á la rechión os primers grupos d'os pueblos indoeuropeus, como ititas e medos, establindo cada uno d'istos pueblos o suyo imperio en a rechión, dica rematar en o Imperio Persa, dica a conquiesta d'o territorio por Alexandre lo Gran en 330 aC, t'adibir-lo á o suyo Imperio efimero.

[editar] Os Sasanidas

Dende o sieglo III o territorio feba parte d'o Imperio Sasanida, estando un periodo de gran desarrollo cultural en a rechión.

[editar] Conquiesta islamica

En o sieglo VIII, dentroron en o país os arabes, en un prozeso de conquiesta islamica, creyando-se a capital d'o Califato abasí en a ziudat de Bagdad, luego de redotar á lo Califato omeya. Bagdad esdebién una d'as ziudaz más grans d'o mundo.

[editar] Monarquía e republica

O país autual se creyó dimpués d'a desaparizión d'o Imperio Otomán, unindo-se-ie os bilayatos u probinzias (que corresponderba á lo Iraq istorico) e Mosul, á los que á más s'adibió una faxa de disierto dica la muga con Transchordania. Metioron como rei á lo prenzipe hachemí Faysal Ibn Husayn, líder d'a Rebelión Arabe. Iraq fue almenistrato por Gran Bretaña baxo a forma d'o Mandato Britanico de Mesopotamia.

En 1932, o Reino d'Iraq fue reconoxito por a Soziedat de Nazions, encara que os nazionalistas arabes dandaliaban sobre a suya autonomía. Á l'año siguient, Faysal fue sustituyito por o suyo fillo Gazi e á iste lo sustituyó Faysal II, zaguer rei d'Iraq que fue derrocado en 1958.[1] Mientres d'a Segunda Guerra Mundial, Iraq fue embadito por o Reino Unito, dimpués d'a presa de poder por parte d'os nazionalistas grazias á lo refirme alemán.

En 1958 un golpe d'Estato melitar populista proclamó a republica, que sería dirichita dende allora por o partito nazionalista Baath. Baxo iste manto no dixoron de desarrollar-se luitas por o poder e se suzedioron os presidents, estando lo zaguer d'istos Saddam Husein.

Guerra en Iraq en 2005

[editar] Guerra de Iraq

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, beyer l'articlo Guerra de Iraqbeyer os articlos [[{{{2}}}]] e [[{{{3}}}]]beyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] e [[{{{6}}}]]beyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] e [[{{{10}}}]].

En l'año 2002 o gubierno estatounitense acusó á Iraq de mantener binclos con o rete Al-Qaeda e de poseyer armas de destruzión masiba. Encara que istas afirmazions nunca no pudioron probar-se debidament, se fazió un ataque seguito d'a embasión d'Iraq en 2003. O conflito aumentó a biolenzia en o país e lebó á lo derrocamiento d'o president Saddam Husein, qui dimpués d'estar feito preso e chuzgato, fue aforcato por crimens de guerra en abiento de 2006.[2]

[editar] Organización territorial

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, beyer l'articlo Organizazión territorial d'Iraqbeyer os articlos [[{{{2}}}]] e [[{{{3}}}]]beyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] e [[{{{6}}}]]beyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] e [[{{{10}}}]].

Iraq ye dibidito en 18 probinzias (muhafazat, singular: muhafaza, en arabe):

  1. Bagdad (بغداد)
  2. Salah ad Din (صلاح الدين)
  3. Diyala
  4. Wasit
  5. Maysan
  6. Basora (البصرة)
  7. Dhi Qar (ذي قار)
  8. Al Muthanna
  9. Al Qadisyah (القادسية)
  1. Babil (بابل)
  2. Kerbala (كربلاء)
  3. Nayaf (النجف)
  4. Al Anbar (الأنبار)
  5. Ninawa (نينوى)
  6. Dahuk (دهوك)
  7. Erbil (أربيل)
  8. At Ta'mim
  9. Suleimaniya (السليمانية)

Probinzias d'Iraq

[editar] Economía

A economía d'Iraq se basa en a esportazión de petrolio. O texito produtibo local se troba muit malmeso por o años de guerra e os esfuerzos se zentran en a reconstruzión d'a industria basica e o comerzio de primera nezesidat, con l'aduya internazional.

Antis d'esclatar a guerra cuentra Irán en setiembre de 1980, o futuro d'a economia iraquí yera brillant. A produzión de petrolio eba conseguito lo nibel de 3,5 millons de barrils por día e os ingresos de petrolio sumaban 21.000 millons de dolars en 1979 e 27.000 millons de dolars en 1980. En prenzipiar a guerra, Iraq eba acumulato alto u baxo 35.000 millons de dolars en reserbas de dibisas.

[editar] Demografía

Ombre iraquí

Un 75% d'os abitants d'o país son arabes, con una important minoría kurda (más d'o 15% d'o zenso total) e atros pueblos en as zones de montaña d'o norte[3]. Arredol d'o 95% d'a poblazión ye musulmana, con fuertes dibisions entre xiitas e sunnitas. Más d'un millón e meyo d'iraquís han abito de fuyir d'o suyo país por a guerra e una zifra parellana ye desplazata de casa suya (refuchiatos internos)[4].

Eboluzión demografica :

  • 1867 : 1,3 millons.
  • 1895 : 1,9 millons.
  • 1914 : 2,6 millons.
  • 1919 : 2,9 millons.
  • 1933 : 3,5 millons.
  • 1945 : 4.611.400 (zenso)
  • 1958 : 6.488.000
  • 1979 : 12.650.000
  • 1987 : 16.335.200 (zens)
  • 1997 : 22.018.000 (zenso)

[editar] Referenzias

  1. (es) Bagdad busca un camino, 2003, Deutsche Welle, 19.04.2003
  2. (es) Saddam Hussein muere en la horca, 2006, Deutsche Welle
  3. "CIA World Factbook"
  4. U.N.: 100,000 Iraq refugees flee monthly. Alexander G. Higgins, Boston Globe, November 3, 2006.

[editar] Enrastres esternos



Estatos d'Asia

Afganistán | Arabia Saudí | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Bietnam | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Coreya d'o Norte | Coreya d'o Sur | Chapón | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan)2 | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unitos | Faxa de Gaza3 | Filipinas | Cheorchia1 | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kuwait | Laos | Libano | Malaisia | Maldibas | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omán | Pakistán | Qatar | Quirguisistán | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Usbekistán | Yemen | Zischordania3

1. Perteneix á Europa por razons culturals e istoricas, anque ye situato cheograficament en Asia

2. Se beiga Estatus politico de Taiwán

3. Territorios controlatos por Israel e gubernatos por l'Autoridat Palestina.

Entidaz espezials: Hong Kong | Macau

En atras luengas