Iraq
De Biquipedia
| الجمهورية العراقية Al-Chumhūriyya al-‘Irāqiyya |
|||||
|
|||||
| Lema nazional: Allahu Akbar (arabe; Dios ye más gran) |
|||||
| Inno nazional: Mawtini | |||||
| Capital • Poblazión • Cordenadas |
Bagdad 5.672.516 (2005) 33° 20’ N 44° 26’ E |
||||
| Mayor ziudat | Bagdad | ||||
| Idiomas ofizials | Arabe e kurdo | ||||
| Forma de gubierno | Republica parlamentaria Chalal Talabani Nouri al-Maliki |
||||
| Independenzia d'o Imperio Otomán d'o Reino Unito |
1 d'otubre de 1919 3 d'otubre de 1932 |
||||
| Superfizie • Total • % augua Mugas Costas |
Posizión 58º 437.072 km² 1,1% 3.631 km 273 km |
||||
| Poblazión • Total • Densidat |
Posizión 44º 26.783.383 55 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2006) • PIB per capita |
Posizión 61º US$ 89,800 millons US$ 2,900 |
||||
| Moneda | Dinar iraquí (IQD) | ||||
| Chentilizio | Iraquí | ||||
| Zona oraria • en berano |
UTC+3 UTC+4 |
||||
| Dominio d'Internet | .iq | ||||
| Codigo telefonico | +964 |
||||
| Prefixo radiofonico | HNA-HNZ / YIA-YIZ |
||||
| Codigo ISO | 368 / IRQ / IQ | ||||
| Miembro de: ONU, OPEP | |||||
A Republica d'Iraq, u Iraq, tamién Irak (en arabe جمهورية العراق), ye un país situato en Orient Meyo, á lo surueste d'Asia. Muga á lo norte con Turquía, á lo sur con Arabia Saudí e Kuwait, á lo norueste con Siria, á l'ueste con Chordania e á l'este con Irán. A capital d'o país ye a ziudat de Bagdad.
A suya poblazión ye de 24.001.816 abitants (2002) en una superfizie de 437.072 km², con una densidat de poblazión de 54,92 ab/km². A mayor parte d'a poblazión d'o país son arabes, charrando a luenga arabe, encara que en o nordeste d'o país bi ha presenzia predominant d'os kurdos, que charran idioma kurdo. Tamién bi ha atras minorías, como turcomans e asirians. A relichión d'a mayor parte d'a poblazión ye o Islam, dibidito entre xiitas e sunnitas, con presenzia de chicotas minorías de cristians, como os mesmos asirians.
Conoxito abans como Mesopotamia, en o territorio entre os ríos Eufrates e Tigris, Iraq ye o lugar á on que as zebilizazions antigas prosperoron, entre as que s'encluyen as culturas sumeria, acadia, babilonica, asiria, persa, seleuzida, parta e sasanida. Os musulmans conquirioron Iraq en o sieglo VII dimpués de Cristo. En o sieglo VIII, o califato abasida establió a suya capital en Bagdad, ziudat que dimpués esdebenirba un puesto mugant con o Imperio Otomán.
Dende a imbasión d'Iraq en 2003 por una coalizión liderata por os Estatos Unitos con partezipazión britanica e d'atros países, ista coalizión prenió lo control d'o país, en derrocando á l'anterior president, Saddam Husein, que fue aforcato dimpués d'un chudizio. Dende ixas embueltas, a situazión d'o país ye d'una gran inestabilidat politica e economica, con muita biolenzia politica e muitas bitimas zebils, en un clima de guerra. L'autual president d'Iraq ye Chalal Talabani, e l'autual primer menistro ye Nouri al-Maliki.
Contenius |
[editar] Cheografía d'Iraq
O territorio d'Iraq se situa en o estremo septentrional d'o disierto d'Arabia, dica os piez meridionals d'os Monts Zagros, á lo norte. Ye trescruzato por dos ríos prenzipals de trazato norueste-sureste, o Tigris e l'Éufrates, que por meyo una serie de planas alubials de gran fertilidat rematan desembocando en o golfo Persico formando un delta.
Iraqu tien una superfizie de 437.073 km² con nomás 58 km de costas. As prenzipals ziudaz son Bagdad que ye a suya capital, Basora, Mossul, Karkuk, As Sulaymaniyah e Irbil.
[editar] Istoria d'Iraq
[editar] Preistoria e Sumer
L'autual territorio d'Iraq ye considerato como una d'as cunas d'a zebilizazión, en permitir a sedentarizazión d'os grupos nomadas en un seutor en o cual as auguas d'os ríos Eufrates e Tigris permeteban l'agricultura intensiba de regano. Ye asinas en o periodo de Sumer, en o sieglo XXX aC, cuan se conoxen os primers entibos feitos por l'ombre ta profitar d'as auguas d'os ríos ta uso agricola. Isto fazió tamién que aparixiese a escritura, en iste mesmo lugar.
[editar] As ziudaz-estato
En a redolada aparixioron tamién as primeras ziudad-estato, en un periodo d'alternanzia d'o dominio entre istas ziudad, encara que destacando bellas d'istas ziudaz, como Susa u Babilonia.
[editar] Os indoeuropeus
Dimpués plegoron á la rechión os primers grupos d'os pueblos indoeuropeus, como ititas e medos, establindo cada uno d'istos pueblos o suyo imperio en a rechión, dica rematar en o Imperio Persa, dica a conquiesta d'o territorio por Alexandre lo Gran en 330 aC, t'adibir-lo á o suyo Imperio efimero.
[editar] Os Sasanidas
Dende o sieglo III o territorio feba parte d'o Imperio Sasanida, estando un periodo de gran desarrollo cultural en a rechión.
[editar] Conquiesta islamica
En o sieglo VIII, dentroron en o país os arabes, en un prozeso de conquiesta islamica, creyando-se a capital d'o Califato abasí en a ziudat de Bagdad, luego de redotar á lo Califato omeya. Bagdad esdebién una d'as ziudaz más grans d'o mundo.
[editar] Monarquía e republica
O país autual se creyó dimpués d'a desaparizión d'o Imperio Otomán, unindo-se-ie os bilayatos u probinzias (que corresponderba á lo Iraq istorico) e Mosul, á los que á más s'adibió una faxa de disierto dica la muga con Transchordania. Metioron como rei á lo prenzipe hachemí Faysal Ibn Husayn, líder d'a Rebelión Arabe. Iraq fue almenistrato por Gran Bretaña baxo a forma d'o Mandato Britanico de Mesopotamia.
En 1932, o Reino d'Iraq fue reconoxito por a Soziedat de Nazions, encara que os nazionalistas arabes dandaliaban sobre a suya autonomía. Á l'año siguient, Faysal fue sustituyito por o suyo fillo Gazi e á iste lo sustituyó Faysal II, zaguer rei d'Iraq que fue derrocado en 1958.[1] Mientres d'a Segunda Guerra Mundial, Iraq fue embadito por o Reino Unito, dimpués d'a presa de poder por parte d'os nazionalistas grazias á lo refirme alemán.
En 1958 un golpe d'Estato melitar populista proclamó a republica, que sería dirichita dende allora por o partito nazionalista Baath. Baxo iste manto no dixoron de desarrollar-se luitas por o poder e se suzedioron os presidents, estando lo zaguer d'istos Saddam Husein.
[editar] Guerra de Iraq
En l'año 2002 o gubierno estatounitense acusó á Iraq de mantener binclos con o rete Al-Qaeda e de poseyer armas de destruzión masiba. Encara que istas afirmazions nunca no pudioron probar-se debidament, se fazió un ataque seguito d'a embasión d'Iraq en 2003. O conflito aumentó a biolenzia en o país e lebó á lo derrocamiento d'o president Saddam Husein, qui dimpués d'estar feito preso e chuzgato, fue aforcato por crimens de guerra en abiento de 2006.[2]
[editar] Organización territorial
Iraq ye dibidito en 18 probinzias (muhafazat, singular: muhafaza, en arabe):
|
[editar] Economía
A economía d'Iraq se basa en a esportazión de petrolio. O texito produtibo local se troba muit malmeso por o años de guerra e os esfuerzos se zentran en a reconstruzión d'a industria basica e o comerzio de primera nezesidat, con l'aduya internazional.
Antis d'esclatar a guerra cuentra Irán en setiembre de 1980, o futuro d'a economia iraquí yera brillant. A produzión de petrolio eba conseguito lo nibel de 3,5 millons de barrils por día e os ingresos de petrolio sumaban 21.000 millons de dolars en 1979 e 27.000 millons de dolars en 1980. En prenzipiar a guerra, Iraq eba acumulato alto u baxo 35.000 millons de dolars en reserbas de dibisas.
[editar] Demografía
Un 75% d'os abitants d'o país son arabes, con una important minoría kurda (más d'o 15% d'o zenso total) e atros pueblos en as zones de montaña d'o norte[3]. Arredol d'o 95% d'a poblazión ye musulmana, con fuertes dibisions entre xiitas e sunnitas. Más d'un millón e meyo d'iraquís han abito de fuyir d'o suyo país por a guerra e una zifra parellana ye desplazata de casa suya (refuchiatos internos)[4].
Eboluzión demografica :
- 1867 : 1,3 millons.
- 1895 : 1,9 millons.
- 1914 : 2,6 millons.
- 1919 : 2,9 millons.
- 1933 : 3,5 millons.
- 1945 : 4.611.400 (zenso)
- 1958 : 6.488.000
- 1979 : 12.650.000
- 1987 : 16.335.200 (zens)
- 1997 : 22.018.000 (zenso)
[editar] Referenzias
- ↑ (es) Bagdad busca un camino, 2003, Deutsche Welle, 19.04.2003
- ↑ (es) Saddam Hussein muere en la horca, 2006, Deutsche Welle
- ↑ "CIA World Factbook"
- ↑ U.N.: 100,000 Iraq refugees flee monthly. Alexander G. Higgins, Boston Globe, November 3, 2006.
[editar] Enrastres esternos
- (ar) / (en) Pachina web ofizial d'o Gubierno d'Iraq.
| Estatos d'Asia |
|
Afganistán | Arabia Saudí | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Bietnam | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Coreya d'o Norte | Coreya d'o Sur | Chapón | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan)2 | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unitos | Faxa de Gaza3 | Filipinas | Cheorchia1 | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kuwait | Laos | Libano | Malaisia | Maldibas | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omán | Pakistán | Qatar | Quirguisistán | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Usbekistán | Yemen | Zischordania3 |
| 1. Perteneix á Europa por razons culturals e istoricas, anque ye situato cheograficament en Asia
2. Se beiga Estatus politico de Taiwán 3. Territorios controlatos por Israel e gubernatos por l'Autoridat Palestina. |
| Entidaz espezials: Hong Kong | Macau |