Turquía

De Biquipedia

Türkiye Cumhuriyeti
(En detalle) (En detalle)
Lema nazional: Yurtta Sulh, Cihanda Sulh (Turco; «Paz en casa, paz en o mundo»)
Inno nazional: Istiklâl Marsi
Capital  • Poblazión	Ankara 4.466.756 (2007)
Mayor ziudat	Istambul
Idiomas ofizials	Turco
Forma de gubierno President Primera Menistra	Republica semipresidenzialista Abdullah Gül Recep Tayyip Erdoğan
Independenzia Declarata Reconoxita	d'a URSS 24 d'agosto de 1991 1 d'abiento de 1991
Superfizie  • Total  • % augua Mugas	Posizión 36º 780.580 km² 1,3% 2.627 km
Poblazión  • Total  • Densidat	Posizión 17º 71.517.100 92 ab./km²
PIB (PPA)  • Total (2007)  • PIB per capita	Posizión 13º US$ 1.221.543 millons US$ 16.888
Moneda	Nueba lira turca (YTL)¹
Chentilizio
Zona oraria	UTC+2
Dominio d'Internet	.tr
Codigo telefonico	+90
Prefixo radiofonico	EMA-EOZ / URA-UZZ
Codigo ISO	804 / UKR / UA
Miembro de: ONU, OTAN, OCDE, OSCE
¹ Remplazó l'1 de chinero de 2005 á l'antiga lira turca.

A Republica de Turquía (Türkiye Cumhuriyeti), u simplament Turquía (Türkiye) ye situata entre Asia (97% d'o suyo territorio) e Europa (3% d'o suyo territorio). A peninsula asiatica d'Anatolia entre o Mar Negro e o Mediterranio forma o «corazón» d'o país, á resta d'o país lo forma a rechión europeya de Trazia. Muga á lo noreste con Cheorchia, á l'este con Armenia e a Republica Autonoma de Najicheván (Azerbaichán), á lo sudeste con Irán, á lo norte con a mar Negra, á l'ueste con Grezia, o mar Echeyo e Bulgaria, e á lo sur con Iraq, Siria e o mar Mediterranio. A deseparazión entre Anatolia e Trazia ye formata por a Mar de Marmara e os estreitos de Turquía (o Bosforo e os Dardanelos), fan de muga entre Asia e Europa, por lo que Turquía ye considerata como transcontinental.^[1]

Debito á la suya localizazión estratechica entre dos continents, a cultura de Turquia ye una mezcla unica d'as tradizions orientals e ozidentals. I esistioron dibersas entidaz politicas dende l'Antigüedat. As tribus turquesas embadioron o territorio en o sieglo XI. O Imperio Otomán prenzipión á estendillar-se á partir d'o sieglo XIV. En l'autualidat, Turquía ye una republica constituzional, unitaria, democratica e secular, formata dimpués d'a cayita d'o Imperio Otomán en a Primera Guerra Mundial. Desde allora, Turquía s'ha integrato cada begata más en ozident e ye miembro de dibersas organizazions como lo Consello d'Europa (1949), a OTAN, (1952), a OCDE (1961), a OSCE (1973) e o G20 (1999). Turquía prenzipió as negoziazions ta combertir-se en miembro plen d'a Unión Europeya en 2005, encara que'n ha estato miembro asoziato dende 1995. Turquía ye clasificata, seguntes bellas organizazions como país desembolicato,^[2] e como potenzia rechional.^[3]

Contenius 1 Toponímia 2 Cheografía fesica 3 Organizazión politico-almenistratiba 4 Cultura 4.1 Mosica 5 Referenzias

[editar] Toponímia

Dende a conquiesta d'o Imperio Bizantín por os turcos, a rechión fue conoxita como Imperio Otomán. Á partir d'a proclamazión d'a republica, o país se conoxe como Turquía. O nombre de Turquía, Türkiye, en turco, se dibide en dos parolas: türk, que senifica "fuerte" en l'antigo turco, e que feba referenzia á los abitants de Turquía u á los miembros de belún d'os pueblos turqueses^[4], una forma tardana de Tu-kin, nombre dato por os chineses á los pueblos que bibiban á lo sur d'o Mazizo de l'Altai d'Asia Zentral, posiblement dende 177 aC,^[5] e o sufixo abstrauto –iye (deribato d'o sufixo arabe –iyya, e allora asoziato á lo sufixo latín meyebal, –ia en o nombre Turchía, e d'o sufixo d'o grieco meyebal, –ία en Τουρκία), que senifica "propietario" u "relazionato con". A primera begata que s'emplega o termín Türk u Türük comu autonimo estió en as inscripzions d'Orkhon d'os göktürks de l'Asia Zentral, arredol d'o sieglo VIII dC. A parola aragonesa Turquía se deriba dreitament d'o latín meyebal, Turquia.

[editar] Cheografía fesica

Turquía ye un estato transcontinental d'Eurasia. A Turquía asiatica, que corresponde á la peninsula d'Anatolia, que encluye un 97% d'a superfizie d'o país, ye deseparata d'a Turquía europeya por o Bosforo, o mar de Marmara e os Dardanelos, os cualos, de forma conchunta, son o enlaze maritimo entre a mar Negra e a mar Mediterrania. A Turquía europeya, que corresponde á la Trazia e a Rumelia orientals en a peninsula balcanica, nomás representa un 3% d'a superfizie total d'o país.^[6] O territorio de Turquía tien más de 1.600 km de longaria, d'este á ueste, e 800 km de norte á sur. A superfizie de Turquía, encluyendo os lagos, ye de 783.562 km², d'os cualos nomás 23.764 km² son en Europa.^[7] Turquía ye o 37^eno país más gran d'o mundo, con una superfizie parellana á la suma d'as superfizies d'o Reino Unito e de Franzia.

A Turquía europeya, á lo norueste, forma la Trazia Oriental, e muga con Grezia e Bulgaria. A Turquía asiatica, Anatolia —tamien conoxita com l'Asia Menor— ye formata por un altiplán zentral con planas costeras estreitas, entre o Köroğlu e a sierra de l'orient d'a Mar Negra á lo norte, dica os monts Tauro, á lo sur. L'este d'o país ye más montañoso, e ye l'orichen de dibersos ríos que s'estendillan por l'Orient Meyo, como l'Eufrates e o Tigris. Se i troban o laco Van e o mont Ararat, a masima altaria d'o país con 5.165 m.^[8]

Cheograficament, Turquía se dibide en siet rechions:

• a rechión de Marmara
• a rechión Echeya
• a rechión d'a Mar Negra
• a rechión de l'Anatolia Central
• a rechión de l'Anatolia Oriental
• a rechión de l'Anatolia suroriental e
• a rechión mediterrania.

O relieu bariato de Turquía ye o produto de dibersos mobimientos terrestres complexos que han formato a rechión á lo largo de muitos milenios e que encara produzen tierratremos e erupzions bulcanicas. O Bosforo e os Dardanelos se formoron grazias á las fallas cheolochicas que trescruzan Turquia e que premitioron a creyazión d'a mar Negra. Bi ha una falla cheolochica que trescruza o norte d'o país, d'ueste enta l'este, que causó o tierratremo de 1999.^[9]

As arias costeras mediterranias de Turquía tienen un clima mediterranio, con beranos xutos, e ibiernos umedos moderatos. As condizions son más estremas en o interior arido. As montañas amán d'a costa impiden que as influyenzias mediterranias s'estendillen enta o zentro e por tanto l'altiplán de l'Anatolia zentral tien un clima continental, con ibiernos más duros. A prezipitazión meyana ye de 400 milimetros; con esferenzias rechionals que penden de l'altaria. As rechions más xuta son a plana de Konya e a plana de Malatya.

[editar] Organizazión politico-almenistratiba

Ta más informazión se beiga Organización territorial de Turquía

Turquía ye un Estato unitario que se dibide almenistratibament en 81 probinzias, (iller, singular il) á lo frent de cadaguna d'as cualas se troba un gubernador (vali) designato por o Gubierno zentral. As probinzias son dibiditas en destritos (demarcazions probinizals u ilçeler, singular ilçe) e comunas que pueden establir os suyos propios impuestos e exerzer atras iniziatibas. A capital probinzial (por un regular dita ilçe central) leba á ormino lo nombre d'a probinzia, con as siguients eszeuzions: Hatay (capital: Antakya), Kocaeli (capital: İzmit), e Sakarya (capital: Adapazarı).

D'atra man, cheograficament o país ye dibidito en 7 rechions: rechión d'o Echeyo, rechión d'a Mar Negra, rechión d'Anatolia Zentral, rechión d'Anatolia Oriental, rechión d'o Marmara, rechión d'a Mediterrania e rechión d'o Sureste d'Anatolia.

[editar] Cultura

A cultura de Turquía prenzipió una marcata transizión dende a cultura islamica, mientres d'o periodo otomán, dica la cultura ozidental á partir d'as transformazions empentatas por Kemal Atatürk.

A ozidentalizazión d'os costumbres d'a poblazión ye ebident en as ziudaz como Istambul e Ankara. A mayoría d'a poblazión ye islamica pero moderata e se considera europeya.

Un plato de cozina tipica turca ye o döner kebab.

[editar] Mosica

A mosica turca, prozedent d'as estepas asiaticas -orichen cheografico d'o pueblo turco-, contrasta con a refinata mosica turca clasica d'a Cort d'o Imperio Otomano u con a mosica melitar d'o suyo exerzito, pero as tres poseyen carauterísticas que as unen.

[editar] Referenzias

Estatos d'Europa

Albania | Alemaña | Andorra | Armenia | Austria | Azerbaichán | Belarrusia | Belchica | Bosnia e Erzegobina | Bulgaria | Cazaquistán | Croazia | Cheorchia | Chipre | Chequia | Dinamarca | Eslobaquia | Eslobenia | España | Estonia | Finlandia | Franzia | Grezia | Islandia | Irlanda | Italia | Kosovo | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Lusemburgo | Mazedonia | Malta | Moldabia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Ongría | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia | San Marino | Serbia | Suezia | Suiza | Turquía | Ucraína | Ziudat d'o Baticano

Estatos d'Asia

Afganistán | Arabia Saudí | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Bietnam | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Corea d'o Norte | Corea d'o Sur | Chapón | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan)2 | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unitos | Faxa de Gaza3 | Filipinas | Cheorchia1 | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kuwait | Laos | Libano | Malaisia | Maldibas | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omán | Pakistán | Qatar | Quirguisistán | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Uzbekistán | Yemen | Zischordania3

1. Perteneix á Europa por razons culturals y istoricas, anque ye situato cheograficamén en Asia 2. Se beiga Estatus politico de Taiwán 3. Territorios controlatos por Israel y gubernatos por l'Autoridá Palestina.

Entidaz espezials: Hong Kong | Macau