Irlanda
De Biquipedia
| Éire Ireland |
|||||
|
|||||
| Lema nazional: | |||||
| Inno nazional: Amhrán na bhFiann | |||||
 |
|||||
| Capital • Poblazión |
Dublín 505.739 |
||||
| Mayor ziudat | Dublín | ||||
| Idiomas ofizials | Irlandés e anglés | ||||
| Forma de gubierno | Republica Mary McAleese Brian Cowen |
||||
| Independenzia Declarata Reconoxita (Estato libre) Reconoxita (Republica) |
d'o Reino Unito 21 de chinero de 1919 6 d'abiento de 1921 1 d'abril de 1949 |
||||
| Superfizie • Total • % augua |
Posizión 117º 70.273 km² 2% |
||||
| Poblazión • Total (2007) • Densidat |
Posizión 122º 4.062.235 57 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2007) • PIB per capita |
Posizión 32º US$ 258.574 millons US$ 59.924 |
||||
| Moneda | Euro (€) |
||||
| Chentilizio | Irlandés/a | ||||
| Zona oraria | UTC | ||||
| Dominio d'Internet | .ie | ||||
| Codigo telefonico | +353 |
||||
| Prefixo radiofonico | EIA-EJZ |
||||
| Codigo ISO | 372 / IRL / IE | ||||
| Miembro de: UE, ONU, OCDE, OSCE | |||||
Irlanda ye un país d'o norueste d'Europa que fa parte d'a Unión Europeya (UE), d'as Nazions Unitas, d'a OSCE e d'a OCDE. A suya constituzión dize que o nombre d'o estau ye Éire en irlandés, u bien Ireland, en anglés.
O suyo territorio albarca alto u baxo zinco seisenos d'a isla d'Irlanda (l'ozidental d'as clamadas Islas Britanicas), contra la costa d'o norueste de Europa. L'atro seiseno pertoca a Irlanda d'o Norte, una rechión alministratiba d'o Reino Unito e parti d'a probinzia irlandesa istorica de Ulster.
A poblazión d'Irlanda ye de 4.239.848 (2006) en una superfizie de 70.273 km², con una densidat de poblazión de 60,33 ab/km².
A capital d'o país ye a ziudat de Dublín, dende a declarazión d'independenzia d'o país (d'antis más estió una colonia britanica) o 24 d'abril de 1916. L'autual presidenta d'Irlanda ye Mary McAleese, e o primer menistro ye Brian Cowen, dende o 7 de mayo de 2008.
Contenius |
[editar] Etimolochía
L'articlo cuatreno d'a Constituzión irlandesa, adotata en l'año 1937, diz que "o nombre d'o estato ye Éire, u en anglés, Ireland".[1] Ta toz os propositos ofizials encluyendo as relazions internazionals e atros decumentos legals, o gubierno irlandés fa serbir o nombre d'Ireland, á más d'emplegar Éire ta os decumentos escritos en luenga irlandesa.
As instituzions d'a Unión Europeya siguen o mesmo patrón dende que o irlandés fue azeptato como luenga ofizial d'a Unión l'1 de chinero de 2007 e dizen á l'estato Éire - Ireland, como os nombres ofizials que emplegan ta o pasaporte irlandés.[2]
O nombre d'a isla tien o suyo orichen en o irlandés antigo Ériu (en irlandés moderno Éire), que senifica o mesmo que o termín chermanico land. Ériu, d'o protozelta *Īwerjū (que tamién cheneró lo galés Iwerd, Mar d'Irlanda), orichinalment senificaba gordaria, relazionato con a fertilidat.[3]
Os zeltas deziban Éire á la poblazión irlandesa, e asinas a tierra prenzipió á estar conoxita como tierra de l'Éire u Éireland, que deribó en l'autual Ireland (Irlanda).
Güé en día, o nombre ofizial d'o estato ye Irlanda, Ireland (en anglés) e Éire en luenga irlandesa. Republica d'Irlanda, Republic of Ireland u Poblacht na hÉireann ye como aparixe en os testos ofizials.
[editar] Cheografía
[editar] Cheografía fesica
A isla d'Irlanda tien una superfizie de 84.421 km² d'os cualos un 83% corresponden á la Republica (70.280 km²) e a resta á Irlanda d'o Norte. Muga á l'ueste con l'ozián Atlantico, á lo noreste con a Canal d'o Norte, á l'este con a mar Irlandesa que se coneuta á l'ozián por meyo d'a canal de San Chorche e d'a Mar Zelta. O relieu d'Irlanda ye suaument azidentato por dibersos monts. O punto más alto ye Carrauntoohil, con 1.041 m.
[editar] Fauna
.jpg)
Debito á lo suyo aislamiento dende a fin d'o Würm respeuto á las arias continental e encluso respeuto á la Gran Bretaña, a fauna terrestre autoctona ye pobra: rabosas, furons, liebres e poquez zierbos constituyen as prenzipals espezies; bi ha un escaso numero de reptils, nomás esiste un reptil autoctono, o tritón. A fauna d'aus e mamifers anfibios tamién se troba reduzita por a depredazión. L'alca chigant —l'au que en un primer inte yera dita pingüín, encara que no pertenexeba á la família d'os pingüins australs— s'extinchió en o sieglo XVII.
[editar] Flora
Debito á lo clima templato ozeanico moderato por a corrient d'o Golfo, o clima relatibament templato e l'alta umedat (reforzata por la presenzia d'abundants torbas) a isla ye cuasi cubierta de tot por praus á on predomina o trebol (simbolo nazional e tradizional d'a cultura irlandesa), a torba se forma á partir d'a descomposizión de plantas como a molsa; os praus irlandees poseyen una color berda intensa que ha feito que Irlanda á sobent se diga "O berde Erin".
Autualment, quedan poquetas selbas en Irlanda; dica la Edat meya gran parti d'Éire yera igual que as atras islas britanicas cubierta de selbas caduzifolias como caxicos, carrascas, el albernizes e urmos; gran parti d'aquellas selbas estioron ser tallatas por o embasors angleses ta a estendillar os pasto d'obino e a construzión de baxiellos; con a Reboluzió Industrial os angleses azentugaron a deforestazión en emplegar a fusta tamién como carbón bechetal.
[editar] Sozdibisión almenistratiba
A Republica d'Irlanda se sozdibide en 26 condatos. Istas dibisions s'emplegan en contestos politicos, culturals e esportibos. As zircunscripzions d'o Dáil se somenten á las mugas d'os condatos, e por tanto, os condatos con más poblazión tienen más zircunscripzions eletorals, pero, as zircunscripzions no han de crebar as mugas contals.
[editar] Cheografía umana e soziedat
[editar] Etnografía e inmigrazión
A mayoría d'o pueblo irlandés ye d'orichen zelta, con minorías bikinga e anglo-normanda, asinas como escozesa e gaelica. Irlanda ha tenito un gran fluxo d'inmigrants d'os nuebos estatos d'a Unión Europeya. S'estima que 210.000 inmigrants han plegato dende Polonia, Lituania, Letonia e Estonia. A comunidat asiàtica ye d'alto u baxo 22.000 presonas e a nicheriana de bellas 9.000 presonas.
[editar] Luenga
O irlandés, una luenga d'a branca goidelica d'as luengas zelticas, yera l'unico idioma parlato en a isla dica la imposizión de l'anglés en os ambitos ofizials e la perduga de prestichio d'o gaelico, combertito en una parla popular. Güé en día, dende a proclamazión d'a Republica, ye coofizial con l'anglés en tot o territorio, e contina estando a luenga mayoritaria e aquellos territorios conoxitos como Gaeltachtaí, plural de Gaeltacht, encara que se troba en situazión de retacule, á tamas d'os esfuerzos d'o gubierno ta fomentar-la. En as atras zonas, o ran de conoximiento baría muito seguntes as estatisticas, pero en cheneral se puet dezir que l'anglés ye mayoritario en cuasi tota la isla. L'aprendizache d'o irlandés ye obligatorio en a educazión primaria e secundaria d'o Estato.
[editar] Se beiga tamién
[editar] Enrastres esternos
- (en) (ga) Presidenzia d'a Republica d'Irlanda
- (en) Guia toristica d'Irlanda
[editar] Referenzias
- ↑ Iste articlo ha estato creticato, e rezientment en iste reportache, Constitution Review Group, Constitution.ie.
- ↑ Clause 7.1.1 of the Inter Institutional Style Guide
- ↑ J. P. Mallory, y D. Q., Encyclopedia of Indo-European Culture, Fitzroy Dearborn Pub., p. 194
| Estatos d'Europa |
| Abjasia3 | Albania | Alemaña | Alto Karabakh3 | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia e Erzegobina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croazia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Eslobaquia | Eslobenia | España1 | Estonia | Finlandia | Franzia1 | Grezia | Islandia | Irlanda | Italia1 | | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Lusemburgo | Mazedonia | Malta | Moldabia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Ongría | Osetia d'o Sur3 | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suezia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Ziudat d'o Baticano |
| Dependenzias: Åland | Akrotiri e Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Jèrri |
| 1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relazions istorico-culturals con Europa. 3 Parzialment reconoxito |
