Chapón

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
日本国
Nihon-koku/Nippon-koku
Bandera de Chapón Escudo de Chapón
(En detalle) (En detalle)
Lema nazional: Paz e Progreso
Inno nazional: Kimi ga yo
Situazión de Chapón
Capital
 • Poblazión
Tokio
12.527.115
Mayor ziudat Tokio
Idiomas ofizials Chaponés1
Forma de gubierno Monarquía constituzional
Akihito
Yukio Hatoyama
Formazión
- Establimiento
- Restaurazión Meichi
- Constituzión autual
- Tratato de San Francisco

11 de febrero de 660 aC
3 de chinero de 1868
3 de mayo de 1947
28 d'abril de 1952
Superfizie
 • Total
 • % augua
Mugas
Posizión 60º
377.835 km²
0,8%
1.932,2 km
Poblazión
 • Total
 • Densidat
Posizión 10º
127.417.244
336 ab./km²
PIB (PPA)
 • Total (2007)
 • PIB per capita
Posizión 3º
US$ 4.346.008 millons
US$ 34.011
Moneda Yen (¥ JPY)2
Chentilizio Chaponés/a
Zona oraria UTC+9
Dominio d'Internet .jp
Codigo telefonico +81
Prefixo radiofonico 8JA-8NZ / 7JA-7NZ / JAA-JSZ
Miembro de: ONU, OCDE
1 Tamién se charran ainu e ryukyuense

Chapón (en chaponés Nippon/Nihon 日本, senificato literal: "l'orichen d'o sol") ye un país d'Asia formato por un archipielago situato entre l'ozián Pazifico e a Mar d'o Chapón, á l'este d'a peninsula de Coreya. Conoxito como "a Tierra d'o Sol Naxient", o Chapón ye autualment una potenzia economica con treze sieglos d'istoria e una cultura mui marcata.

O nombre ofizial d'o país ye Nihon-koku, u Nippon-koku (日本国), que senifica "Estato de Chapón". A suya poblazión ye de 127.417.244 abitants (2005) en una superfizie de 377.835 km², con una densidat de poblazión de 337 ab/km². A mayor ziudat d'o país por o suyo numero d'abitants ye a ziudat de Tokio, que ye á más a suya capital. A suya aria metropolitana ye a mayor d'o mundo, con más de 30 milions d'abitants.

Chapón ye formato por más de 3.000 islas,[1] d'as cualas as más grans son Honshu, Hokkaido, Kyushu e Shikoku, que representan un 97% d'a superfizie total d'o país. A mayoría d'as islas son montañosas u bulcanicas; o punto más alto de Chapón, o Mont Fuji ye un bulcán.

Politicament, o país ye una monarquía constituzional, estando l'autual emperador Akihito, e o primer menistro Yukio Hatoyama. Chapón ye miembro de Nazions Unitas, d'o G8, d'o G4 e d'o Foro de Cooperazión Economica Asia-Pazifico.

Contenius

[editar] Toponimia

En aragonés, a parola "Chapón" ye un esonimo que no esiste en a luenga chaponesa. Os nombres chaponeses ta o país son Nippon (にっぽん) e Nihon (にほん), e os dos s'escriben en kanji como 日本. O nombre chaponés de Nippon s'emplega ofizialment e en a emisión d'o papel moneda. Nihon ye un termín más casual, e o más emplegato en la parla cotidiana.

Tanto Nippon como Nihon senifican literalment "l'orichen d'o sol" e por tanto á sobent se traduzen como "país d'o sol naxient". Ista denominazión aparixió á partir d'a correspondenzia imperial con a dinastía chinesa Sui e fa referenzia á la posizión oriental de Chapón respeutibe a China.

O nombre aragonés de Chapón plegó dica Ozident por as rotas de comerzio. L'antiga parola d'o chinés ta Chapón, quedó rechistrata por Marco Polo e yera Cipangu. En o xangainés autual (un dialeuto chinés wu) a pronunziazión d'os kanji 日本 ye Zeppen. A parola antiga ta Chapón en malaisio ye Jepang (en a ortografía moderna Jepun), un amprén d'o chinés. Os mercaders portugueses troboron ista parola en Malaca en o sieglo XVI, e se creye que els serían os primers en lebar-ne á Europa.

[editar] Cheografía fesica

Mont Yarigatake
Placha de Minnajima, Okinawa

Chapón ye un país insular constituyito por más de 3.000 islas localizatas en l'ozián Pazifico d'o norte en Asia. As tres islas prenzipals, de norte á sur, son Hokkaido, Honshu (a isla prenzipal), Shikoku e Kyushu. As islas Ryukyu, que encluyen a isla d'Okinawa, son una cadena d'islas á lo sur de Kyushu. Totas se conoxen com l'archipielago chaponés.

Arredol d'un 70 u 80% d'o terreno ye forestal e montañoso,[2] no apto ta l'agricultura ni os usos industrials debito á las costeras e as elebazions, o riesgo de torrocatas causatas por tierratremos, a tierra blanda e as plebias constants. Por ixo, a poblazión se conzentra notablement aman d'as costas, con una densidat de poblazión muit alta.

Debito á la suya localizazión en o zinturón de fuego d'o Pazifico, sobre a unión de tres placas tectonicas, Chapón tien tierratremos menors muito á sobent asinas como autibidat bulcanica. Bi ha abito dibersos tierratremos acompañatos de tsunamis cada sieglo.[3]

O clima de Chapón ye templato, pero baría muito de norte á sur.[4] As carauteristicas cheograficas de Chapón lo dibiden en seis arias climaticas prenzipals:

  • Hokkaido: clima templato con ibiernos fredos e luengos e beranos frescos. A prezipitazión ye escasa, encara que mientres d'o ibierno bi ha concentrazions grans de nieu.
  • A mar de Chapón: sobre a costa ueste de Honshu, l'aire d'o norueste mientres d'o ibierno i leba grans prezipitazions en forma de nieu. Mientres en berano, a rechión ye más fresca que l'aria d'o Pazifico, encara que á begatas esperimenta temperaturas altas debito á lo fenomén de l'aire foehn.
  • Chapón zentral u elebato: clima tipico d'interior con bariazions de temperaturas senificatibas entre ibierno e berano, a nueit e o dia, con pocas prezipitazions.
  • Mar Seto de l'interior: as montañas d'as rechions de Chugoku e Shikoku as protechen d'os temporals, produzindo temperaturas más benignas tot l'año.
  • L'ozián Pazifico: a costa este tien ibiernos fredos con poca nieu e beranos calidos e umedos debito á l'aire d'o sureste.
  • As islas Ryukyu: tiene un clima subtropical con ibiernos calidos. A prezipitazión ye intensa; os tifons i son comuns.

[editar] Cheografía umana e soziedat

Carrera de Shibuya en Tokio

[editar] Demografía

A poblazión de Chapón en 2006 yera de 127,4 millons.[5] Chapón tien una d'as esperanzas de bida más altas d'o mundo, de 81,25 años.[6] Manimenos, a poblazión chaponesa ye abiellindo-se ascape, efeuto d'a disminuzión d'as altas tasas de natalidat d'a postguerra. En 2004, arredol d'o 19,5% d'a poblazión teneba más de 65 años d'edat.[7] Os cambeos en a estrutura demografica han prebocato un gran numero de problemas sozials, espezialment en o declibe potenzial d'a poblazión economicament autiba e o incremento en os costes de bienestar sozial asoziatos á los plans de pensión publicos. Seguntes as tasas de creximiento poblazionals autuals, a poblazión de Chapón baxará á 100 millons en 2050 e á 64 en 2100.[7]

[editar] Etnografía

Familia chaponesa

A soziedat chaponesa, dende o punto de gollata etnico, ye muit omochenia. As minorias más numerosas son os Coreyans, chineses, filipins, peruans e brasileños, asinas como os ainus, pueblo indichena de l'archipielago chaponés. Mils de Coreyans fuoron forzatos á emigrar á Chapón mientres d'a Segunda Guerra Mundial, cuan Coreya yera colonia chaponesa. Os que bi han permanexito, no tienen a ziudadanía chaponesa, encara que pueden azeder á ella, e á sobent s'enfrontinan á la discriminazión.[8] Os pueblos indichenas ainu e okinawa tamién tienen un estatus sozial inferior;[8] a mayoría d'os ainu s'han asimilato á la cultura chaponesa, encara que beluns han mantenito a suya identidat en Hokkaido.

A ziudadanía chaponesa se rezibe cuan un miembro d'a familia rechistra un naximiento en o rechistro familiar d'a localidat. Naxer en Chapón no nezesariament da la nazionalidat chaponesa. Encara que bi ha minorias monolingües que han residito muitas chenerazions en Chapón, i biben baxo o estatus de residenzia permanent, sin de rezibir a ziudadanía chaponesa, encara que tienen o dreito de rezibir-la. As presonas d'aszendenzia chaponesa que naxen en estranchero tienen a ziudadanía si bel familiar rechistra lur naximiento en Chapón. Pero, bels repatriatos no son consideratos "autenticament" chaponesos, e beluns consideran que son deszendients d'a casta d'os burakumin, que se creye emigroron á los países suramericans, e por tanto son discriminatos por a resta d'a soziedat.

[editar] Luenga

Articlo prenzipal: idioma chaponés

A luenga ofizial de Chapón ye o chaponés. L'ainu, encara que ye una luenga indichena de l'archipielago chaponés, ye cuasi estinchita. O chaponés ye una luenga aglutinatiba que se distingue por o suyo sistema complexo d'onorificos que reflexan a naturaleza cherarquica d'a soziedat chaponesa, en que as formas berbals e bellas parolas indican o estatus relatibo d'o fablant e d'a presona que ascuita. O chaponés escrito ye una combinazión de tres tipos de sistemas: os carauters chineses conoxitos como kanji, 漢字, e dos sistemas silabicos, hiragana, 平仮名, e katakana, 片仮名. L'alfabeto latín, u romanji, ローマ字, tamién s'emplega en o chaponés contemporanio. Á más d'as luengas autotonas (o chaponés, l'ainu e o ryukyuense) bi ha dibersas luengas d'as minorías etnicas d'o Chapón, prenzipalment o corián e o chinés.

[editar] Relichión

Templo d'o pabellón dorato, en Kyoto

A perzeuzión chaponesa d'a relichió á sobent ye relazionata con a mitolochía, as tradizions e as autibidaz locals. O confuzianismo e o taoísmo han estato a base d'o codigo moral e d'o shakai-tsunen (a ideya sozial común). A mayoría d'os chaponeses profesan o xintoísmo (54%), u o budismo (40%), por tradizión familiar, u ta ebitar conflitos con os estranchers relichiosos. Manimenos, a mayoría no son ateos, sino que a tendenzia ha estato lo sincretismo. Ixo tien como resultato que as familias zelebren os rituals xintoistas, os estudiants rezen antis d'os examens escolars, bellas parellas se casen en as ilesias cristianas, e os funerals se faigan en os templos budistas. Una minoría d'a poblazión profesa o cristianismo (0,7%), e atras relichions (4,7%) como lo xamanismo e o islam. Dende o sieglo XIX muitas setas relichiosas ditas orichinalment shinkosyukyo u shinshukyo, han aparexito.

[editar] Referenzias

Commons-logo.svg
Se beigan as imachens de Commons sobre Chapón.


Estatos d'Asia

Afganistán | Arabia Saudí | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Bietnam | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Coreya d'o Norte | Coreya d'o Sur | Chapón | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan)2 | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unitos | Faxa de Gaza3 | Filipinas | Cheorchia1 | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kuwait | Laos | Libano | Malaisia | Maldibas | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omán | Pakistán | Qatar | Quirguisistán | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Usbekistán | Yemen | Zischordania3

1. Perteneix á Europa por razons culturals e istoricas, anque ye situato cheograficament en Asia

2. Se beiga Estatus politico de Taiwán

3. Territorios controlatos por Israel e gubernatos por l'Autoridat Palestina.

Entidaz espezials: Hong Kong | Macau

En atras luengas