Segunda Guerra Mundial

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
Segunda Guerra Mundial
Nagasakibomb.jpg
A bomba atomica sobre a ziudat de Nagasaki, o 9 d'agosto de 1945.
Conflito: {{{conflito}}}
Calendata: 1 de setiembre de 1939 - 2 de setiembre de 1945
Puesto: Europa, Africa, Asia, America, Ozianía
Resultato: Bitoria aliata; Desaparizión d'o Terzer Reich, o nazismo, o faxismo italián y o militarismo chaponés; creyazión de l'ONU; Guerra Fría entre os Estatos Unitos y a Unión Sobietica; Descolonizazión.
En conflito
Potenzias de l'Exe:
Flag of Germany 1933.svg Terzer Reich,
Flag of Italy (1861-1946).svg Italia,
Flag of Japan.svg Chapón
y atros
Aliatos:
Flag of the United Kingdom.svg Imperio Britanico,
Flag of Poland.svg Polonia
Flag of France.svg Franzia,
Flag of the Soviet Union.svg Unión Sobietica,
US flag 48 stars.svg Estatos Unitos
y atros
Comandants
Flag of Germany 1933.svg Adolf Hitler
Flag of Italy (1861-1946).svg Benito Mussolini
Flag of Japan.svg Hirohito
Flag of the United Kingdom.svg Winston Churchill
Flag of Poland.svg Edward Rydz-Śmigły
Flag of France.svg Charles de Gaulle
Flag of the Soviet Union.svg Iósif Stalin
Soldatos
Baxas
Soldatos: Más de 8.000.000 de muertos
Zebils: Más de 4.000.000 de muertos
Soldatos: Más de 14.000.000 de muertos
Zebils: Más de 36.000.000 de muertos
[[{{{campaña}}}]]
Tropas de l'Exerzito estatounitense camín ta a placha d'Omaha Beach, en o desembarco de Normandía o 6 de chunio de 1944. Fotografía de Robert Cappa.
Junkers Ju-87, uno d'os primers abions de bombardeyo tactico d'a Luftwaffe alemana, elemento clau en a Blitzkrieg d'a Wehrmacht en as primeras añadas d'a guerra.
Infantería d'o Exerzito Royo mientras a Batalla de Stalingrado, en 1942.

A Segunda Guerra Mundial estió una guerra que duró dende 1939 á 1945 entre a mayor parte d'os países independients en ixas calendatas, y en que abió batallas en Europa, Asia, Africa, America y Ozianía, con batallas en tierra, mar y aire. Dica güe, ye a guerra más mortifera d'a Istoria, con más de 65.000.000 de muertos, en zifras conserbadoras.

As prenzipals batallas estioron en Europa, norte d'Africa y en o seutor de l'Ozián Pazifico.

A guerra s'inizió o día 1 de setiembre de 1939 con a imbasión de Polonia por o Terzer Reich, encara que atros dizen que prenzipió o 3 de setiembre, con a declarazión de guerra de Franzia y o Reino Unito cuentra o Terzer Reich. T'atros, prenzipió en China en 1937 con o clamato Inzident d'o puen de Marco Polo y a imbasión de China por o Chapón. T'atros encara, a Guerra Zebil Española en 1936 ye una d'as guerras predezesoras d'a Segunda Guerra Mundial, como l'anesión d'Austria (Anschluss) y de Checoslobaquia en 1938 dimpués d'os ditos Pautos de Munich.

A guerra remató o 2 de setiembre de 1945 con a rendizión incondizional d'o Chapón, y supuso a desaparizión d'as ideyas politicas d'o nazismo en Alemaña, d'o faxismo en Italia y d'o militarismo espansionista en o Chapón. Á más, anque se creyó a Organizazión d'as Nazions Unitas, a Guerra Frida entre os Estatos Unitos y a Unión Sobietica dibidió Europa en as siguients 50 añadas. Tamién dio un empentón á un prozeso de descolonizazión d'os territorios colonials europeus, que rematarba en os años 1960. Tamién ye important porque en os clamatos Chudizios de Nuremberg y en atros semilars s'asentoron os alazez d'o Dreito Penal Internazional.

A Segunda Guerra Mundial estió a primer gran guerra ideyolochica d'a istoria, o que esplica d'una parte os bariatos prozesos de colaborazionismo con os ocupants alemans u italians, d'atra parte a esistencia d'una Resistenzia alemana á o nazismo en plena guerra y, en fin, la direzión centralizata d'os partitos comunistas d'Europa por o Partito Comunista d'a Unión Sobietica y o suyo papel en contra d'a guerra dica a Operazión Barbarroya (a imbasión alemana d'a Unión Sobietica) en 1941 y á fabor d'a guerra contra o Terzer Reich dimpués.

Estió á más una guerra con prous crimens de guerra, comesos por toz os países, encara que os prenzipals crimens de guerra y crimens contra a Umanidat estioron obra d'o nazismo, como os campos d'esterminio nazis, u o esterminio masibo d'a poblazión chitana, chodiga (Shoah) u eslaba, u grupos de poblazión como os omosecsuals, os Testimonios de Cheobá u os disminuyitos siquicos, á más d'atras bitimas (como bels zentenars d'aragoneses refuxiatos en Franzia dimpués d'a Guerra Zebil Española). O exerzito chaponés estió responsable de fer mortaleras en China u biolazions sistematicas de mullers, un crimen tamién que l'Exerzito Royo cometió sistematicament dende a suya dentrada en territorio alemán en as dos zagueras añadas d'a guerra. Antiparte, a Luftwaffe alemana estió a primera en bombardeyar poblazions zebils, como en Londres u en Coventry (aparixió a esprisión coventrizar una ziudat) u Rotterdam, estioron a Royal Air Force britanica y a United States Army Air Forces estatounitense os prenzipals autors de bombardeyos masibos con napalm en as ziudaz alemanas, como Amburgo u Dresde, y chaponesas, con o lanzamiento de dos bombas atomicas en Hiroshima y Nagasaki, en o primer (y dica güé, unico) uso d'una bomba atomica contra poblazions zebils.

Contenius

[editar] Causas d'a Segunda Guerra Mundial

Territorios perditos por Alemaña seguntes as clausulas d'o Tratato de Versailles.

Articlo prenzipal Causas d'a Segunda Guerra Mundial.

Ye difízil fer una relazión esacta d'as causas d'a guerra, pero ye posible recollir as causas prenzipals, seguntes a mayor parte d'os istoriadors, que se remontan á os zaguers momentos d'a Primera Guerra Mundial.

Istas causas son:

[editar] Tratato de Versailles y tratatos complementarios

Articlos prenzipals Tratato de Versailles, Tratato de Saint-Germain-en-Laye, Tratato de Trianon.

En os zaguers intes d'a Primera Guerra Mundial, o Imperio alemán yera á o limite d'as suyas posibilidaz melitars. O país yera acotolato dimpués de zinco añadas de guerra, encara que os melitars aplicoron a zensura ta pribar que a situazión melitar fuese conoxita en a retaguardia, encluyendo-ie o propio Gubierno zebil. O Exerzito alemán ocupaba en ixas calendatas muitos territorios en Europa, encluyendo partes de Franzia y a más gran parte de Belchica.

O 27 de setiembre de 1918 o Alto mando alemán, formato por Paul von Hindenburg y Erich Ludendorff, pidió á o suyo Gubierno un armistizio inmediato con os Aliatos, basato en as propuestas d'o president d'os Estatos Unitos Woodrow Wilson, os clamatos 14 puntos. Asinas, o Gubierno alemán conoxió que a guerra yera perdita, pero no pas encara a poblazión zebil.

Con os primers contactos entre os belicherants, os Aliatos desichioron a modificazión d'a estrutura interna d'o rechimen politico alemán, pero os melitars, con Ludendorf a o frent, s'oponioron, y Ludendorf dimitió d'o suyo cargo, afirmando publicament que Alemaña ganaba a guerra pero que a traiduría d'os zebils imposibilitaba a bitoria. Naxeba asinas a falordia d'a puñalada por a espalda, uno d'os elementos mitolochicos en o futuro d'o nazismo.

As primeras notizias d'a posible paz plegoron á Kiel, a seu d'a Kaiserliche Marine, y o bizealmirant Reinhard Scheer dezidió salir á combatir contra a Royal Navy por zaguera bez, ta mantener a onor melitar de l'armata. Sin d'embargo, os marineros, que ya conoxeban as notizias d'a paz, s'oponioron, en o clamato motín de Kiel. O 4 de nobiembre de 1918, os mariners formoron un Sobiet, liberoron á os presos e inizioron a reboluzión, cantando A Internazional. A situazión s'estenió á tota Alemaña, y o kaiser Guillermo II d'Alemaña abdicó. O 9 de nobiembre yera proclamata a Republica y o SPD, a sozialdemocrazia alemana, formaba Gubierno, con a misión de negoziar a paz con os Aliatos.

A insistenzia de Franzia en o rebanchismo contra Alemaña fazió que as reunions d'as negoziazions d'o Tratato de Versailles se fesen en o castiello de Versailles, en o mismo salón d'os Mirallos an que se proclamó en 1871 o Imperio alemán dimpués d'a redota de Franzia en a Guerra Franco-prusiana. Franzia eba perdito en a guerra muitas bidas, y temeba a posibilidat de recuperazión d'Alemaña, por o que insistió en l'aprebazión de reparazions de guerra, á pagar por os alemans. Á más, os franzeses ocuporon parte d'o territorio alemán, dica o río Rin (a Renania), y bels territorios en a marguin dreita d'o río.

Alemaña, dimpués d'enronar-se o país con as luitas reboluzionarias y con l'albandono por l'Exerzito alemán d'o frent de guerra, no teneba posibilidaz d'esfensa, por o que siñó o Tratato, por o que, seguntes as clausulas suyas, o país zedeba importants territorios en Europa, á más de totas as suyas colonias en Africa, Asia y Ozeanía. Alemaña zedeba:

Atras clausulas d'o Tratato impediban que a Reichswehr, l'exerzito d'Alemaña, tenese más de 100.000 soldatos, ni abiazión melitar ni carros de combate, y o serbizio melitar obligatorio fue abolito. Se consideraba que Alemaña (y os suyos aliatos, as Potenzias Zentrals) yeran os unicos responsables d'a guerra, y Alemaña pagaría indemnizazions de guerra ta resarzir á d'atros países (Franzia en espezial) por os daños que eba probocato en a guerra, comprendidas as pensions á os feritos y beterans de guerra.

A desmembrazión d'o Imperio Austro-Ongaro dimpués d'o Tratato de Trianon.

Se firmoron atros tratatos con o resto d'os perdedors d'a guerra, con clausulas parexitas, encara que menos draconianas: o Tratato de Saint-Germain-en-Laye con Austria (que perdió toz os territorios de l'Imperio Austro-Ongaro que no yeran de luenga alemana); o Tratato de Trianon con Ongría; y atros con Bulgaria y Turquía.

Sí fueron duras as condizions con l'antigo Imperio Austro-Ongaro:

Tamién se proibió a unificazión d'Austria con Alemaña y o serbizio melitar obligatorio en Austria.

[editar] A crisis d'a democrazia en Alemaña

Articlo prenzipal Republica de Weimar.

O 9 de nobiembre de 1918, o deputado sozialista Philipp Scheidemann proclamó a Republica en o palazio d'o Reichstag en Berlín; dos oras dimpués, o sozialista Karl Liebknecht proclamó una Republica sozialista; o mesmo día, o prenzipe Max von Baden zedió os suyos poders como zaguer canziller d'o Reich á o sozialista Friedrich Ebert. I abió luchas entre os sozialdemocratas moderatos y o Spartakus Bund u Liga espartaquista, l'ala cucha d'a sozialdemocrazia, y Ebert s'alió con o cheneral Wilhelm Groener, o suzesor de Erich Ludendorff como chefe de l'exerzito, ta reprimir á os espartaquistas y ta no reformar l'exerzito alemán. Asinas, o 23 de nobiembre Ebert pidió ayuta ta reprimir un motín en Berlín, reprimito con biolenzia, y os espartaquistas y d'atros miembros de l'ala cucha d'o Sozialdemokratische Partei Deutschlands u SPD establioron un partito comunista, o Kommunistische Partei Deutschlands u KPD (o suyo primer nombre estió Kommunistische Partei Deutschlands (Spartakus Bund)).

Dende chinero dica chulio, bi abió en o país una luita contra os espartaquistas, que proclamaron a Republica Sobietica de Babiera en Múnich. O 15 de chinero morioron asesinatos Rosa Luxemburg y Karl Liebknecht, y Ebert zedió o chudizio por ista represión a os tribunals melitars, que dictoron sentenzias muy suabes. En a represión destacó o cheneral Walther von Lüttwitz (que en 1920 colaboró en un intento de golpe d'estato, o clamato Putsch de Kapp) y o suyo Freikorps.

En istas condizions, parte d'a soziedat alemana (os seutors más nazionalistas) pensaba que o rechimen politico establito dimpués d'o Tratato de Versailles, a Republica de Weimar, yera resultato d'una traiduría á o país por parte d'os chodigos (beluns d'os politicos d'o rechimen republicán n'eran), d'os comunistas y d'os capitalistas, coaligatos entre sí contra o pueblo alemán. Y que o Tratato de Versailles y os suyos tratatos complementarios yeran a culpa d'a situazión d'Alemaña.

Walther Rathenau, o menistro d'Asuntos Esteriors asesinato por a estrema dreita.

Asinas, a Organizazión Consul, un grupo d'estrema dreita, asesinó á o menistro d'Asuntos Esteriors alemán, Walther Rathenau, o 4 de chunio de 1922, culpandole d'a suya aprosimazión á os Aliatos y d'os suyos orichens chodigos. D'atros atentatos d'estrema dreita contra os moderatos enturbioron o clima politico, con sublebazions comunistas en Turinchia, Amburgo u Saxonia. O 8 de nobiembre de 1923, Adolf Hitler se sublebó en Babiera, o territorio más dreitán d'Alemaña, en o clamato Putsch d'a Zerbezería o Putsch de Múnich, en Múnich, reprimito melitarment, anque estió o prenzipio d'a carrera politica de Hitler y d'o suyo Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (Partito Nazional Sozialista d'os Treballadors Alemans u NSDAP).

D'atra parte, en Alemaña abió una crisis economica d'una magnitud non esistente antis, con una gran iperinflazión. O motibo estió que en 1923 no bi eban recursos economicos ta pagar as indemnizazions fixatas en o Tratato de Versailles, con a cuala cosa o Gubierno alemán dixó d'abonar-las. O Gubierno franzés de Raymond Poincaré y o Gubierno belga ocuporon a rechión d'o Ruhr, a rechión más industrializata d'o país, que yera desmelitarizata, ta cobrar-se'n as indemnizazions, y os meners declaroron una uelga cheneral á petizión d'o Gubierno alemán, que pagaba os suyos salarios. A impresión masiba de billetes de banco cheneró un prozeso d'iperinflazión. O marco alemán pasó d'un cambeyo de 4,2 marcos por dólar estatounitense á 1.000.000 de marcos por dólar en agosto de 1923 y á 4.200.000.000.000 de marcos por dólar o 20 de nobiembre: os prezios cambeyaban d'ora en ora y os treballadors cobraban cada dos días ta preserbar o suyo poder adquisitibo. As empresas alemanas faborexeban a inflazión, que reduzeban as suyas propias deudas. S'aprobó o plan Dewes, ta escalonar o pago d'as indemnizazions, y en agosto de 1924 as tropas franzesas y belgas albandonaron o Ruhr.

En 1924,a primera mesura d'o nuebo canzeller, Gustav Stresemann, con a colaborazión de Hjalmar Schacht, direutor d'o Reichsbank, y d'o menistro d'Economía Hans Luther, estió establir una nueba moneda, o rentenmark, que estabilizó a situazión economica d'o país. Tamién s'estabilizó a situación d'a politica esterior alemana con a suya admisión en a Soziedat de Nazions u a firma d'un pauto de neutralidat con a Unión Sobietica, y s'albandonó a politica de desarme impuesta por o Tratato de Versailles.

Sin d'embargo, o prozeso iperinflazionario anterior enrunó as clases meyas alemanas, faziendolas asinas más rezeptibas á la propaganda politica nazionalista, entre a cuala destacaba ya o nazismo d'Adolf Hitler. A suya propaganda destacaba as conesions entre os chodigos, os capitalistas y os comunistas, profitando á más á más d'a tradizión antisemita anterior en o país y en Europa.

Á más, a estabilizazión economica dependeba d'uns factors esternos á o país:

  1. Nezesidat de capitals esteriors (u imbersions de capital esterior) ta finanziar o suyo gran defizit presupuestario. Y á más á más, os amprens yeran á curto plazo.
  2. Nezesidat de un autibo comerzio internazional ta mantener l'emplego en Alemaña.

Ista situazión de bonanza precaria desaparixió con a crisis de 1929, que enronó totalment a economía alemana y abrió a puerta á l'aszenso en as elezions d'o Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei d'Adolf Hitler, aliato con a clase d'os industials alemans, con l'antiga aristocrazia nostalchica d'o Imperio alemán y con o president d'Alemaña, que en ixas calendatas yera Paul von Hindenburg, l'antigo chefe de l'Exerzito alemán mientras a Primera Guerra Mundial.

[editar] O nazionalismo espansivo

Mussolini y a Marcha sobre Roma, en 1922: o faxismo italián prenió o poder.

Encara que a Primera Guerra Mundial estió prenzipalment una guerra por motibos nazionalistas, cuasi belún d'os nazionalismos europeyos logró en a guerra os suyos obchetibos, como tampoco los logró o nazionalismo chaponés. O Tratato de Versailles y os suyos tratatos complementarios no logroron asinas una autentica pazificazión d'as apetenzias nazionalistas, que se radicalizaron politicament, aliandose con a chicota burguesía enrunata por as crisis economicas d'as añadas 20.

En beluns d'os países, o nazionalismo, deribato de raso en faxismo u como mero rechimen autoritario, prenió o poder, por meyo d'elezions u por meyo de golpes d'estato, encara que en otros o sistema democratico se mantenió.

[editar] Alemaña

Hitler con miembros d'o Sturmabteilung en os años 1920.

En Alemaña, dimpués d'a Primera Guerra Mundial y d'a suya redota en ixa guerra, os seutors nazionalistas d'estrema dreita s'agruporon en os Freikorps, grupos paramelitars armatos con protezión y aduya de l'Exerzito alemán (a Reichswehr), primero cuentra os grupos de cucha radical y dimpués contra o propio rechimen democratico incarnato por a Republica de Weimar, que alazet beyeba con indiferenzia (u mesmo con simpatía) as suyas azions. No estió dica 1923, con o golpe d'estato d'o Putsch d'a Zerbezería en Múnich, que Republica estió conszient d'o peligro que sennificaba a estrema dreita ta a superbibenzia d'o sistema democratico.

Con o chudizio contra Adolf Hitler y o suyo Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei en 1924 por suya partizipazión en o golpe chunto á Erich Ludendorff, a figura politica de Hitler destacó en Alemaña, superando asinas o suyo paper anterior como mero líder d'un partito politico con autuazón rechional restrinchita á Babiera. Prenzipó asinas a suya competenzia con atro grupo d'estrema dreita, encara que menos radicalizato, o Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten, que preneba o suyo nombre d'o Stahlhelm, o casco d'azero d'os soldatos alemans d'a Primera Guerra Mundial.

En 1925, mientras a suya estanzia en prisión, Hitler redactó o suyo manifiesto politico, o Mein Kampf, y estructuró o suyo partito como una formazión melitarizata, basata en o Sturmabteilung (SA) dirixito primero por Hermann Göring y dimpués por Ernst Röhm y en a elite d'ista organizazión paramelitar, as Schutzstaffel (u SS) dirixita por Heinrich Himmler, encara que dende 1923 dica 1926 estioron proibitos en o país. Contautó tamién con grupos d'ideyolochía semilar en o norte d'Alemaña ta espandir o partito ta Prusia y Berlín.

En as elezions antizipadas á o Reichstag d'o 11 de setiembre de 1930, por primera bez o Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei abió buenos resultados, como tamién o Kommunistische Partei Deutschlands. Os dos partitos, chunto con o Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten paralizoron l'autibidat lechislatiba d'a Republica de Weimar.

En 1931 o NSDAP dió atro paso más, establiondo o Frente de Harzburg con o Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten y atros grupos nazionalistas líderatos por Franz von Papen y Hjalmar Schacht (futuros menistros nazis) y abió 11,34 milions de botos en primera buelta y 13,42 en segunda buelta contra Paul von Hindenburg (18,65 en primera y 19,36 en segunda buelta), aduyato por os zentristas y os sozialdemocratas, y Ernst Thälmann, candidato comunista (4,98 y 3,71 milions de botos).[1]

Asinas, en as elezions á o Reichstag d'o 31 de chulio de 1932, o NSDAP teneba 230 escaños (de 608 deputados) y en as elezions d'o 6 de nobiembre de 1932 teneba 196 de 584 deputados. O Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten teneba 37 y 52.[1]

O 30 de chinero de 1933, Hitler azepta o puesto de canzeller, encara que con a condizión d'a celebrazión de nuebas elezions. O 4 de febrero de 1933, una d'as suyas primeras mesuras ye a proibizión de bellos diarios d'ideyolochía comunista u sozialista. O 27 de febrero, bi ha un inzendio en o Reichstag (o inzendio d'o Reichstag) por un choben comunista neerlandés, encara que güé se creye que l'inzendio estió obra d'os propios nazis. O 28 de febrero, hitler dicta un decreto presidenzial, o Reichstagsbrandverordnung, que reduze as libertaz personals en o país, prohibiendo o KPD y dando inizio á la detenzión d'os opositors politicos. Como en as elezions d'o 5 de marzo o NSDAP ni tien a mayoría absoluta (nomás un 44% d'os escaños), Hitler detiene á os deputados comunistas, con a cuala cosa ya teneba o 51% d'os escaños. O 23 de marzo, o Reichstag bota una ley que atorga plenos poders á Hitler. O 14 de chulio o Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei se combierte en l'unico partito politico legal en Alemaña. O 2 d'agosto de 1934 muere o president d'Alemaña, o mariscal Paul von Hindenburg, y o puesto de president ye asumito por Hitler. Naxe asinas, encara que no aiga estado proclamato nunca ofizialment, o Terzer Reich.

[editar] Austria

[editar] Belchica

[editar] Bulgaria

Bulgaria dimpués d'o Tratato de Neuilly. En color narancha, os territorios perditos.

Bulgaria, que dende a suya independenzia á finals d'o sieglo XIX eba perdito muitos territorios y que salió redotada d'a suya partizipazión en as Guerras balcanicas, prenió parte en a Primera Guerra Mundial chunto á las Potenzias Zentrals ta intentar recuperar-los, y estió redotada de nuebo. O suyo nazionalismo pretenía o control d'a rechión de Mazedonia, a Dobrucha y partes d'a Trazia, ocupatos por pueblos eslabos amanatos á os bulgaros.

Dimpués d'a guerra, en 1919, un Gubierno de cuchas, con Alexandro Stamboliski (Partito Campesín), prenió o poder y siñó o Tratato de Neuilly con os Aliatos, encara que Bulgaria perdeba seguntes o Tratato a suya salida ta o mar Echeu y bels territorios en a Mazedonia, zeditos á Grezia y á o nuebo país de Yugoslabia. Stamboliski fue asesinato en un sangriento golpe d'estato d'Alexandro Tsankov (Unión Nazional) en 1923, golpe que contó con l'aduya d'o rei Boris III de Bulgaria.

O nuebo Gubierno de Tsankov fue depuesto en 1934 por un golpe d'estato d'o partito nazionalista, populista y conserbador Zveno, tamién con apoyo d'o rei Boris, encara que Tsankov establió en 1932 un partito nazionalsozialista semilar al Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei d'Adolf Hitler. Antiparte, o Zveno yera amanato a o faxismo de Benito Mussolini.

[editar] Chapón

Exerzizios melitars d'o Exerzito estatounitense en Shimoda, uno d'os tres puertos abiertos á o comerzio estatounitense por a Combenzión de Kanagawa, en presenzia d'o embiato d'o emperador. Litografía de 1856.

Articlos prenzipals Era Meichi, Era Taishō, Era Shōwa.

Encara que en o sieglo XVI o Chapón teneba contautos comerzials con os prenzipals países d'Europa, como España, Portugal, Países Baxos, Anglaterra u Franzia, o shogun proibió o cristianismo en o país, y tamién os contautos con os europeus, restrinchitos á una unica zona comerzial en a ziudat de Nagasaki, ta comerziar con chinos y neerlandeses. A situazión permanexió asinas dica 1854, con a interbenzión melitar d'o comodoro estatounitense Matthew Perry, que forzó manu militari l'azeutazión por o Chapón d'a clamata Combenzión de Kanagawa. Seguntes ista combenzión, Chapón zedeba tres puertos á o comerzio estatounitense, con estraterritorialidat ta os chudizios contra os europeus y estatounitenses, aplicandose o Dreito nazional en bueltas d'o Dreito chaponés.

En o Chapón, ista situazión, que pensaban yera insoportable y umiliant, fazió que bi ese una reazión contra o poder d'o Shogunato Tokugawa. En nobiembre de 1867, Yoshinobu Tokugawa, o zaguer shogun, zedeba o suyo poder, abriendo asinas paso á a clamata Era Meichi (u Periodo Meichi u Restaurazión Meichi).

En o periodo Meichi, o prenzipal obchetibo d'o nuebo rechimen yera a modernizazión d'o país. Aparixió a industria, desaparixió o feudalismo y a casta d'os samurai se transformó ta una nueba clase industrial u ta un Exerzito chaponés unificato, modermizato y con armamento europeyo. En 1885 s'establió o yen como moneda unificata d'o país y s'adoptó o sistema metrico dezimal y en 1894 bi eban en Chapón 3.380 km de bías ferrias. S'estudioron as constituzions d'atros países ta adaptarlas á Chapón y s'imbitó á o país a zientificos, melitars y d'atros profesionals ya aduyar á modernizar-lo.

Tamién se firmó un tratato de mugas con o Imperio ruso y un acuerdo de cooperazión con o Imperio britanico.

A conquista de Pekín en 1900 en una pintura chaponesa.

En 1894 o Chapón ya abeba incorporato parte d'o sistema de balors ozidental, y tamién o colonialismo, y atacó á China, en a Guerra Chino-Chaponesa, con a cuala cosa s'anecsionó a isla de Formosa en 1895. En 1900 prenió parte con as suyas tropas en a represión d'a clamata Rebuelta d'os Boxers en China y o Exerzito chaponés dentró en Pekín con as tropas d'as potenzias europeyas.

En 1902, o Reino Unito firmó un acuerdo d'alianza con Chapón, ta frenar l'abanze de l'Imperio ruso en a peninsula de Coreya y o norte de l'Ozián Pazifico. En 1904, os rusos, seguros d'a suya bitoria, fazieron que o Chapón lis declarase a guerra, a clamata Guerra ruso-chaponesa. L' Armata Imperial Chaponesa y l'Exerzito Imperial Chaponés redotoron á o Exerzito ruso, en batallas de gran importanzia como en a batalla naval de Tsushima u o setio de de Port-Arthur, a prenzipal base nabal rusa en o mar Amariello.

Dimpués d'a redota rusa y d'a emerchenzia de Chapón como una nueba potenzia melitar en Asia, Chapón puso os suyos güellos en a suya espansión. Ta o norte ya no yera posible, porque o territorio yera ocupato por o Imperio ruso; ta l'este yeran os Estatos Unitos y ta o sur, en as Filipinas yeran os Estatos Unitos, atra potenzia en espansión. Asinas, l'azión imperialista chaponesa estió ta China, en as costas d'o mar Amariello y Manchuria y ta Coreya.

En 1905 Chapón firmó con o Reino Unito o Tratato de Portsmouth, azeptando os britanicos una sustanzial ampliazión d'a potenzia nabal chaponesa. L' Armata Imperial Chaponesa construyó modernos barcos de guerra basatos en modelos ozidentals. En 1907 se firmoron d'atros acuerdos con Franzia y con l'Imperio ruso.

En 1910 Chapón s'anecsionó Coreya, que estió asinas a segunda colonia d'o país, dimpués d'a isla de Formosa.

En 1912 morió l'emperador Meiji y Chapón, con o nuebo emperador, dentró en a clamata Era Taishō, conbertita en una potenzia melitar important en puertas d'a Primera Guerra Mundial.

En a Primera Guerra Mundial, Chapón fazió parte d'os aliatos, declarando a guerra á las Potenzias Zentrals o 23 d'agosto de 1914. Por a suya distanzia d'os frentes de batalla, as tropas chaponesas no partiziporon en a guerra terrestre, encara que sí en bellas azions contra as bases alemanas en China y en l'Ozián Pazifico, á más á más d'a protezión de combois nabals con l'Armata Imperial Chaponesa y d'o suministro de material melitar. Ta ebitar o suyo aislamiento, China declaró tamién a guerra á as Potenzias Zentrals.

Dimpués d'a guerra, en o Tratato de Vesailles, o Chapón s'apoderó d'as antigas colonias alemanas en Asia y l'Ozián Pazifico, encara que no podió apoderar-se de territorios chinos. Sí s'apoderó de bases en Manchuria que antis yeran de l'Imperio ruso, aprofitando d'a situazión causata por a Reboluzión rusa en o país, dentrando en Siberia ta luchar contra l'Exerzito Royo. Istos benefizios parexioron muy chicots á os nazionalistas chaponeses, que se bolcoron en a conquiesta de China, que yera en situazión de desgubierno.

Acto nazionalista d'esaltazión patriotica en Chapón.

China, dimpués d'a proclamazión d'a Republica por Sun Yat-sen en 1912 y a partizipazión d'o país en a Primera Guerra Mundial, dentró en una situazión caotica, y o país yera dominato por os clamatos siñors d'a guerra, que controlaban partis d'o país. Bi eba dos grupos politicos que intentaban rendrezar a situazión: o Kuomitang de Chiang Kai-shek, politicament conserbador, y o Partito Comunista Chino, líderato por Mao Zedong; istos dos grupos s'enfrontoron entre sí y con os siñors d'a guerra, con os chaponeses aprofitando-se d'a situazión, con a escusa de pazificar o país y protecher á os ziutadans europeus y chaponeses.

Con a situazión colonial en Coreya y con a interbenzión melitar en China, o Gubierno chaponés preteneba tierras ta instalar colons chaponeses y á más, estender a suya ideyolochía de superioridat razial d'os nipons en Asia, con o corolario d'o suyo dreito á dominar tot o continent. Istas teorías preparaban a lucha con Franzia en as suyas colonias en Indochina, con o Reino Unito y a suyas colonias en India y Malaisia, con os Países Baxos y as suyas colonias en Indonesia y con os Estatos Unitos y a suya colonia en Filipinas. O Chapón nezesitaba toz istos territorios por as suyas materias primas y alimentos (petrolio, caucho, roz...) ta mantener o suyo esfuerzo melitar en China.

[editar] España

Molimento á Miguel Primo de Rivera, o dictador d'España (1923-1930), en Xerez de la Frontera.

Articlos prenzipals Dictadura de Primo de Rivera, Segunda Republica Española, Guerra Zebil Española.

Dimpués d'a suya redota en 1898 en a Guerra Ispano-Estatounitense á mans d'os Estatos Unitos y a perdida d'os zaguers restos d'o suyo imperio colonial, España se cerró en o dominio d'os territorios en Africa d'o Norte que le conzedió a Conferenzia d'Alchezira en 1906, que yeran o Protectorado español de Marruecos, con batallas y redotas como a batalla d'o Barranco d'o Lobo u a batalla del Gurugú cuentra os rifeños, causantes de disturbios internos, como a Semana Trachica de Barzelona en 1909. Asinas, España no partezipó en a Primera Guerra Mundial.

Sin d'embargo, a implicazión d'o Exerzito español en a continua guerra colonial fazió que os melitars asumiesen o creixent nazionalismo español no partidario d'o sistema democratico en o país, aparixendo así en 1923 un golpe d'estato d'o cheneral Miguel Primo de Rivera, con apoyo d'o rei Alifonso XIII, ta intentar ebitar o creximento d'o sozialismo y d'o anarquismo en o país. Se creyó asinas a dictadura de Primo de Rivera.

En 1931 a situazión d'o país, incluso con pronunziamientos melitars cuentra a Monarquía como en Chaca (sublebación de Chaca en abiento de 1930) fazió que se proclamase a Segunda Republica Española, dimpués d'a redota en as elezions monezipals d'o 12 d'abril de 1931 d'os patitos politicos monarquicos.

A dreita politica española, que no azeutaba o sistema democratico, deribó ta o faxismo con a Falange Española de las JONS y José Antonio Primo de Rivera, fillo d'o dictador, dimpués de fracasar a sanjurjada d'o cheneral José Sanjurjo en 1932. O 18 de chulio de 1936, dimpués d'un golpe d'estato fracasato, prenzipió a Guerra Zebil Española. En ista guerra, combatioron tropas d'a Wehrmacht alemana (a Lechión Condor, que bombardeyó, entre d'atros lugars, Bielsa mientras a bolsa de Bielsa) y d'o Regio Esercito italián, en aduya d'o sublebatos.

[editar] Estonia

En a Primera Guerra Mundial, os alemans ocuporon Estonia, que yera parte de l'Imperio ruso, dica nobiembre de 1918. En ixas, calendatas os alemans albandonaron o país, y dentró en Estonia l'Exerzito Royo sobietico. En as luchas, os estonios rezebioron l'aduya d'antigos melitars alemans, encuadratos en os Freikorps, amanatos á l'estrema dreita. O 2 de febrero de 1920, con o Tratato de Tartu, a Unión Sobietica reconoxeba a independenzia d'Estonia.

En os años 20 y primers años 30, o país yera una democrazia, con binclos con atros países d'a mar Baltica, prenzipalment con Finlandia. Sin d'embargo, en 1934, Estonia pasa á estar una dictadura, con o dictador Konstantin Päts, autoproclamato Riigihoida (proteutor d'o estato) en 1937. O Eesti Vabadussõjalaste Liit (Liga de Beterans d'a Guerra d'a Independenzia), establito en 1933, era un partito politico d'ideyas faxistas, nazionalistas y antisobieticas, que apoyó á o president Päts.

[editar] Franzia

Con o Tratato de Versailles, Franzia recuperó Alsazia y Lorena, territorios que eba perdito en 1870 con a Guerra franco-prusiana, y que yeran uno d'os obchetibos prenzipals d'o nazionalismo franzés, encara que Alsazia yera un territorio de luenga alemana. Á más, ta ebitar a recuperazión d'Alemaña y a posibilidat d'una nueba guerra, yera Franzia quien insistía en as clausulas que obligaban á os alemans á o pago d'indemnizazions de guerra.

A situazión interna de Franzia estió en ixas añadas 20 economicament difízil, encara que muito millor que en Alemaña. Sin d'embargo, o nazionalismo franzés de dreita deribó ta actitudes politicas amanatas á o faxismo en bels partitos y politicos franzeses, como Action Française, Camelots du Roi, Croix-de-feu, Charles Maurras, François de la Rocque u Robert Brasillach. Una parte important d'istas presonas estió dimpués colaborazionista en 1940-1945.

A estrema dreita, organizata en cuantas Ligas, intentó un difuso golpe d'estato mientras una manifestazión combocata en París o 6 d'otubre de 1934, en os clamatos suzesos d'o 6 d'otubre de 1934. Iste golpe u a perzepzión por as cuchas de un golpe fallito fazió que a cucha politica franzesa s'uniese, creyando o Frente Popular franzés, que ganó as elezions de 1936, establiondo mesuras de gran importanzia sozial, como as bacaziones pagatas.

Os Gubiernos d'o Partito Radical y d'o Frente Popular no colabororon con a esfensa d'a Segunda Republica Española en a Guerra Zebil Española, por temor á probocar un ataque d'o Terzer Reich de Hitler y d'a Italia de Mussolini.

[editar] Grezia

En as Guerras balcanicas de prenzipios d'o sieglo XX, Grezia eba adquirito bels territorios, adquisizions completatas con o Tratato de Sèvres, seguntes o cual Turquía zedeba á Grezia bels territorios en Asia, como Esmirna, y con o Tratato de Neuilly, seguntes o cual Bulgaria zedía a Trazia Ozidental, con as costas d'o Mar Echeu y Salonica. Sin d'embargo, Mustafa Kemal Atatürk no azeutó o Tratato y prenzipió a Guerra Greco-turca, que concluyó con os acuerdos en a Conferenzia de Lausana (Tratato de Lausana) en 1923, seguntes os cuals Turquía recuperó toz os territorios que eba perdito antis.

Antiparte, bi abió en o país una reforma agraria, ta acomodar á os campesins griecos fuxitos de Turquía, d'os Balcans y d'a Unión Sobietica.

En 1924 se proclamó a Republica en o país, dimpués d'un golpe d'estato pro-monarquico fracasato d'Ioannis Metaxas, derrocando á o rei Chorche II, y o país dentró en un periodo de luchas politicas entre os venizelistas republicans d'Eleftherios Venizelos y os monarquicos. En 1935 se restablió a Monarquía, y en 1936 s'instauró o rechimen faxista d'o cheneral Ioannis Metaxas, con aduya d'o rei.

[editar] Italia

[editar] Letonia

[editar] Lituania

[editar] Ongría

[editar] Polonia

[editar] Reino Unito

[editar] Rumanía

[editar] Rusia

[editar] Serbia

[editar] Turquía

[editar] Unión Sobietica

[editar] Minorías no estatals

[editar] Eslobacos
[editar] Bosnios

Bosnia-Herzegobina fue adibita a lo Reino d'os Serbios, Crobates y Eslobens a fins de 1918. Mientres o gobierno d'o estato rezientment costituito preneba o control de Bosnia-Herzegobina os bosnios musulmans cayoron bitimas d'os boluntarios serbios que saqueyaban o territorio. Muitos musulmans se'n fuoron ta Turquía. Una begata que l'orden yera establito en a propaganda nazionalista serbia os musulmans yeran presentatos como galbans, maltraballas e inutils e que lis caleba reabilitazión pa recuperar a identidat serbia. En a reforma agraria de 1919 espropioron a los propietarios musulmans. Os musulmans de totas as clases sozials creyan un frente unito, a Organizazión Yugoslaba, con seu en Sarajevo. En 1929 Bosnia-Herzegobina desaparixe como entidat almenistratiba e ye repartita en cuatre banobinas con unas mugas que preban de dixar a los bosnios musulmans como minoritarios en cadaguna. Os musulmans no podeban influyir sobre o gobierno, dominato por o zentralismo serbio. Os musulmans optoron por o yugoslabismo, que lis ofrexeba un refuchio entre os nazionalismos serbio e crobate.

[editar] Crobates

Os dirichents politicos crobates partizipan en o Comité nazional formato mientres a primera guerra mundial en Londres, dimpués en o Consello nazional de Zagreb d'otubre de 1918. O 29 d'otubre de 1918 a dieta proclama a independenzia de Croazia e dimpués a unión a lo reino d'os serbios, crobates y eslobens o 1 d'abiento. A fitazión d'as mugas d'o nuebo reino afecta a los crobates.

Por o norte en 1920 Ongría se bei obligata por o tratato de Trianón a zeder o destrito de Mur, abitato por Crobates en o sur e una porzión de Baraña (a lo sureste de Pécs).

En o sur Yugoslabia e Italia se disputan Istria e Dalmazia. En 1919 uns boluntarios italians prenen Fiume, e ye declarata ziudat libre. En 1920 o tratato de Rapallo atribuye Zadar, tota Istria e bellas islas d’a redolata a Italia. En 1922 a Italia Faxista ocupa Fiume, feito reconoxito por Yugoslabia en 1924 por l’alcuerdo de Roma.

Si os crobates eban estato adeptos d'o ilirismo, os serbios teneban atra conzezión de Yugoslabia, considerando que conseguiban a "Gran Serbia". Os nazionalistas serbios consideraban que fendo parte Serbia d'o bando benzedor, teneban dreito a gobernar sobre os atros pueblos eslabos de Yugoslabia, que eban estato en o Imperio Austrongaro, on no yeran independients. Dimpués de 1918 os crobates se troboron ensopinatos en una "Gran Serbia", en cuenta d'a Yugoslabia que eban deseyato. En o periodo d'entreguerras amanixió por primera begata l'odio a los serbios, que dominaban o gobierno. O zentralismo serbio fa que os crobates queden desencantatos con o ilirismo u o yugoslabismo. En 1925 ye engarcholato Stjepan Radic, cabo d'o Partito Campesín Crobate, e ye asesinato en o mesmo Parlamento en 1928. En 1933 o suyo suzesor Macek tamién ye engarcholato. Ye o inte que amanix o mobimiento ustaxa un mobimiento nazionalista crobate d'inspirazión faxista baxo a direzión d'Ante Palevic. O 9 d'otubre de 1934 os ustaxas asesinan a lo rei Alexandre de Yugoslabia. Cuan se desfa Checoslobaquia os serbios e crobates alcuerdan creyar a Banobina Autonoma de Croazia, e una parte de Bosnia con poblazión crobate (Posabina y Herzegobina ozidental sobre tot) pasa a fer parte de Croazia. Macek pasa a fer parte d'o gobierno yugoslabo en 1941.

[editar] O nazismo alemán

[editar] O militarismo chaponés

[editar] Inoperanzia d'a Soziedad de Nazions

[editar] Aislazionismo estatounitense

[editar] Os antezedents d'o conflicto

[editar] Imbasión de Manchuria y guerra en China

[editar] Anecsión d'Austria

[editar] Guerra Zebil Española

[editar] Anecsión de Checoslobaquia

[editar] Os países en conflicto

[editar] Teyatros d'operazions melitars

[editar] O desarrollo d'a guerra

[editar] Guerra en Europa, Africa y Orient Meyo

[editar] Guerra en Estremo Orient y l'Ozián Pazifico

[editar] Consecuenzias d'a guerra

[editar] Crimens de guerra

[editar] Aragoneses en a Segunda Guerra Mundial

[editar] Enrastres esternos

Commons-logo.svg
Se beigan as imachens de Commons sobre Segunda Guerra Mundial.

[editar] Referenzias

  1. 1,0 1,1 (es) Kinder, Hermann y Hilgemann, Werner: Atlas Histórico Mundial, Ediciones Istmo, Madrit, 5ª edizión, otubre de 1971.

En atras luengas