Chodigos

De Biquipedia

(Reendrezato dende Chodigo)
Ir ta: nabego, busca
Chodigos
יהודים (Yehudim)
Poblazión total

13,155,000[1]

Rechions con comunidaz importans
Israel 5,393,000[1]
Estatos Unitos 5,275,000 [1]
Franzia 490,000 [1]
Canadá 374,000 [1]
Reino Unito 295,000 [1]
Rusia 225,000 [1]
Archentina 184,000 [1]
Alemaña 120,000 [1]
Australia 104,000 [1]
Brasil 96,000 [1]
Ucraína 77,000 [1]
Surafrica 72,000 [1]
Ongría 49,000 [1]
Mexico 40,000 [1]
Belchica 31,200 [2]
Países Baxos 30,000 [2]
Italia 28,600 [2]
Chile 20,700 [2]
Belarrusia 18,200 [2]
Uruguai 18,000 [2]
Suiza 17,900 [2]
Turquía 17,800 [2]
Benezuela 15,400 [2]
Suezia 15,000 [2]
España 12,000 [2]
Irán 10,800 [2]
Rumanía 10,100 [2]
Letonia 9,800 [2]
Austria 9,000 [2]
Azerbaichán 6,800 [2]
Dinamarca 6,400 [2]
Panamá 5,000 [2]
Idiomas
Luengas chodigas istoricas
Ebreu · yídix · ladino · atras
Luenga liturchica
Ebreu · arameu
Atras luengas parlatas
O idiomas bernaculos de cada país encluyendo entre atros anglés, ebreu, yídix, e ruso.
Relichión
Chudaísmo
Pueblos relazionatos
Arabes e atros pueblos semiticos

Os chodigos u chudigos (en ebreu:יְהוּדִים, Yehudim; yidix: ייִדן, Yiden) son os seguidors d'o chudaísmo u os miembros d'o pueblos chodigo (tamién conoxita como «nazión chodiga» o «fillos d'Israel»), un grupo etnico-relichioso deszendién d'os antiguos israelitas u de presonas combertitas á o chudaísmo en dibersos momentos istoricos.

A bisión d'os israelitas y luego d'os chodigos d'a suya propia cualidat de grupo umán ye una bisión diferent seguntes epocas. Asinas, a Biblia ya charra d'os chodigos como d'un pueblo, o pueblo d'Israel, que ye unito por a suya fe relichiosa común, encara que os arqueologos u mesmo a Biblia tamién dizen que en os periodos más antigos parte d'os chodigos teneban praticas relichiosas politeistas. Antiparte, ye controbertita a propia nozión d'un pueblo chodigo como comunidat luego d'a diaspora chodiga dimpués d'a destruzión d'o Templo de Cherusalén.

Un chodigo en orazión en una sinoga en Irán en 1999.

[editar] Dibisions etnicas chodigas

As dibisions etnicas chodigas fan referenzia á las diferens comunidaz chodigas d'o mundo que pueden distinguir-sen dentro d'os pueblos de relichión chodiga. No totas as comunidaz chodigas comparten costumbres culturals, relichiosos, culinarios, lingüisticos, etc. Unas e atras amuestran diferenzias locals y bellas formas d'interpretar bels prezetos.

Dimpués de tornar d'o esilio en Babilonia en Tierra Santa i eba una diferenziazión entre Samaritans e los que se consideroron a ellos mesmos los Chodigos de berdat.

En tiempos d'o Imperio Román a diaspora chodiga de partiba en dos ambitos culturals: Diaspora ozidental en o Imperio Román e Diaspora oriental en o Imperio Persa Sasanida. En a Edat Meya la dibisión prenzipal yera entre chodigos de paises cristians u europeus y chodigos de países musulmans. Los chodigos de países musulmans yeran més lumerosos e i eba comunidaz d'orichen oriental chunto con comunidaz de l'antiga diaspora ozidental d'Ispania e Africa. Una clasificazión d'as comunidaz istoricas de relichión chodiga puet estar:

  • Chodigos orientals: deszendiens d'a Diaspora oriental y d'ixas comunidaz d'a Diaspora ozidental en zonas que s'islamizoron.
    • Comunidaz persas: en Irán e Afganistán, charran persa.
    • Bukanars: en Asia Zentral, charran tachico.
    • Comunidaz de Cheorchia, charran cheorchián.
    • Dagh Chufuti: entre Daghestán e Azerbaichán, charran tat.
    • Mizrajim: chodigos de Siria, Irak y estatos d'arredol. Charran arabe, e os d'o Kurdistán charran tradizionalment neoarameu.
    • Comunidaz d'o Desierto d'Arabia: desaparexitas
    • Chodigos yemenitas:
    • Comunidaz d'Echipto.
    • Tochavim: chodigos norteafricans no sefarditas, charran en berber u arabe.
  • Chodigos ozidentals: deszendiens d'a Diaspora ozidental en zonas europeyas e cristianas:
    • Chodigos bizantins: en Grezia e Anatolia dende antigo, charraban griego.
    • Chodigos italians: en Italia dende antigo, charraban griego dimpués latín e italián.
    • Sefarditas: descendiens d'as comunidaz d'a peninsula iberica. En 1942 los fazioron fuera e en os paises on plegoron asimiloron atras comunidaz.
      • Megorachin u espulsatos: chodigos sefarditas d'o Norte d'Africa.
      • Domnaz: sefarditas d'o antigo Imperio Otomán combertitos a o islam e probablement criptochodigas.
    • Asquenazis: comunidaz de chodigos d'Alemaña espulsatas t'o este d'Europa en la Edat Meya e que conserboron o Yiddish.
    • Crimchacos: barrecha que se fazió entre comunidaz asquenazis e sefarditas en Crimeya cuan mandaban os tartres. Charran Tartre de Crimeya.
  • Comunidaz d'a periferia: comunidaz que s'han desembolicato fuera d'os ambitos cristián-europeu e islamico-afroasiatico, los atros chodigos los consideran eterodosos u menos chodigos.
    • Falaxas: chodigos d'Etiopía, no almiten o Talmut.
    • Caraims u caraitas: chodigos que charran un idioma parexito a lo Tartre de Crimeya e no almiten o Talmut.
    • Chodigos d'a India: comunidaz que tamién son dibiditas en castas.
    • Chodigos de Caifeng: antigos chodigos d'ixa ziudat china, ya no bi n'ha.

[editar] Referenzias

Ferramientas presonals