Alemaña
De Biquipedia
| Bundesrepublik Deutschland | |||||
|
|||||
| Lema nazional: Einigkeit und Recht und Freiheit (alemán: «Unidat e chustizia e libertat») | |||||
| Inno nazional: Das Lied der Deutschen | |||||
 |
|||||
| Capital • Poblazión • Cordenadas |
Berlín 3.410.000 (2007) 52°31′ N 13°24′ E |
||||
| Mayor ziudat | Berlín | ||||
| Idiomas ofizials | alemán | ||||
| Forma de gubierno | Republica Federal Horst Köhler Angela Merkel |
||||
Unificazión Republica Federal Reunificazión |
18 de chinero de 1871 23 de mayo de 1949 3 d'otubre de 1990 |
||||
| Superfizie • Total • % augua Mugas Costas |
Posizión 62º 357.021 km² 2,416% 3.621 km 2.389 km |
||||
| Poblazión • Total • Densidat |
Posizión 14º 82.210.000 230 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2007) • PIB per capita |
Posizión 3º 3.259.212 mil (est) US$ 39.650(2007) |
||||
| Moneda | Euro | ||||
| Chentilizio | Alemán/a | ||||
| Zona oraria • en berano |
UTC+1 UTC+2 |
||||
| Dominio d'Internet | .de | ||||
| Codigo telefonico | +49 |
||||
| Prefixo radiofonico | DAA-DRZ, Y2A-Y9Z |
||||
| Codigo ISO | 276 / DEU / DE | ||||
| Miembro de: UE, ONU, OTAN, CBSS, OSCE, OCDE, G-8 | |||||
| Tamién son ofizialment reconoxitos e protechitos como lenguaches minoritarios o danés, o baxo alemán, o sorabo, o romaní e lo frisón. | |||||
A Republica Federal d'Alemaña (Bundesrepublik Deutschland [ˈbʊndəsʁepʊˌbliːk ˈdɔʏ̯tʃland] en alemán) ye un país d'Europa Zentral. A Republica Federal muga á lo norte con Dinamarca, a mar d'o Norte e a mar Baltica; á l'este con Polonia e la Republica Checa; á lo sur con Austria e Suiza; e á l'ueste con Franzia, Lusemburgo, Belchica e los Países Baxos.
Alemaña s'estendilla dende as alteras montañas d'os Alpes (a tuca más elebata ye o Zugspitze con 2.962 m d'altaria) en o sur, dica as costas d'o mar d'o Norte e d'o Baltico. Por meyo, s'estendillan as tierras alteras, bosquizas, d'Alemaña zentral e as tierras baxas d'Alemaña d'o norte (o punto más baxo ye Neuendorfer/Wilstermarsch, con -3,54 m), trabesatas per beluns d'os mayors ríos d'Europa, como o río Elba, o Rin, e lo Danubio.
A suya poblazión ye de 82.210.000 d'abitants, en una superfizie de 357.021 km² e una densidat de poblazión de 230 ab/km².
Mientres d'a más gran parti d'a suya istoria, Alemaña estió un termín cheografico emplegato ta desinnar un aria ocupata por dibersos estatos. Se coombirtió en un estato unito en un periodo de 74 anys (1871-1945), pero dimpués d'a Segunda Guerra Mundial tornó á dibidir-se en a Republica Federal d'Alemaña (RFA —BRD—, conoxita como Alemaña Ozidental) e a Republica Democratica Alemana (RDA —DDR—, conoxita como Alemaña Oriental). O 3 d'otubre de 1990, a RDA e a RFA se reunificoron, asinas que Alemaña tornó a estar una nazión unita. Berlín ye a suya capital (dende a reunificazión d'Alemaña) e a ziudat más important d'o país. Tamién tienen más d'un millón d'abitants as ziudaz d'Amburgo e Munich.
Politicament, l'autual Alemaña ye una republica federal parlamentaria, estando l'autual canzeller Angela Merkel, e l'autual president Horst Köhler.
A Republica Federal d'Alemaña en l'autualidat ye una potenzia economica, miembro d'as Nazions Unitas, a OTAN, e d'o G-8. Alemaña ye a terzera economia más gran en termins de produto interior bruto nominal, e o esportador más gran e o segundo importador más gran de biens. A suya moneda nazional ye l'euro, que sustituyó á o marco alemán.
Contenius |
[editar] Toponimia
Debito á la localizazión cheografica d'Alemaña en o zentro d'Europa e a suya istoria como rechión no unificata e abitata por destintas tribus e más tardi por cuantos chicoz Estatos, o nombre d'Alemaña ha pasato á las destintas luengas d'una u atra forma. En cheneral son tres as formas ta o nombre d'o Estato en as destintas luengas d'o mundo:
- De l'alto alemán antigo diutisc. D'aquí se deriba lo nombre en alemán muderno, Deutschland.
- D'o latín Germania. D'o que se deriba, por exemplo, lo nombre en anglés, Germany.
- D'o nombre d'a tribu d'os alamans. D'aquí se deriba o toponimo aragonés, Alemaña.
O nombre d'a tribu d'os alamans probiene d'o protochermanico Alamanniz que puet tener dos senificatos d'a deribazión d'o prefixo Al-. Si Al- senifica "toz", allora o nombre senifica "toz os ombres", una alusión á lo feito de que a tribu yera una confederazión de cuantos grupos. Si Al-, d'atra man, probiene d'o latín alius, "atros" u "os atros", allora o nombre senifica "foranos" u "ombres estranchers".
[editar] Cheografía
- Articlo prenzipal: Cheografía d'Alemaña
Alemaña ye o sieteno país más gran en superfizie d'Europa, e o cuatreno d'a Unión Europeya. O territorio d'Alemaña tien una superfizie total de 357.021 km², d'os cualos 349.223 km² son superfizie terrestre e 7.798 son lacos, ríos e atras masas d'augua; i destacan o Laco de Constanza e o Müritz. O punto más alto se troba en os Alpes, o Zugspitze, de 2.962 m. O territorio ye trescruzato por beluns d'os ríos más grans d'Europa como lo Rin, o Danubio e l'Elba. A mayor parti d'os ríos d'Alemaña corren enta o norueste e desembocan en a Mar d'o Norte, eszeuto lo Danubio, que fluye enta l'este. D'atra man, o río más importat ye o Rin. Naxe á lo zentro-este de Suiza e flueye enta l'ueste por meyo d'o Laco de Constanza (Bodensee) e dimpués enta o norte dica la Mar d'o Norte.
Debito á la suya localizazión, Alemaña tien mugas con más estatos europeus que no pas atro estato d'o continent. Muga á lo norte con Dinamarca, á l'este con Polonia e a Republica Checa, á lo sur con Austria e Suiza e á l'ueste con Franzia, Lusemburgo, Belchica e os Países Baxos.
A mayor parti d'Alemaña tien un clima templato; i predomina l'aire umedo d'ozident. O clima ye moderato grazias á la Corrient Noratlantica, a sezión norte d'a Corrient d'o Golfo. Ista corrient d'augua calienta la Mar d'o Nord. Por tanto, lo clima d'o norueste ye ozianico. A prezipitazión ye mayor mientres d'os beranos en ista zona; os ibiernos son más calurosos que no pas en atras rechions alemanas e os beranos son frescos. Á l'este, o clima ye más continental; os ibiernos pueden estar muit fredos e os beranos muit calurosos. O zentro e o sur son arias de transizión, bariando os suyos climas de moderadament ozeanico á continental.
[editar] Istoria
- Articlo prenzipal: Istoria d'Alemaña
[editar] O nazismo e a Segunda Guerra Mundial
- Articlo prenzipal: Segunda Guerra Mundial
Dimpués d'a Primera Guerra Mundial, o resentimiento alemán por as condizions que s'imponioron á o país en o Tratato de Versailles, á más d'a crisis economica (crack de 1929) fazioron posible que o Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei d'Adolf Hitler plegase ta o poder en 1933, proclamando o clamato Terzer Reich, rematando asinas con o periodo democratico que estió a Republica de Weimar e establindo una ditadura basata en o nazismo. Hitler portó o país ta una militarizazión e una espansión territorial á costa d'os suyos países bezins, anulando parzialment as clausulas d'o Tratato de Versailles, encara que ista politica remató en una guerra ubierta cuentra as atras nazions. Antiparte, o rechimen politico nazi fazió importants crimens de guerra e crimens cuentra a Umanidat.
O 1 de setiembre de 1939, a Wehrmacht alemana imbadió Polonia, prenzipiando asinas a Segunda Guerra Mundial, dica 1945. En os primers años d'a guerra, Alemaña con os suyos aliatos, as Potenzias de l'Exe, ocuporon Europa (menos o Reino Unito e a Unión Sobietica), pero dende 1943 o poderío de l'Exerzito Royo e o poderío industrial estatounitense redotoron á o nazismo, rematando con a ocupazión d'a capital d'o Reich por as tropas sobieticas en a clamata batalla de Berlín e en a rendizion d'o país á os Aliatos.
[editar] Posguerra mundial
- Articlos prenzipals: Alemaña Oriental, Alemaña Ozidental
En 1945, dimpués d'a Segunda Guerra Mundial, Alemaña fue dibidita en zonas d'ocupazión melitar, ta cada país prenzipal d'os Aliatos: Estatos Unitos, Unión Sobietica, Reino Unito e Franzia.
O 29 de mayo de 1949, a Zona d'ocupazión melitar estatounitense, a Zona d'ocupazión melitar britanica e a Zona d'ocupazión melitar franzesa s'unioron, ta creyar a Republica Federal Alemana.
En otubre de 1949, á partir d'a Zona d'ocupazión melitar sobietica se creyó a Republica Democratica Alemana, con un sistema de preponderanzia politica d'o comunismo.
Mientras a Guerra Fría, Alemaña Ozidental fazió parte d'a OTAN, e a Republica Democratica Alemana, d'o Pauto de Barsobia.
[editar] A reunificazión d'Alemaña
O 9 de nobiembre de 1989, as autoridaz d'a Republica Democratica Alemana abrioron á o paso d'os suyos ziutadans o Muro de Berlín, e o 3 d'otubre de 1990 Alemaña Ozidental absorbió á l'antiga RDA, ta formar l'autual Alemaña, en un prozeso politico conduzito por o canzeller d'a RFA Helmut Kohl.
[editar] Organizazión politico-almenistratiba
- Articlo prenzipal: Organizazión politico-almenistratiba d'Alemaña
Alemaña se dibide almenistratibament en 16 estatos federals ditos Bundesländer (Bundesland en singular). Os bundesländer se dibiden en 439 destritos (Kreise) e ziudaz (Kreisfreie Städte), conformando asinas a estrutura almenistratiba d'o país.
| Nombre d'o Estato (poblazión) | Capital (poblazión) |
|---|---|
| Amburgo, 1.734.830 | Amburgo, 1.734.830 |
| Baden-Wurtemberg, 10.694.215 | Stuttgart, 589.599 |
| Babiera, 12.464.997 | Munich, 1.288.307 |
| Berlín, 3.398.362 | Berlín, 3.398.362 |
| Brandemburgo, 2.593.040 | Potsdam, 140.000 |
| Bremen, 662.000 | Bremen, 545.947 |
| Hesse, 6.077.826 | Wiesbaden, 273.978 |
| Mecklenburgo-Pomerania Ozidental, 1.790.000 | Schwerin, 100.000 |
| Baxa Sacsonia, 7.998.302 | Hannover, 515.668 |
| Renania d'o Norte-Westfalia, 18.075.352 | Düsseldorf, 572.511 |
| Renania-Palatinato, 4.059.000 | Magunzia, 202.441 |
| Sarre, 1.054.580 | Sarrebruck, 179.654 |
| Sacsonia, 4.283.926 | Dresde, 490.760 |
| Sacsonia-Anhalt, 2.494.437 | Magdeburgo, 230.000 |
| Schleswig-Holstein, 2.828.986 | Kiel, 229.715 |
| Turinchia, 2.355.280 | Erfurt, 202.562 |
[editar] Beyer tamién
| Estatos d'Europa |
| Abjasia3 | Albania | Alemaña | Alto Karabakh3 | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia e Erzegobina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croazia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Eslobaquia | Eslobenia | España1 | Estonia | Finlandia | Franzia1 | Grezia | Islandia | Irlanda | Italia1 | | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Lusemburgo | Mazedonia | Malta | Moldabia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Ongría | Osetia d'o Sur3 | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suezia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Ziudat d'o Baticano |
| Dependenzias: Åland | Akrotiri e Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Jèrri |
| 1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relazions istorico-culturals con Europa. 3 Parzialment reconoxito |
