Vulpes vulpes
| Vulpes vulpes | |
|---|---|
|
|
|
| Denominacions populars | |
|
|
|
| Estato de conservación | |
|
Seguro (IUCN) |
|
| Clasificación scientifica | |
|
|
Animalia |
|
|
Chordata |
|
|
Mammalia |
|
|
Carnivora |
|
|
Canidae |
|
|
Caninae |
|
|
Vulpini |
|
|
Vulpes |
|
|
V. vulpes |
| Descripción | |
|
Linné, 1758 |
|
| Destribución cheografica | |
|
|
|
A rabosa roya (Vulpes vulpes) ye una especie de mamifero de l'orden carnivora, familia canidae y tribu vulpini. Presenta una extensa aria de distribución en l'Holarctico, estando a sola especie d'a suya tribu y chenero autoctona d'o centro sud d'Europa y Aragón.
Zoonimia[editar]
Orichinariament en aragonés recibiba a denominación de Golpella,[1] parola patrimonial que deriva d'o latín Vulpes y o diminutivo latín -CULA (VULPECULA). A parola latina Vulpes se remonta a la mesma radiz indoeuropea que ha dato en luengas chermanicas wolf u en luengas eslavas vuk ("lupo").
Manimenos en a baixa Edat Meya a parola golpella fue sustituita por un derivato con o sufixo -oso: rabosa u raboso, que veyemos en a obra de Chuan Ferrández d'Heredia y atras muestras d'a literatura aragonesa meyeval:
Ye a forma femenina a que trobamos en o lexico comercial aragonés en os peaches d'o sieglo XV, y tamién se troba huei por quasi tot l'Alto Aragón, tanto en ansotano (aragonés occidental), como en o benasqués y o chistabín (aragonés oriental) y en l'aragonés centro-oriental.
Tamién existen unas formas con -p- raposa, raposo conoixitas dende a baixa Edat Meya en castellán, en un tiempo en o que en aragonés s'escribiba rabosa, raboso. Coromines considera que estas parolas antigas con -p- en castellán representan una alteración a causa d'o influxo de rapiega, (como dicen a esta especie en asturián), y atras parolas d'a familia rapiña, por os instintos depredadors y oportunistas d'a rabosa.
Manimenos existe a hipotesi contraria que afirma que as formas raposa, raposo fan referencia a la forma de napo d'a coda (RAPUM ye una variant de NAPUM en latín), que conservarían a xorda intervocalica latina -P- y que serían una forma anterior a rabosa y raboso.[1] Seguntes Juan A. Frago a presencia d'as voces raposa y raposo en a provincia de Teruel se deben a que se castellanizoron pronto, enantes de producir-se a sonorización en a mes gran part d'o territorio navarro-aragonés.[1]
En aragonés actual as formas con -p- son documentatas en tensín (aragonés centro-occidental), en o cheso (aragonés occidental). Tamién ye documentata en Biarche, Lecinyena, y en o Viello Sobrarbe se da como voz extincta, tamién bi n'ha una variant como reposo (en Boleya). Queda ubierta a interpretación sobre si son castellanismos adhibitos a la parla local u si representan un caso de conservación d'a xorda intervocalica -P- como en capuzar u capín.
Referencias[editar]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Juan A.Frago "Toponimia navarroaragonesa del. Ebro (VI): Fauna". AFA XXXIX [1]
- ↑ Secreto secretorum
- ↑ Rams de Flors
- ↑ Cronica de los Conquiridors
Vinclos externos[editar]
Se veigan as imáchens de Commons sobre o Vulpes vulpes.
Biquiespecies tiene un articlo sobre Vulpes vulpes.