Dublín

De Biquipedia

Ista pachina ha menester d'una rebisión por un correutor ta amillorar a suya ortografía, a suya gramatica u o suyo bocabulario.

Dublín

O puent de Halfpenny en Dublín.

Nombre ofizial

Baile Átha Cliath / Dublin

Irlanda

{{{tpmonezipio}}}

{{{monezipio}}}

Codigo postal

{{{cp}}}

Superfizie

114,99 km² km²

Altaria

m.

Distanzia

{{{distanzia}}} km á [[{{{ta}}}]]

502.739 ab. (2006)

4.372,02 ab./km²

{{{chentilizio}}}

Localizazión de Dublín en Irlanda.

Dublín (Dublin en anglés, ˈdʌblɨn/, /ˈdʊblɨn u /ˈdʊbəlɪn/, Baile Átha Cliath en irlandés, bˠalʲə aːha klʲiəh u [bˠɫaː cliə(ɸ)]) ye una ziudat y monezipio irlandés, que ye a capital d'Irlanda, á más d'a mayor ziudat d'o país.

Ye en a probinzia de Leinster, condato de Dublín, y comprende os destritos eleutorals (Dáil Éireann) de Dublín Zentral, Dublin Norte Zentral, Dublín Nordueste, Dublín Norueste, Dublín Sur Zentral, Dublín Sudeste, y Dún Laoghaire and Rathdown.

A poblazión de Dublín ye de 502.739 abitants (2006), en una superfizie de 114,99 km², con una densidat de poblazión de 4.372,02 ab/km².

[editar] Etimolochía

Una d'as teorías sobre o nombre Dublin d'a ziudat diz que tien o suyo orichen en as parabras en irlandés Dubh Linn (laco negro en aragonés). Iste estaría o nombre d'o laco que bi eba en un afluent d'o río Liffey, á on os biquingos bi construyoron a suya fortificazión en a redolada, que ye l'orichen de l'autual ziudat de Dublín.

Sin d'embargo, d'atros fan notar que Tolomeu ya charra d'a ziudat en os suyos escritos arredol de 140, con o nombre d'Eblana, prou amanato como ta que se creiga que Dublin en deriba.

O nombre en moderno irlandés, Baile Átha Cliath, fa referenzia á o lugar que bi eba antis en l'autual Dublín, y sennifica, traduzito á l'aragonés, lugar que bi ha en o bado d'as cañas.

[editar] Istoria

[editar] Os orichens de Dublín

Encara que seguntes Tolomeu o lugar ya esistiba en o 140, con o nombre d'Eblana, estioron os biquingos os creyadors d'o lugar en o sieglo IX, como un lugar á on comerziar con os pueblos zeltas d'a redolada, antis de bi constuyir un castiello (l'orichen de l'autual castiello de Dublín). En o lugar bi abió un poblato zelta antis de que os bequingos bi plegasen.

Asinas, en 837 Thorgis, un chefe biquingo, plegó á o lugar con una flota de 120 drakkars. D'istos, 60 puyaron por o río Boyne y 60 por o río Liffey, seguntes as cronicas irlandesas (as cronicas escandinabas no charran garra d'o tema). En plegar á Dublín, á on bi eba un poblato de pescadors, construyoron una torre en un pueyo (l'autual castiello de Dublín), con un poblato á o piet.

Emplegaron á torre ta treballos de protezión, y emplegaron o poblato ta o comerzio con as tribus irlandesas amanatas y ta refuchio d'os bequingos en as suyas incursions por o mar d'Irlanda, as islas britanicas y as costas de Franzia.

En 1018 Dublín esdebenió a seu d'un bispato, dimpués d'a cristianizazión d'os bequingos que bi bibiban.

[editar] A conquista normanda

O castiello de Dublín.

.

Dimpués d'a batalla de Hastings, o 14 d'otubre de 1066, os normandos d'o duque Guillermo de Normandía conquerioron o reino d'Anglaterra , que yera o zentro d'os territorios biquingos en as islas Britanicas. Asinas, en 1170-1171 imbadioron tamién Irlanda, y a ziudat de Dublín esdebenió o zentro d'o suyo poder en a isla. Sustituyó a l'antigo simbolo politico irlandés de Tara, que ye 40 km á lo norte, alto u baxo, y o castiello de Dublín, construyito en estilo normando (una d'as brancas de l'arte romanico) esdebinió o zentro d'o poder britanico en Dublín y en Irlanda dica a independenzia d'o país en o sieglo XX. Un nuebo castiello sustituyó á l'anterior en 1213, con obras adizionals de fortificazión en o sieglo XIV.

[editar] L'ocupazión anglesa

Por a suya importanzia politica y comerzial, Dublín crexió á escape, y en 1700 teneba más de 60.000 abitants, estando asinas a segunda ziudat de l'Imperio britanico dimpués de Londres. Isto yera tamién porque dimpués d'a redota d'os catolicos en 1690 en a batalla d'o Boyne (u batalla de Boyne), os protestants de Guillermo d'Orange se bi instaloron, encluyendo 3.000 ugonotes franzeses. Antiparte, arredol de 20.000 chacobitas albandonaron a redolada dimpués d'o Tratato de Limerick ta fuyir ta Franzia u España.

A presenzia d'una important colonia protestant aseguraba a tranquilidat d'a presenzia britanica en a ziudat y en tota l'isla d'Irlanda, situazión que se mantubo dica o sieglo XX.