Surafrica
De Biquipedia
| Republiek van Suid-Afrika (afrikaans) Republic of South Africa (anglés) IRiphabliki yaseNingizimu Afrika (zulú) |
|||||
|
|||||
| Lema nazional: !ke e: ǀxarra ǁke | |||||
| Inno nazional: Nkosi Sikelel' iAfrika (Dios bendiga Africa) | |||||
 |
|||||
| Capital • Poblazión • Cordenadas |
Ziudad d'o Cabo1 2.893.251 (2001) 33°55′ S 18°27′ E |
||||
| Mayor ziudat | Johannesburgo | ||||
| Idiomas ofizials | Afrikaans, zulú, xhosa, swazi, ndebele, sotho, tsonga, tswana, venda, pedi y anglés | ||||
| Forma de gubierno | Republica Jacob Zuma |
||||
| Independenzia • Calendata |
(d'o Reino Unito) 31 de mayo de 1910 |
||||
| Superfizie • Total • % augua Mugas Costas |
Posizión 23º 1.219.912 km² Espernible - km 2.500 km |
||||
| Poblazión • Total • Densidat |
Posizión 26º 43.647.658 (2002 est.) 36 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2005) • PIB per capita |
Posizión 24º US$ 532.011 millons US$ 11.100 (2004) |
||||
| Moneda | Rand (ZAR) |
||||
| Chentilizio | Surafricán, Surafricana | ||||
| Zona oraria • en berano |
CET (UTC+2) CEST (UTC+3) |
||||
| Dominio d'Internet | .za | ||||
| Codigo telefonico | +27 |
||||
| Prefixo radiofonico | S8A-S8Z |
||||
| Codigo ISO | 710 / ZAF / ZA | ||||
| Miembro de: UA, ONU, Commonwealth | |||||
| 1 ye a capital lechislatiba. Pretoria ye l'alministratiba y Bloemfontein la chudizial. | |||||
A Republica de Surafrica ye un país situato en a estrimera meridional d'Africa. Muga con os estatos de Namibia, Botsuana, Zimbabue, Mozambique y Suazilandia. O Reino de Lesoto se troba enclabau dentro d'a Republica de Surafrica. Tamién muga á l'este con l'Ozián Indico y á l'ueste con l'Ozián Atlantico.
A suya poblazión ye de 43.647.658 abitants (estimazión de 2002) en una superfizie d'1.219.912 km², con una densidat de poblazión de 36 ab/km².
Surafrica ye una republica, y as suyas capitals son Pretoria (alministratiba), Bloemfontein (chudizial) y Ziudat d'o Cabo (lechislatiba); sin d'embargo, a mayor ziudat d'o país ye Johannesburgo. L'autual president d'o país ye Jacob Zuma. Surafrica, que fa parte d'a Unión Africana, d'a ONU y d'a Commonwealth, ye independient d'o Reino Unito dende o 31 de mayo de 1910.
En estar un país con una gran dibersidat etnica por a suya propia istoria, Surafrica tien muitas luengas ofizials: Afrikaans, zulú, xhosa, swazi, ndebele, sotho, tsonga, tswana, venda, pedi y anglés. A poblazión d'orichen africán ye, alto u baxo, o 75% d'o total, y arredol d'o 25% son deszendients de colons europeus (á sobent d'orichen neerlandés y britanica), encara que tamién bi ha minorías d'antigas colonias britanicas, como indios.
A istoria de Surafrica tien como gran esferenzia con a resta d'o continent africán a plegata dende 1625 de muita poblazión d'orichen europeu á mans d'a Compañía Neerlandesa d'as Indias Orientals, situazión que ye l'alazez d'as luitas entre poblazión blanca y negra y d'o rechimen d'o appartheid instituzionalizato dende 1948, en rematar a Segunda Guerra Mundial, por a minoría blanca boer d'o National Party (Partito Nazional). O rechimen d'o appartheid y a segregazión razial no remató dica 1990.
Contenius |
[editar] Istoria
[editar] Preistoria
O territorio de Surafrica tien bellos d'os más antigos chazimientos paleoantropolochicos conoxitos dica güé, con Kenia y Etiopia. Fa 3 milions d'añadas, l'autual territorio surafricán yera ocupato por bellos grupos d'Australopithecus, seguntes as troballas feitas en as espelungas de Sterkfontein y Kromdraai. Istos grupos de preominidos fuoron suzeditos por chens d'o chenero Homo, encluyendo Homo habilis, Homo ergaster y ombres mudernos (Homo sapiens).
Se conox tamién que arredol d'os sieglos IV y V s'establioron á o sur d'o río Limpopo grupos d'agricultors y ganaders d'o grupo etnico d'os bantús, que dimpués se treslladaron encara més enta o sur, en l'autual probinzia de KwaZulu-Natal, á on ye o lugar d'ocupazión más antiga conoxita d'istos grupos, que ye de 1050. O grupo bantú que s'establió más á o sur estioron os xhosas, que plegoron dica o río Fish, en l'autual probinzia d'o Cabo Oriental. Istas poblazions, que culturalment pertenexeban á la Edat d'o Fierro, desplazoron á grupos etnicos más atrasatos culturalment y que i bibiban d'antis más. Sin d'embargo, dica a plegata á o territorio d'os portugueses, tecnicament istas poblazions encara bibiban en a Preistoria, por no conozer pas a escritura.
[editar] A presenzia portuguesa
Os nabegants portugueses plegaron á la redolada e o suyo camín enta la India, cuan en 1487 i plegó Bartolomeu Dias, que clamó á o lugar Cabo das Tormentas (Cabo d'as Tronatas, en aragonés) por o mal orache que i trobó en a redolada. Bartolomeu Dias estió o primer europeu en plegar dica á o sur d'o continent d'Africa, ubriendo asinas una bía ta o comerzio d'Europa con Asia a trabiés de l'Ozián Atlantico y de l'Ozián Indico, ebitando o comerzio con os territorios controlatos por o Imperio Otomán. Sin d'embargo, en tornar á Portugal, por motibos de caire propagandistico, o rei Chuan II de Portugal li cambeyó o nombre á lugar enta Cabo da Boa Esperança (Cabo de Buena Esperanza en aragonés), nombre que mantién encara güé, para ebitar a mala fama d'o lugar asoziata á lo nombre que li eba puesto Bartolomeu Dias.
Encara que os portugueses fazioron bels alcuerdos con as poblazions d'a redolada, istos pautos no s'han conserbato pas dica güé. O portugueses no ocuporon pas o territorio, sino que nomás lo trescruzaban, á más de i acullir á os superbibients d'os naufrachios escayezitos en a ruta comerzial. A chesta d'os portugueses fue recullita por o poeta portugués Luís de Camões en o suyo poema epico Os Lusíadas. Dica o sieglo XVII a situazión continó alto u baxo igual, dica que i plegoron en 1652 os neerlandeses.
[editar] A presenzia neerlandesa
En o sieglo XVII, os abitants d'os Países Baxos (ye dezir, os neerlandeses) consolidoron a suya independenzia, luego d'una luenga guerra con España, en pertenexer ixe territorio tamién á la Casa d'Austria. O nuebo país, bolcato enta o comerzio, establió una companía comerzial ta las suyas transazions con a India y o sureste d'Asia, a clamata Compañía neerlandesa d'as Indias Ozidentals, y continó con o camín ubierto por os portugueses, encara que os neerlandeses sí que instaloron bellas factorías comerzials en l'autual Surafrica. Asinas, o 6 d'abril de 1652 Jan van Riebeeck establió un puesto ta abastir os barcos neerlandeses en o cabo de Buena Esperanza, y mientras os sieglos XVII y XVIII continó a espansión d'a chicota colonia neerlandesa.
Cuan os colons neerlandeses en o suyo abande enta l'interior d'o territorio se troboron con os xhosas en o suyo camín enta o sur dende o río Fish, prenzipiaron una serie de luitas entre ambos pueblos, que competiban por l'aprofitamiento d'os mesmos recursos naturals d'a redolada, basicament a tierra y l'alimento. Antiparte, os colons neerlandeses, ta disponer de más mano d'obra, prenzipiaron á importar poblazión dende otros territorios que controlaban u que se trobaban en as suyas rotas comerzials, como Madagascar, u os autuals países de Indonesia e India, que son en a suya mayor parte l'alazez de l'autual poblazión surafricana d'orichen asiatico.
[editar] A presenzia britanica
En 1797, mientras as Guerras napolionicas, os Países Baxos y o Reino Unito luitoron en a clamata Cuatrena Guerra anglo-neerlandesa, y as tropas d'o Exerzito britanico fuoron nimbiatas á ocupar as posesions neerlandesas en o cabo de Buena Esperanza, ebitando á más a posible influyenzia d'as ideyas d'a Reboluzión Franzesa en un puesto tan sensible ta la suya politica colonial como yera la India. En continar os Países Baxos a suya alianza melitar como estato satelite d'a Franzia de Napolión Bonaparte, o Reino Unito s'anecsionó o territorio en 1805, continando con una politica d'espansión enta o norte d'a colonia, a cuala cosa fazió que bi ese más luitas cuentra os xhosas, plegando a nueba muga dica o río Fish, linia de muga que os britanicos fortificaron en i establir barios fuertes.
Os colons d'orichen neerlandés, discriminatos en o poder en a nueba colonia britanica, s'establioron en parti más á o norte, á on fundoron bells comunidaz independients, en luita con a poblazión negra d'a reolada, encara que tamién en tensión con a colonia britnica, que beyeba istas tierras ocupatas por os colons neerlandeses (u boers, como yeran clamatos ya en ixas embueltas) como o suyo futuro territorio d'espansión.
[editar] Enrastres esternos
- (en) Pachina web ofizial d'o Gubierno de Surafrica.
- (en) Pachina web ofizial d'o Parlamento de Surafrica.
- (en) Pachina ofizial d'Estatistica de Surafrica.
- (en) Pachina web ofizial de Torismo de Surafrica.
| Estatos d'Africa |
| Angola | Alcheria | Benín | Botsuana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Berde | Camerún | Chad | Chibuti | Comoras | Costa de Bori | Echipto | Eritrea | Etiopia | Gabón | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea-Bissau | Guinea Ecuatorial | Kenia | Lesoto | Liberia | Libia | Madagascar | Malaui | Mali | Marruecos | Maurizio | Mauritania | Mozambique | Namibia | Nícher | Nicheria | Republica Zentroafricana | Republica d'o Congo | Republica Democratica d'o Congo | Ruanda | Sajara Ozidental | San Tomé e Prenzipe | Senegal | Seychelles | Sierra Leone | Somalia | Somalilandia | Surafrica | Sudán | Suazilandia | Tanzania | Togo | Tunizia | Uganda | Zambia | Zimbabue |
