Oro
| Oro | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Información cheneral | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Nombre, simbolo, numero | Oro, Au, 79 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Serie quimica | Metal de transición | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Grupo, periodo, bloque | 11, 6, d | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Color | Amariello metalico |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Peso atomico | 196.966569(4) g·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Configuración electronica | [Xe] 4f14 5d10 6s1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Electrons por capa | 2, 8, 18, 32, 18, 1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Propiedatz fisicas | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Fase | solido | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Densidat (a t.a.) | 19.30 g·cm−3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Densidat en liquido en o p.f. | 17.31 g·cm−3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Punto de fusión | 1337.33 K (1064.18 °C, 1947.52 °F) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Punto d'ebullición | 3129 K (2856 °C, 5173 °F) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Entalpía de fusión | 12.55 kJ·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Entalpía de vaporización | 324 kJ·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Calor especifica | (25 °C) 25.418 J·mol−1·K−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Propiedatz atomicas | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Estructura cristalina | Cubica centrata en as caras | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Estatos d'oxidación | -1, 1, 2, 3, 4, 5 (Oxido anfoterico) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Electronegatividat | 2.54 (escala de Pauling) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Enerchías d'ionización | 1ª: 890.1 kJ·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2ª: 1980 kJ·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Radio atomico | 144 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Radio covalent | 136±6 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Radio de van der Waals | 166 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atra información | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ordenación magnetica | diamagnetico | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Resistividat electrica | (20 °C) 22.14 nΩ·m | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Conductividat termal | (300 K) 318 W·m−1·K−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dilatación | (25 °C) 14.2 µm·m−1·K−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Velocidat d'o sonito | (t.a.) 2030 m·s−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Modulo d'elasticidat | 79 GPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Mod. elast. transversal | 27 GPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Modulo de compresión | 180 GPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Coeficient de Poisson | 0.44 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dureza Mohs | 2.5 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dureza Vickers | 216 MPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dureza Brinell | 25 HB MPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Numero CAS | 7440-57-5 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Isotopos mas estables | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
L'oro ye un elemento quimico de numero atomico 79 situato en o grupo 11 d'a tabla periodica. O suyo simbolo ye Au (d'o latín aurum). L'oro ye un metal de transición blando, brillant, amariello, pesato, maleable, dúctil y que no reacciona con a mayoría de productos quimicos, pero ye sensible a o cloro y a l'augua rechia. O metal se troba a ormino en estato puro y en forma de pepitas y depositos aluvials y ye un d'os metals tradicionalment emplegatos ta cudir monedas. L'oro s'emplega como estandar monetario en muitos estatos y tamién s'usa en a choyería, a industria y a electronica.
Contenius |
Caracteristicas prencipals [editar]
L'oro ye un elemento metalico que tien una color amariella en bruto, pero que puet amostrar-se negro, rubí u morato en divisions finas. Ye considerato por beluns como o elemento mas polito de totz y ye o metal mas maleable y dúctil que se conoixe.[1] De feito, una uncia (28,35 g) d'oro puet modelar-se de forma que cubra una extensión de 28 metros quadratos. Como ye un metal blando, as aleyacions con atros metals a fin de proporcionar-le dureza son freqüents.
Se tracta d'un metal muit denso, con un alto punto de fusión y una alta afinidat electronica. Os suyos estatos d'oxidación mas importants son +1 y +3. Tamién se troba en o estato d'oxidación +2, asinas como en estatos d'oxidación superiors, pero ye menos freqüent.
Amás, l'oro ye un buen conductor d'a calor y d'a electrecidat, y no l'afecta l'aire ni a mayoría d'achents quimicos. Tien una alta resistencia a l'alteración quimica por parti d'a calor, a humedat y a mayoría d'os achents corrosivos, y asinas ye bien adaptato a o suyo uso ta cudir monedas y en a choyería.
Color de l'oro [editar]
A color de l'oro puro ye amariella metalica. L'oro, o cesio y l'arambre son os unicos elementos metalicos que tienen una color natural que no sía ni grisa ni blanca. A color grisa habitual d'os metals pende d'a suya "mar d'electrons", que ye capable d'absorber y tornar a emitir fotons a o largo d'un amplo rango de freqüencias. L'oro reacciona d'una traza diferent, pendendo d'efectos relativistas sutils que afectan a os orbitals que rodian os atomos d'oro.[2][3]
Se pueden aconseguir aleyacions d'oro coloriato como l'oro rosa, adhibindo-ne diversas cantidatz d'arambre y archent, tal como se veye en a imachen. As aleyacions con paladio u níquel tamién son importants en a choyería comercial, ya que producen aleyacions d'oro blanco. Menos habitualment, adhibindo manganeso, aluminio, fierro, indio y atros elementos se pueden producir mas colors inusuals d'oro ta diversas aplicacions.[4]
Aplicacions [editar]
L'oro puro ye muit tovo ta estar emplegato normalment y s'endurece aleyando-lo con plata y arambre. L'oro y as suyas muitas aleyacions s'emplegan muito en choyería, a fabricación de monedas y tamién como patrón monetario en muitos países. A causa d'a suya buena conductividat electrica y a suya resistencia a la corrosión, asinas como una buena combinación de propiedatz quimicas y fisicas, se prencipió a emplegar en zaguerías d'o sieglo XX como metal en a industria.
Atras aplicacions:
- L'oro exerce funcions criticas en ordinadors, telecomunicacions, naus espacials, motors d'avions a reacción, y muitos atros productos.
- A suya alta conductividat electrica y resistencia a la oxidación ha permitito un amplo uso como capas primeras electrodepositatas sobre a superficie de conexions electricas ta asegurar una conexión buena, de baixa resistencia.
- Como l'archent, l'oro puet formar fuertes amalgamas con o mercurio que a vegatas s'emplegan en empastes dentals.
- L'oro coloidal (nanoparticlas d'oro) ye una solución intensament coloriata que se ye estudiando en muitos laboratorios con fins medicas y biolochicas. Tamién ye a forma emplegata como pintura dorata en ceramicas.
- L'aceto cloroaurico s'emplega en fotografía.
- O isotopo d'oro 198Au, d'una vida meyana de 2,7 días, s'emplega en bells tractamientos de cáncer y atras malautías.
- S'emplega como recubrimiento de materials biolochicos permitindo estar visto a traviés d'o microscopio electronico de barrido (SEM).
- S'emplega como recubrimiento protector en muitos satelites por o feito de que ye un buenn reflector d'a luz infrarroya.
- Ye utilizato tamién ta premiar a os campions en bells competicions esportivas, medalla d'oro ta o campión, d'archent ta o subcampión y bronze ta o tercer.
Se veiga tamién [editar]
Vinclos externos [editar]
Se veigan as imáchens de Commons sobre l'oro.- (en) Precio d l'oro.
Referencias [editar]
- ↑ (en) "Or". Enciclopèdia Catalana. http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?NDCHEC=0127976. Retrieved 17-09-2009.
- ↑ (en) "Relativity in Chemistry". Math.ucr.edu. http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/gold_color.html. Retrieved 05-04-2009.
- ↑ (en) Schmidbaur, Hubert, Cronje, Stephanie; Djordjevic, Bratislav; Schuster, Oliver (2005). "Understanding gold chemistry through relativity". Chemical Physics 311: 151–161. DOI:10.1016/j.chemphys.2004.09.023.
- ↑ (en) "Gold Jewellery Alloys > Utilise Gold. Scientific, industrial and medical applications, products ,suppliers from the World Gold Council". Utilisegold.com. 20-01-2000. http://www.utilisegold.com/jewellery_technology/colours/colour_alloys/. Retrieved 05-04-2009.