Bos taurus

Iste articlo ye sobre o toro, ta la localidat zamorana de Toro, se veiga Toro (Zamora).

Vaca

Bos taurus, a vaca domestica

Estato de conservación

Domestica.

Clasificación scientifica

Dominio:	Eukaryota
Reino:	Animalia
Filo:	Chordata
Clase:	Mammalia
Orden:	Artiodactyla
Familia:	Bovidae
Subfamilia:	Bovinae
Chenero:	Bos
Especie:	taurus

Nomenclatura binominal

Bos taurus

Linnaeus, 1758

Subespecies

A baca (Bos taurus (L., 1758)) ye un mamifero domestico de grans dimensions, estendillato per totz os continents dintro de dos d'as suyas subespecies: a vaca europea (subespecie Bos taurus taurus) y lo cebú (Bos taurus indicus).

D'entre lo bestiar bovino son inclusas as subespecies B. taurus taurus (d'o latín taurus, toro) y B. taurus indicus (o cebú, a vaca sagrada d'a India). Os masclos fertils d'esta especie son ditos toros y anque prou més escasos que no las fembras (vacas propiament ditas), gosan estar posatos como sementals en a ramata d'entre os meses de marzo y d'abril, ta cubrir-las perque ye quan as fembras son marrideras. Siga en raza de leite u paixenteras (destinatas ta fer-ne carne), ye important de tener-los deseparatos ta que no s'enristan entre ells en ixa epoca.

As fembras gosan estar més pacificas, anque son famosas per estar capezutas quan no quieren fer cosa, dica lo punto que cal enrestir-las con os cans u fustiyar-las ta fer-las andar.

Bells masclos, sobretot ta las fayenas d'antes, yeran capatos en a suya adolescencia ta fer-los marchar més mansos. D'ixa manera s'obteneban os bueis. Actualment, a castración només s'aplica a os vetiellos en a industria carnica per tal d'evitar que les apareixcan os nivels més altos de textosterona en l'adolescencia, que fan, entre altras cosas, que la carne se torne més dura. De maniera més cheneral, a parola buei tamién puet estar emplegata ta totz os bovins (usualment salvaches) de mida gran, como os gaurs u bantengs d'Asia.

As crías d'este animal se dicen vetiellos/as u vediellos/as en a forma que sonoriza ixa "T", tamién existe a forma arcaica vetiechos/as

Orichen d'a especie [editar]

Bi ha una gran controversia arredol d'o tema. Encara que os investigadors no plegan enta garra alcuerdo, se'n consideran dos hipoteticos orichens:

Orichinalment, totas as variedatz bovinas actuals son descendentas de l'uro (Bos primigenius u B. taurus primigenius en a nomenclatura actual) lo qual podeba haber feito puesto a qualque subespecie intermedia (B. taurus brachyceros), lo qui presuntament habría dato las variedatz actuals.

Diversas poblacions prehistoricas d'Uros primitivos (d'os quals, no se'n tiene fosils), evolucionando de maniera paralela, habrían feto puesto a lo B. taurus primigenius que se conoix, y lo B. t. brachyceros. Ixas dos especies habrían dato pues as subespecies actuals.

Aptitutz [editar]

Esta especie s'emplega regularment en a producción de leit y carne, anque en bells paises encara tiene importancia como bestia d'estira.

A demés, en muitos puestos d'Iberoamerica, Espanya, Portugal, Francia u os Estatos Unitos s'emplega encara como bestia en espectaclos taurinos

Biolochía [editar]

As vacas son animals remugants. Ixo significa que tienen un sistema dichestivo especialment adaptato ta la dichestión d'alimentos a partir d'os quals altras especies animals no en podrían quitar cosa. A remuga ye, de feito, a devuelta d'os alimentos de l'estomago enta la boca ta continar con o suyo proceso de mastigación.

O sistema dichestivo d'a vaca ye evolucionato ta formar tres cavidatz, ditas popularment estomagos, que no en son tals, y se sitúan d'antes no lo un verdadero, dito abomaso. As cavidatz se claman reticlo, rumen y omaso. Adintro d'o rumen, que ye la una de més gran mida, viven microorganismos (bacterias, protozoos y fongos) anaerobicos que fan simbiosi con l'animal. Son estes os qui tienen a capacidat de dicherir os hidratos de carbonio (como la celulosa u l'acido fitico (fuent important de fosforo vechetal, que sien d'ells a vaca no podería aproveitar). En a relación de simbiosi, a vaca les proveye l'alimento y un ambient favorable ta que medren.

Recensada mundial [editar]

Bi ha aproximadament 1250 millons de cabezas bovinas en o mundo, d'os quals 250 millons son cebús.

O continent con a més gran cantidat de bovins ye America, con bells 450 millons, encorrito per Asia (con 300 millons), Europa (270 millons), Africa (160 millons) y Oceanía (con 50 millons).

O país con a més gran cabanya bovina ye la India con 190 millons (prencipalment cebús). Dimpués Estatos Unitos (130 millons), Rusia (100 millons) y Brasil (100 millons). Dezaga d'ixes ibi ha China, Pakistán, Archentina, Australia, Mexico y Francia.