Etiopia
De Biquipedia
| የኢትዮጵያ ፈደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (Ityop'iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik) |
|||||
|
|||||
| Lema nazional: n/d | |||||
| Inno nazional: Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia | |||||
 |
|||||
| Capital • Poblazión • Cordenadas |
Addis Abeba 2.757.730 (2005) 9°1' N 38° 44' E |
||||
| Mayor ziudat | Addis Abeba | ||||
| Idiomas ofizials | Amarico | ||||
| Forma de gubierno | Republica federal Girma Wolde-Giorgis Meles Zenawi |
||||
| Independenzia • Calendata |
|||||
| Superfizie • Total • % augua Mugas Costas |
Posizión 26º 1.127.127 km² 0.7 5.311 km 0 km |
||||
| Poblazión • Total • Densidat |
Posizión 16º 78.529.836 (2008) 60 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2008) • PIB per capita |
Posizión 62º US$ 84.299 millons US$ 1122,93 |
||||
| Moneda | Birr (ETB) |
||||
| Chentilizio | Etiope | ||||
| Zona oraria • en berano |
MSK (UTC+2) MSK (UTC+3) |
||||
| Dominio d'Internet | .et | ||||
| Codigo telefonico | +251 |
||||
| Prefixo radiofonico | 9EA-9FZ, ETA-ETZ |
||||
| Codigo ISO | 231 / ETH / ET | ||||
| Miembro de: ONU, UA | |||||
A Republica Democratica Federal d'Etiopia (en amarico ኢትዮጵያ, Ityop'iya, en guiés ኢትዮጵያ, en oromo Fereralawa Dmokratawa Repabliikii ItiyoPiya) ye un país d'Africa oriental. Muga á l'ueste con Sudán; á o norte con Eritrea e Yibuti; á l'este con Somalia e á o sur con Kenia; dende a independenzia d'Eritrea en 1993, o país no tien salida á la mar Roya. D'antis más se clamó Abisinia.
A superfizie d'o país ye de 1.127.127 km², con una poblazión de 2.757.730 abitants (2005), y una densidat de poblazión de 2,45 ab/km². Ye o segundo país d'Africa por a suya poblazión dezaga de Nicheria y o dezeno por a suya superfizie.
A capital d'o país ye a ziudat d'Addis Abeba. Politicament, o país ye una Republica federal, estando l'autual president Girma Wolde-Giorgis y l'autual primer menistro Meles Zenawi.
Etiopia estió o segundo país d'o mundo en fer d'o cristianismo a suya relichión ofizial, dimpués d'Armenia. Sin d'embargo, estió o primer lugar en rezibir esilatos de relichión islamica probenients d'Arabia, y asinas tamién bi ha en o país una important poblazión de relichión islamica.
A ziudat más poblata d'o país ye a suya capital, Addis Abeba, con arredol de 2,5 millons d'abitants, pasando d'os 100.000 abitants atras 9 ziudaz, y d'os 200.000 nomás a ziudat de Dire Dawa.
Cheograficament, o país s'estendilla en un altiplano zentral, con altarias de 1.800 dica 3.000 metros, con bellas tucas que plegan dica os 4.620, como por exemplo o Ras Dashen, que ye asinas a masima altaria d'o país. Addis Abeba, situata á 2.400 metros d'altaria, ye considerata a capital de mayor altaria d'o mundo. En iste altiplano tienen a suya naxenzia bellos ríos, como o Nilo Azul, una d'as brancas d'o río Nilo, que tiene o naxedero en o lago Tana.
Etiopia ye considerata como a cuna d'a Umanidat, y ye á más o puesto á on se trobó á Lucy. Ye, chunto con Kenia, o país á on s'an feito as troballas arqueolochicas d'ominidos más antigos.
A zebilizazión etiopica, con a zebilizazión de l'Antigo Echipto, ye a más antiga zebilizazión africana, con zentros istoricament tan importants como o reino d'Aksum. À nibel internazional, Etiopia estió miembro d'a Soziedat d'as Nazions dende 1923, sinnó a Declarazión d'as Nazions Unitas en 1942 y estió uno d'os 51 países fundadors d'a Organizazión d'as Nazions Unitas. Addis-Abeba ye tamién a seu d'a Unión Africana (Haile Selassie estió uno d'os prenzipals promotors, cuan se clamaba OUA, Organizazión para la Unidat Africana), y tamién ye a seu dà Comisión Economica ta Africa (CEA).
Contenius |
[editar] Istoria
[editar] A Preistoria
Seguntes as escabazions arquiolochicas, a rechión d'Etiopia ye una d'as más antigas poblatas en a Preistoria por l' homo sapiens, y ye posible que n'esté o suyo lugar d'aparizión, antis d'a suya espansión ta atros lugars. Tamién bi ha chazimientos arquiolochicos con restos de Hominidae, como o más conoxito, Lucy (por una canzión de The Beatles), trobata en 1974, d'una edat de 3,18 milions d'añadas. Güé os restos de Lucy se troban en o Museu Nazional d'Addis Abeba, chunto con os restos d'o Ardipithecus kadabba descubiertos en 2001 por l'antropologo etiope Yohannes Hailé-Sélassié.
[editar] Primeras zitas istoricas
Bi ha pocos datos istoricos de l'autual territorio d'Etiopia, que ye fázil que fuese parte d'o clamato país de Punt entre o 3000 aC y o 1000 aC y d'o reino de D'mt en os sieglos IX-VIII aC.
Sin d'embargo, os orichens istoricos de l'autual Etiopia se troban en o reino d'Aksum, naxito arredol d'o sieglo II aC d'os contautos comerzials y d'as luitas con l'Antigo Echipto, en o norte de l'autual Etiopia. Aksum ye o primer gran estato conoxita de l'Africa negra, cun una poblazión cosmopolita orichinaria d'a propia Etiopia, d'o sur d'Arabia u de l'Antiga Grezia, y tamién con poblazión d'orichen chodigo.
[editar] O cristianismo
En o sieglo IV bels misioners cristians bi fezioron plegar o cristianismo, que esdebenió a relichión ofizial d'o reino.
O reino d'Aksum perdió parte d'o suyo esplendor cuan plegoron os musulmans ta Echipto, á fins d'o sieglo VII, y a suya espansión ta o sur por a bal d'o río Nilo.
[editar] O Imperio d'Etiopia
En o sieglo XII plega ta o tron a dinastía Zagwe y comienza a renaxenzia d'o país. En 1270 prenzipia con Yekuno Amlak o reinato d'a clamata dinastía salomonica (autoproclamata deszendient de Menelik I, rei en o sieglo X aC), fundadora d'o Imperio d'Etiopia, que reconquiere parte d'os territorios perditos á mans d'os musulmans, dica o sieglo XVI.
En 1527 bi ha una guerra santa entre musulmans y cristians, con a bitoria d'os musulmans d'Ahmed Ibn Ibrahim Al-Ghazi, soldán de Harar, y a redota d'os cristians de David II d'Etiopia, encara que iste rezibió l'aduya d'os portugueses. Sin d'embargo, en 1543 ye redotato Ahmed Ibn Ibrahim Al-Ghazi en una batalla en o laco Tana. encara que dixó un país enronato.
Á meyatos d'o sieglo XVI plegan ta Etiopia os misioners d'a orden d'a Compañía de Chesús, que combierten ta o catolizismo á l'emperador Susenyos en 1621, encara que isto fazió que bi ese perturbazions, dica plegar ta una autentica guerra zebil, rematata con l'abdicazión de Susenyos en fabor d'o suyo fillo Fasilidas, que espolsó á os chesuitas en 1633.
[editar] L'aislamiento
En os sieglos XVII-XVIII a capital d'o país ye trresladata ta la ziudat de Gondar (1635) por Fasilidas, prenzipiando asinas un periodo d'aislamiento internazional d'o país, que antis más eba tenito contautos diplomaticos con Portugal y atros países europeus.
Dende meyatos d'o sieglo XIX prenzipia o final de l'aislamiento d'o país, con os emperadors Teodoro II, Chuan IV y Menelik II.
[editar] O colonialismo europeu
Etiopia ye l'unico país d'Africa que en os sieglos XIX e XX no quedó chusmeso á o colonialismo d'os países d'Europa, e mantién a suya independenzia dende muitos sieglos; asinas, as tropas etiopes de Menelik II redotoron á o Regio Esercito italián en a batalla d'Adua (1 de marzo de 1896), mientres a Primera Guerra italo-etiope.
Sin d'embargo, bi abió una eszepción, un periodo d'ocupazión melitar d'a Italia faxista de Benito Mussolini entre 1936 e 1941. Dimpués d'a redota d'o Regio Esercito italián por l'Exerzito britanico, reforzato por tropas d'a Franzia Libre en 1941, durante a Segunda Guerra Mundial, o país recobró a suya independenzia.
Dimpués d'a Segunda Guerra Mundial, o Negus (o emperador Haile Selassie) recuperó o trono, con a redota d'os faxistas italians.
[editar] Derrocamiento d'a monarquía
En 1974 bi abió un golpe d'estato d'ideyas marxista-leninistas, que derrocó á Haile Selassie e a Monarquía e proclamó a Republica, con un sistema politico de ditadura en rechimen de partito unico, dirichito por Mengistu Haile Mariam. Bi abió dimpués d'atros golpes d'estato e una situazión de crisis politica por as condizions climatolochicas, a cual cosa s'agrabó con a guerra contra os independentistas eritreus.
En 1991 bi abió un golpe d'estato triunfador, e en 1992 s'independizó Eritrea.
En 1994 s'adoptó una Constituzión e un sistema politico democratico, anque en 1998 esclató una guerra con Eritrea.
[editar] Enrastres esternos
| Estatos d'Africa |
| Angola | Alcheria | Benín | Botsuana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Berde | Camerún | Chad | Chibuti | Comoras | Costa de Bori | Echipto1 | Eritrea | Etiopia | Gabón | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea-Bissau | Guinea Ecuatorial | Kenia | Lesoto | Liberia | Libia | Madagascar | Malaui | Mali | Marruecos | Maurizio | Mauritania | Mozambique | Namibia | Nícher | Nicheria | Republica Zentroafricana | Republica d'o Congo | Republica Democratica d'o Congo | Ruanda | Sahara Ozidental2 | San Tomé e Prenzipe | Senegal | Seychelles | Sierra Leone | Somalia | Somalilandia2 | Surafrica | Sudán | Suazilandia | Tanzania | Togo | Tunizia | Uganda | Zambia | Zimbabue |
| Dependenzias: Aszensión | Canarias | Madeira | Mayotte | Melilla | Pantelleria | Reunión | Santa Elena | Socotra | Tristán da Cunha | Zeuta |
| 1 Parzialment en Asia. 2 Parzialment reconoxito u en disputa |
