Zaragoza

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Zaragoza
Municipio d'Aragón
Bandera Escudo d'armas
Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar y río Ebro
Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar y río Ebro.
Entidat
 • País
 • Provincia
 • Comarca
Municipio
Flag of Aragon.svg Aragón
Flag of Zaragoza province (with coat of arms).svg Zaragoza
Comarca de Zaragoza
Superficie 973.78 km²
Población
 • Total

679,624 hab. (2012)
Altaria 199 m.
Alcalde Juan Alberto Belloch
Codigo postal 50.001-50.018
Ríos Ebro, Galligo y Uerva
Coordenatas 41°39’ 0’’N 0°52’12’’U
Zaragoza en Aragón
Zaragoza
Zaragoza
Situación de Zaragoza en Aragón
http://www.zaragoza.es/

Zaragoza ye una ciudat aragonesa, capital d'Aragón y d'a provincia de Zaragoza. Se troba situata en a comarca de Zaragoza a o canto d'o río Ebro y en a desembocadura d'a Uerba y o Galligo en o centro d'una gran val con gran variedat de paisaches, dende disiertos (como as Bardenas y os Monegros) dica selvas pretas, tasqueras, montanya, etc.

A población d'a ciudat de Zaragoza yera l'1 de setiembre de 2010 de 701.090 habitants,[1] estando asinas a cinquena ciudat en población d'o Estato Espanyol. A población de l'aria metropolitana de Zaragoza s'estimó que yera en 2006 de 783.763 habitants. O municipio ye o puesto de residencia de mas d'o 50% d'a población total d'Aragón. A ciudat se troba a 199 metros d'altaria sobre o libel d'a mar, en una situación cheografíca excepcional, ya que ye un nyudo de comunicacions entre as grans ciudatz de Madrit, Barcelona, Valencia, Bilbau y Tolosa, distants as cinco a bells 300 km de Zaragoza, alto u baixo.

A ciudat ye prou conoixita por o suyo folklore, o suyo patrimonio cultural, a gastronomía local, y os suyos tres monumentos prencipals (a basilica d'o Pilar, a seu d'o Salvador y o palacio de l'Alchafaría).

Chunto d'a Seu y l'Alchafaría, bi ha atros edificios que fan parti d'o mudéchar aragonés y por tanto d'o Patrimonio d'a Humanidat seguntes a UNESCO.

Simbolos[editar | editar código]

Historia[editar | editar código]

Prehistoria y Edat Antiga[editar | editar código]

Edat Meya[editar | editar código]

Edat Moderna[editar | editar código]

Edat Contemporania[editar | editar código]

Toponimia[editar | editar código]

O suyo nombre actual procede d'o suyo antigo toponimo román, CAESAR AUGUSTA a traviés de l'arabe Saraqosta y d'o mozarabe que, como en Almonezir < AL-MONASTIR, feba metatesi de -ST- ta -ts-, representato como ç:

En a parla baturra d'a Ribera Baixa de l'Ebro se diz Zirigoza, que mos fa pensar en variants medievals d'o nombre como Ceragoça. Si no hese pasato por l'arabe o nombre hese estato bella cosa pareixita a Sargosta u Zargosta.

Demografía[editar | editar código]

población en mils.

Cheografía[editar | editar código]

Morfolochía y estructura urbana[editar | editar código]

Hidrografía[editar | editar código]

Mugas[editar | editar código]

Districtos y barrios[editar | editar código]

Zaragoza ye dividita administrativament en dotze districtos, que se subdividen cadagún en vicos:

Barrios rurals[editar | editar código]

Clima[editar | editar código]

Administración[editar | editar código]

Reparto de concellers[editar | editar código]

Eleccions municipals[2][3]
Partito 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011
Partido Popular - 8 5 7 15 15 11 12 15
Partido de los Socialistas de Aragón 11 18 13 15 6 10 12 13 10
Chunta Aragonesista - - 0 0 2 4 6 3 3
Partido Comunista de España / Izquierda Unida 4 1 2 3 4 0 0 1 3
Partido Aragonés 7 4 8 6 4 2 2 2 0
Centro Democrático y Social - - 3 0 - - 0 0 0
Unión de Centro Democrático 7 - - - - - - - -
Partido del Trabajo Aragonés 2 - - - - - - - -
Total 31 31 31 31 31 31 31 31 31

Alcaldes[editar | editar código]

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo Lista d'alcaldes de Zaragozaveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].
Lista d'alcaldes
Lechislatura Nombre Partito politico
19161916 José Salarrullana de Dios
19161917 Gumersindo Claramunt Pastor
19171918 Emilio Laguna Azorín
????–1920 Ricardo Horno Alcorta
19181923 Julián Alberto Cerezuela
19231923 Basilio Fernández Milagro
19231924 Juan Fabiani y Díaz de Cabra
19251925 Gonzalo González Salazar
19251927 Julián Alberto Cerezuela
19271928 Miguel Allué Salvador
19291930 Enrique Armisén Berasategui
19301931 Jorge Jordana y Mompeón
19311932 Sebastián Banzo Urrea
19321933 Manuel Pérez-Lizano y Pérez
19331933 Mariano Augusto Muniesa Belenguer
19331934 Federico Martínez Andrés
19341936 Miguel López de Gera
19361936 Federico Martínez Andrés
19361937 Miguel López de Gera Movimiento Nacional
19371939 Antonio Parellada García Movimiento Nacional
19391940 Juan José Rivas Bosch Movimiento Nacional
19411946 Francisco Caballero Ibáñez Movimiento Nacional
19461949 José María Sánchez Ventura Movimiento Nacional
19541966 Luis Gómez Laguna Movimiento Nacional
19661970 Cesáreo Alierta Movimiento Nacional
19701976 Mariano Horno Liria Movimiento Nacional
19761979 Miguel Merino Pineda Movimiento Nacional
19791983 Ramón Sainz de Varanda Partido de los Socialistas de Aragón
19831986 Ramón Sainz de Varanda Partido de los Socialistas de Aragón
19861987 Antonio González Triviño Partido de los Socialistas de Aragón
19871991 Antonio González Triviño Partido de los Socialistas de Aragón
19911995 Antonio González Triviño Partido de los Socialistas de Aragón
19951999 Luisa Fernanda Rudi Partido Popular
19992000 Luisa Fernanda Rudi Partido Popular
20002003 José Atarés Martínez Partido Popular
20032007 Juan Alberto Belloch Julbe Partido de los Socialistas de Aragón
20072011 Juan Alberto Belloch Julbe Partido de los Socialistas de Aragón
20112015 Juan Alberto Belloch Julbe Partido de los Socialistas de Aragón

Economía[editar | editar código]

Amás d'a ventallosa situación cheografica, destaca en Figueruelas una d'as factorías de General Motors. A progresiva puyata d'a economía agraria ha convertito a la General Motors en un d'os prencipals pilars d'a economía d'a provincia. A la fabrica d'autos s'unen como alazet d'a economía aragonesa a interpresa Balay, centrata en a fabricación de eletrodomesticos, CAF (Construccions y Auxiliars de Ferrocarrils S.A.) d'a que salen unidatz ferroviarias tanto ta o mercato estatal como ta o internacional y diversas meyanas interpresas de caracter nacional como Pikolín u Lacasa, entre atras.

Actualment, a economía d'a ciudat ye en plen desembolique devito a prochectos como a Expo 2008, a Plataforma Lochistica de Zaragoza (PLAZA), asinas como por o paso d'o tren de Alta Velocidat Espanyola (AVE), que convierte a la ciudat en un important centro de comunicacions.

Educación[editar | editar código]

Arte y cultura[editar | editar código]

A ciudat poseye una universidat dende 1542, encara que os suyos orichens se troban en o sieglo XII. Actualment se divide en quantos campus, d'os que dos se troban en a ciudat.

En Zaragoza s'editan bells periodicos, entre os que cal destacar o decán Heraldo de Aragón y O Periodico d'Aragón.

Existen quantos teatros, a on s'amostran obras d'intrés cheneral y de teatro alternativo. O mas antigo ye o Teatro prencipal, en o Coso, a man de l'antigo teatro román. Tamién destacan o teatro d'o mercato y o teatro d'a estación.

Se cuenta con un Auditorio-Centro de Congresos que amogolona la practica totalidat d'os muitos congresos que se celebran en Zaragoza y tamién de l'actividat musical d'a capital. En iste Auditorio tienen a seu a colla Enigma-Orquesta de Cambra de l'Auditorio de Zaragoza, orquesta de formación variable que poseye un convenio con iste Auditorio y que tien una chicota temporada de conciertos, adedicando-se con especial intrés a la espardidura d'a musica contemporania. Tamién ofreixe conciertos pedagochicos ta escolans y colabora con o coro de l'Auditorio, coro Amici Musicae. Continando con a musica clasica, tamién organizan conciertos as entidatz d'estalvio Ibercaja y CAI, asinas como Choventutz Musicals de Zaragoza, pero todas istas d'un modo mas esporadico y enfocadas a atra mena de roldes y publico.

Anque l'ocio d'a ciudat escurra por camíns mas mudenos, como los cines, existindo 5 u 6 salas en torno a la que pasa por estar a vía prencipal, y atros tantos mas en os grans centros comercials de Grancasa y Augusta, habendo suposau, l'aparición de salas multicine, a disparición de bells d'os cines de mas solera anque no ha eschalamancau a pervivencia de belunas d'as antigas salas d'o centro .

As zonas de marcha, son Rollo (musica comercial y d'adolescents), O Casco (ta chent choven, universitaria), La Zona y a Xota.

Esleita ta organizar a Exposición internacional Expo Zaragoza 2008, asinas mesmo ha estato esleita como seu d'un Secretariato d'a Organización de Nacions Unitas t'a Decada de l'Augua d'a UNESCO.

Molimentos[editar | editar código]

Palacio de l'Alchafaría.

Zaragoza ye una ciudat bimilenaira por la que han pasato quasi totas as civilizacions que han dominato a Peninsula Iberica, estando una important ciudat en cada una d'ellas. Por ixo bi ha enrunas y molimentos de totz os estilos y epocas.

A tamas de tener enrunas y edificios de gran belleza, Zaragoza ye encara una ciudat esconoixita t'a mayoría d'os espanyols y mesmo zaragozans. Ista situación cambeó una miqueta a radiz d'a celebración d'a Exposición Internacional de 2008, esdevenindo dende alavez Zaragoza un destín preferito en o torismo cultural y d'interior.

Os 3 grans puestos d'intrés obligatos en toda vesita a Zaragoza son:

  • A Seu d'o Salvador (La Seo), recient esviellata y mezcla d'estilos, dende os suyos alacetz romanicos dica o barroco pasando por o gotico y o mudéchar, ye construita dencima d'as enrunas d'a mezquita d'epoca musulmana y a la vegata ista yera construita dencima d'un templo román. Destacan o suyo cimborrio, abside, o retablo de l'altar mayor y l'orgán.
  • O Palacio de L'Alchafaría: costrucción arabe que estió residencia d'o rei taifa de Saraqusta y actualment ye seu d'as Cortz d'Aragón. Se puede besitar destacando o siestro rodiato d'arcos de ferradura entrenugatos con sobrebuenas cheserías, o mirab, y a planta superior, de factura renaixentista, con a gran escalera de dentrada y a sala d'o tron.

Amás bi ha atros puestos de gran intrés:

Murallas romanas, Torraza d'a Zuda y Sant Chuan d'os Panetz.
  • Zaragoza Romana :
    • Murallas romanas.
    • Museu d'o teatro román .
    • Museu d'as tiermas de Caesaraugusta.
    • Museu d'o puerto fluvial.
    • Museu d'o foro román.
A Loncha
  • Zaragoza Barroca:
  • Zaragoza Neoclasica:
    • Palacio Arcebispal.
    • Palacio d'a familla Palafox.
    • Palacio d'os Contes de Sobradiel u de Gabarda (En a plaza d'a Chusticia)
    • Puerta d'o Carmen.
  • Zaragoza Mudernista:
    • Casín Mercantil, en a plaza d'Espanya.
    • Bells edificios d'a carrera Alifonso y o Paseyo de Sagasta.
  • Zaragoza Contemporania:
    • Antiga Facultat de Medecina y Sciencias. Paraninfo Universitario.
    • Antigo matadero municipal.
    • Seu d'o concello municipal.
    • Centro d'Historia de Zaragoza. Antigo convento de Sant Agostín.
    • Chalet de Don Chuan Solans.
    • Diputación provincial.
    • Edificio Pignatelli que ye a seu d'o Gubierno d'Aragón.
    • Escuela d'Artes y Oficios, situata en a plaza d'os Setios.
    • Grupo escolar Chuaquín Costa.
    • Mercato Central.
    • Plaza de Toros d'a Misericordia .
    • Puent de Fierro.
    • Teatro d'o Mercato.
    • Teatro prencipal.
  • Arquitectura recient:
    • Auditorio Palacio de Congresos, d'o suyo exterior destaca prencipalment a suya frontera prencipal.
    • Gara de Zaragoza-Delicias, situata en l'Avenita de Navarra, construida ta o tren d'Alta Velocidat (TAV) que comunica Zaragoza con Madrit y Leida y que en o futuro comunicará tamién Zaragoza con Barcelona y Francia.
    • Seu d'a Confederación Rechional de Interpresarios d'Aragón, situada en o barrio de l'ACTUR, y que estió o pavillón d'Aragón en a Expo'92 de Sevilla.
  • Zonas urbanas:
    • Plaza d'o Pilar a on que se troban o Pilar, A Seo, a casa d'a Ciudat y a Loncha entre atros.
    • Paseyo d'a Independencia, plaza d'Espanya y plaza d'Aragón que ye o centro de Zaragoza .
    • Carrera Alifonso. Comunica a Plaza d'o Pilar con o Coso-Plaza d'Espanya.
    • O Tubo, laberinto de catellas emplenas de bars situato dezaga d'a Plaza d'Espanya un tanto veniu a menos por l'aviellamiento d'os suyos edificios y habitants y que agora se tracta d'apanyar por medio de rehabilitación u recostrucción d'os suyos edificios, entre os que destaca o nuevo edificio de Puerta Cinecha.
    • Plaza d'o Chusticia. Destaca a belleza d'os suyos edificios y as nueitz d'os fins de semana por a concentración de chóvens.
    • Plaza de Sant Felip, atra plaza con edificios polius amán d'una d'as zonas de marcha d'a ciudat.
    • Plaza de Santa Marta. En a suya redolada bi ha muitas tabiernas de tapeo.
    • Plaza de Sant Bruno. En ista plaza s'organizan muitos mercaus a l'aire libre como o mercau medieval.
    • Plaza d'os Sitios.

Museus[editar | editar código]

Parques y chardins[editar | editar código]

Fiestas[editar | editar código]

O Pilar.
  • A suya fiesta patronal se celebra o 12 d'octubre, día de Nuestra Sinyora la Virchen d'o Pilar, conoixita popularment como O Pilar. Istas fiestas son conoixitas en toda Espanya estando unas d'as mas prestichiosas y que atrayen mayor numero de toristas, prencipalment por actos como l'Ofrenda de Flors a la Virchen, O Rosario de Cristal (a sola manifestación relichiosa d'ista mena en o mundo), a comparsa de Chigants y Cabezutos, y a gran animación que viven as suyas carreras con rondas hoteras y pasavillas .

L' afavilidat d'as suyas chents fan d'as suyas fiestas unas d'as mas intresans, con actos populars y actuacions en dreito en diversos puntos d'a ciudat.

  • A Semana Santa de Zaragoza, ye declarata Fiesta d'Intrés Toristico Nacional. Bi ha mas de vente chirmandatz en a ciudat y se fan mas de cincuenta procesions.

Vida nocturna[editar | editar código]

Gastronomía[editar | editar código]

  • L'ambient peatoniando en a zona entre o Coso Baixo, carrera Mayor, Mercau Central y o río Ebro, disfrutando d'as suyas tradicionals tabiernas de tapas.

Musica[editar | editar código]

Museus[editar | editar código]

  • Centro d'Historia de Zaragoza, Pza San Agustín nº2, (Vico d'a Magdalena)
  • Museus Románs:
    • Museu d'o tiatro román, Carrera Betonica
    • Museu d'o foro, Plaza d'o Pilar, en fren d'a Seo
    • Museu d'as tiermas, Carrera de Sant Chuan y Sant Per
    • Museu d'o puerto flubial, Plaza de Sant Brun
  • Museu Pablo Gargallo, Pza. Sant Felipe ,3 Tel. 976392058
  • Museu Pilarista, Pza. d'o Pilar s/n Tel. 976397497
  • Museu de Zaragoza, Pza. d'os Sitios, 6 Tel. 976222181
  • Museu Pablo Serrano, Pº María Agustín,20 Tel. 976280659/976280660
  • Museu Camon Aznar, C/ Espoz y Mina, 23 Tel. 976397328
  • Museu Paleontolochico, C/ Pedro Cerbuna, 12 Tel. 976761079
  • Museu Etnografico, en a reproducción d'una casa ansotana d'a dentrada a lo Parque José Antonio Labordeta (O "Parque Gran")

mas información en Información Museus Municipals de Zaragoza

Accesos y transporte[editar | editar código]

Bi ha un servicio de trens de redolada entre Zaragoza y parti d'os municipios d'a suya aria metropolitana, clamato Cercanías Zaragoza, que fa parte d'o rete de Cercanías de Renfe Operadora. Actualment dito rete de trens de redolada nomás ye formato por una linia, a C-1. Tamién bi ha una linea de tramvía inagurata l'anyo 2011 y clamata Linea 1.

Tamién bi ha un servicio publico de loguero de bicicletas clamato BiziZaragoza u biZi.

Esporte[editar | editar código]

O equipe de fútbol mes representativo ye o Real Zaragoza que chuga en A Romareda, y equipes menors como o Club Deportivo Ebro, o Club Deportivo Giner Torrero, a Real Sociedad Deportiva Santa Isabel, o Club Deportivo Valdefierro, y o Club Deportivo Sant Gregorio Arrabal. Tamién son importants l'equipe de baloncesto, Basket Zaragoza 2002 S.A.D., de balonmán, o CAI Balonmano Aragón y atro de voleibol, Bantierra Fábregas Sport, totz ells chugando en as ligas de maxima categoría.

Tamién cal que destacar el Centro Natación Helios, un club poliesportivo con equipes federatos en 16 esportes, as suyas seccions mes importants son as de natación, waterpolo y baloncesto.

Instalacions esportivas[editar | editar código]

Competicions esportivas[editar | editar código]

Zaragoza estió subseu olimpica de fútbol en os Chuegos Olimpicos de Barcelona 1992 chugandose-hi partitos d'o Grupo A y D, y un partito d'os quartos de final en A Romareda.

Medios de comunicación[editar | editar código]

Ciudatz achirmanatas[editar | editar código]

As ciudatz achirmanatas con Zaragoza son:[4]

D'atra mán existen alcuerdos de colaboración con as ciudatz de:

Presonalidatz naixitas de Zaragoza[editar | editar código]

Se veiga tamién[editar | editar código]

Vinclos externos[editar | editar código]

Referencias[editar | editar código]


 
Municipios d'a comarca de Zaragoza
Alfacharín | Botorrita | Lo Burgo d'Ebro | Cadret | Exaulín | Fuents d'Ebro | María de la Uerva | Mediana d'Aragón | Mozota | Nuez d'Ebro | Osera d'Ebro | Pastriz | Puebla d'Alfindén | Quart de la Uerva | Sant Mateu de Galligo | Utevo | Villafranca d'Ebro | Villamayor de Galligo | Villanueva de Galligo | Zaragoza | Zuera