Ebro
| Ebro | |
|---|---|
O río Ebro en trescruzando Zaragoza. |
|
|
|
|
| Estatos | {{{estatos}}} |
| Territorios | |
|
|
|
| Longaria | 910 km |
| Altaria d'o naixedero | 1980 m |
| Naixedero | Fontibre |
| Desembocadura | Mar Mediterranio |
|
|
|
| Superficie d'a cuenca | 83.093 km² |
| Cabal meyano | 426 m³/s |
|
|
|
Mapa d'a cuenca de l'Ebro, con os suyos afluents. |
|
L'Ebro (en catalán Ebre) ye o río más cabaloso d'a Peninsula Iberica, recorre a val d'o suyo nombre en dirección norueste-sudeste. Tien una longaria total de 910 km y 83.093 km² superficie de cuenca.
Naixe en Fontibre (d'o latín Fontes Iberis, Fuents de l'Ebro, en griego Έβρος) amán de Reinosa, en a Comunidat Autonoma de Cantabria, pasando por Miranda d'Ebro, Aro, Logronyo, Tudela, Alagón, Zaragoza, Casp y Tortosa.
Os prencipals macizos montanyosos que amugan a suya cuenca son: os Pireneus a lo norte, o Sistema Iberico a lo sud y os Picos d'Europa en o suyo naixedero.
Desemboca en o mar Mediterranio en Deltebre (Delta de l'Ebro), a mán de Tortosa y d'Amposta (zaguera ciudat por a que pasa) (Tarragona), formando un Delta a on a Isla de Buda divide a corrient en dos brazos prencipals (Golas Norte y Sud). O Delta de l'Ebro cubre 330 km², un 20% d'os qualos son arias naturals y a resta ye superficie agricola y urbana; os campos de roz en o Delta cubren unas 21.000 ha.
L'Ebro tien as suyas creixitas más cutianas en a estación freda, d'octubre a marzo, anque a vegatas se producen incluso en mayo con influencia d'o mayenco en os Pireneus. As baixatas se producen en estiu: de chulio a octubre, en Miranda d'Ebro y de remates d'agosto a primers de setiembre en Tortosa.
As auguas de l'Ebro s'aproveitan en muitos puntos ta o regano por meyo d'as canals Imperial y de Taust. O suyo cabal ye regulato por os entibos de l'Ebro, Mequinenza y Ribarroya. Istos entibos fan que en l'actualidat en o Delta se produzca un fenomén cheolochico clamato rebordonidura, porque aturan os solaches que deberban arribar a la desembocadura.
O suyo nombre deriva de l'antigo toponimo Iber, que da tamién nombre a los lugars ibers. En vasco "ibar" significa ribera u márguin d'o río.
Contenius |
[editar] Datos alazetals
- Situación cheografica: Norte d'Espanya, trescruza as comunidatz de Cantabria, Castiella y Leyón, A Riocha, Navarra, Aragón y Catalunya
- Orichen : Se nesgoron os solaches exteriors (os Pireneus y Beticos) formando dos rallas de tipo alpino (Pireneus y Beticas) que creyoron en a val de l'Ebro y a val d'o Guadalquibir invaditas d'antis más por a mar.
- Naixedero: tradicionalment o naixedero yera en o manantial de Fontibre a 880 m. Hue se diz que ye exactament en as fuents d'o río Ixar en Penyalabra a 1.980 m, 27 km antis de Reinosa, corrient que viene d'o manancial.
- Desembocadura: Mar Mediterranio. O Parque Natural d'o Delta de l'Ebro fue creyato en 1983 por a Cheneralidat de Catalunya. Ye a zona humida mas important de Catalunya con una superficie total de 7802 hectarias.
- Largaria: 910 km
[editar] Afluents prencipals
[editar] Por a cucha
- Río Nela
- Río Xerea
- Río Bayas
- Río Zadoya
- Río Ega
- Río Aragón 1300 hm³/anyada, sin contar l'aportación de l'Esca
- Río Arba
- Río Galligo 1000 hm³/anyo
- Río Aurín
- Río Escarra
- Río Caldares
- Río Aguas Limpias Tien o entibo d'a Sarra
- Río Guarga
- Río Asabón
- Río Sotón
- Río Segre
- Río Balira
- Río Noguera
- Río Noguera Pallaresa
- Río Noguera Ribagorzana 700 hm³/anyada Volumen regulato por os entibos Escales, Canellas y Santa Ana
- Río Cinca 1615 hm³/anyada Volumen regulato por o entibo de Lo Grau
- Río Esera 950 hm³/anyada
[editar] Por a dreita
- Río Oca
- Río Tirón
- Río Nacheriella Tien o entibo de Mansilla
- Río Iregua
- Río Lumbreras Tien o entibo de Pajares
- Río Montenegro
- Río Albercos Tien o entibo de González Lacasa
- Río Blanca
- Río Leza
- Río Cidacos
- Río Alfama
- Río Queiles 20 hm³/anyada
- Río de la Uecha 40 hm³/anyada
- Río Xalón 650 hm³/anyada
- Río Aranda
- Río Griu
- Río Ribota
- Río Xiloca
- Río Piedra Tien o entibo d'a Tranquera
- Río Nachima
- Río Deza
- Río Manubles
- Río Uerva 35 hm³/anyada Tien os entibos de Mezalocha y as Torcas
- Río Aguas 35 hm³/anyada Tien os entibos d'Almochuel y de Moneba
- Río Martín 60 hm³/anyada Tien o entibo de Cueba Foradada
- Río Guadalop 250 hm³/anyada Tien os entibos de Calanda de 54,2 hm³ de capacidat y Santolea de 54 hm³ de capacidá
- Río Alcherez
- Río Guadalopiello Tien o entibo de Gallipuén de 4,4 hm³ de capacidat
- Río Matarranya 50 hm³/anyada
[editar] Entibos
Entibo de l'Ebro en su curso alto. Entibos de Mequinenza y Ribarroya en lo suyo curso baixo.
[editar] Canals
- Canal de Lodosa.
- Canal Imperial d'Aragón.
- Canal de Taust.
- Canal de Bardenas.
- Canal de Monegros.
- Canal d'a Cinca.
- Canal d'Aragón y Catalunya.
[editar] Producción hidroelectrica
En Aragón se troban instalatas:
- 74 centrals en a provincia de Uesca con una potencia instalata de 847.297 kW con una producción d'electrecidat de 2.787.000.000 kW/h.
- 30 centrals en a provincia de Zaragoza con una potencia instalata de 372.437 kW con una producción d'electrecidat de 761.000.000 kW/h.
- 34 centrals en a provincia de Teruel con una potencia instalata de 24.135 kW con una producción d'electrecidat de 28.000.000 kW/h.
[editar] Rechimen fluvial
L'Ebro ye un río cabaloso pero con un cabal irregular, a remates d'estiu tien cerenyas baixatas y en primavera, con o mayenco en os Pireneus tien o suyo maximo cabal. En Tortosa ha arribato a tener un caval de 32m³/s en periodo d'ixuquera y se superoron os 10.000 m³/s en bellas creixitas.
As prencipals inundacions en Zaragoza dende remates d'o sieglo XIX son:
- marzo 1888 3.760 m³/s
- chinero 1891 3.250 m³/s
- febrero 1892 3.790 m³/s
- chinero 1895 3.118 m³/s
- marzo 1930 3.600 m³/s
- aviento 1930 3.000 m³/s
- octubre 1937 3.000 m³/s
- chinero 1941 4.000 m³/s
- febrero 1952 3.260 m³/s
- chinero 1961 4.130 m³/s
- noviembre 1966 3.154 m³/s
- febrero 2003 2.957 m³/s
- marzo 2003 2.220 m³/s
- abril 2007 2.282 m³/s
[editar] Curiosidatz
Os ríos Isuela (río de Uesca afluent d'o Flumen; río de Zaragoza afluent de l'Aranda) y Cidacos (con a mesma prenuncia y diferent grafía en espanyol: Cidacos río riochano y Cidacos, río navarro) son afluents con o mesmo nombre, por a margin dreita y por a cucha.