Ebro

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
Ebro
0849 pilar ebro 2004.png
Longaria 910 km
Altaria d'o naxedero 1980 m
Cabal meyano 426 m³/s
Superfizie d'a cuenca 83.093 km²
Naxedero Fontibre
Desembocadura Mar Mediterranio
Estatos per an pasa {{{estatos}}}
Territorios per on pasa Cantabria, Castiella e Lión, A Riocha, Nabarra, Aragón e Cataluña
Río

L'Ebro (en catalán Ebre) ye o río más cabaloso d'a Peninsula Iberica, recorre a bal d'o suyo nombre en direzión norueste-sureste. Tien una longaria total de 910 km e 83.093 km² superfizie de cuenca.

Naxe en Fontibre (d'o latín Fontes Iberis, Fuents de l'Ebro, en griego Έβρος) amán de Reinosa, en a Comunidat Autonoma de Cantabria, pasando por Miranda d'Ebro, Aro, Logroño, Tudela, Alagón, Zaragoza, Casp e Tortosa.

Os prenzipals mazizos montañosos que amugan a suya cuenca son: os Perineus á lo norte, o Sistema Iberico á lo sur e os Picos d'Europa en o suyo naxedero.

Desemboca en o mar Mediterranio en Deltebre (Delta de l'Ebro), a mán de Tortosa e d'Amposta (zaguera ziudat por a que pasa) (Tarragona), formando un Delta á on a Isla de Buda dibide a corrient en dos brazos prenzipals (Golas Norte e Sur). O Delta de l'Ebro cubre 330 km², un 20% d'os cualos son arias naturals e a resta ye superfizie agricola e urbana; os campos de roz en o Delta cubren unas 21.000 ha.

L'Ebro tien as suyas crexitas más cutianas en a estazión freda, d'otubre á marzo, anque á begatas se produzen encluso en mayo. As baxatas se produzen en estiu: de chulio á otubre, en Miranda d'Ebro e de remates d'agosto á primers de setiembre en Tortosa.

As auguas de l'Ebro s'aprobeitan en muitos puntos ta o regano por meyo d'as canals Imperial e de Taust. O suyo cabal ye regulato por os entibos de l'Ebro, Mequinenza e Ribarroya. Istos entibos fan que en l'autualidat en o Delta se produzca un fenomén cheolochico clamato rebordonidura, porque aturan os solaches que deberban arribar á la desembocadura.

O suyo nombre deriba de l'antigo toponimo Iber, que da tamién nombre á los lugars ibers. En basco "ibar" senifica ribera u margin d'o río.

Contenius

[editar] Datos alazetals

  • Orichen : Se nesgoron os solaches esteriors (os Perineus e Beticos) formando dos rallas de tipo alpino (Perineus e Beticas) que creyoron en a bal de l'Ebro e a bal d'o Guadalquibir embaditas d'antis más por a mar.
  • Naxedero: tradizionalment o naxedero yera en o manantial de Fontibre á 880 m. Güe se diz que ye esautament en as fuents d'o río Ixar en Peñalabra a 1.980 m, 27 km antis de Reinosa, corrient que biene d'o mananzial.
  • Desembocadura: Mar Mediterranio. O Parque Natural d'o Delta de l'Ebro estió creyato en 1983 por a Cheneralidat de Cataluña. Ye a zona umida mas important de Cataluña con una superfizie total de 7802 etarias.
  • Largaria: 910 km

[editar] Afluyents prenzipals

L'Ebro e os suyos afluyents

[editar] Por a cucha

[editar] Por a dreita

[editar] Entibos

Entibo de l'Ebro en su curso alto. Entibos de Mequinenza e Ribarroya en lo suyo curso baxo.

[editar] Canals

Canal de Lodosa, Canal Imperial d'Aragón, Canal de Taust, Bardenas, Monegros, Zinca e Canal d'Aragón e Cataluña.

[editar] Produzión idroeletrica

74 zentrals en a probinzia de Uesca con una potenzia instalata de 847297 kW con una produzión de 2.787.000.000 kW/h 30 zentrals en a probinzia de Zaragoza con una potenzia instalata de 372437 kW con una produzión de 761.000.000 kW/h 34 zentrals en a probinzia de Tergüel con una potenzia instalata de 24135 kW con una produzión de 28.000.000 kW/h

[editar] Rechimen flubial

L'Ebro ye un río cabaloso pero con un cabal irregular, á remates d'estiu tien zereñas baxatas e en primabera, con a eschelata pirinenca tien o suyo masimo cabal. En Tortosa ha arribato á tener un cabal de 32m³/s en periodo d'ixuquera e se superoron os 10.000 m³/s en bellas crexitas.

As prenzipals inundazions en Zaragoza dende remates d'o sieglo XIX son:

  • marzo 1888 3.760 m³/s
  • chinero 1891 3.250 m³/s
  • febrero 1892 3.790 m³/s
  • chinero 1895 3.118 m³/s
  • marzo 1930 3.600 m³/s
  • abiento 1930 3.000 m³/s
  • otubre 1937 3.000 m³/s
  • chinero 1941 4.000 m³/s
  • febrero 1952 3.260 m³/s
  • chinero 1961 4.130 m³/s
  • nobiembre 1966 3.154 m³/s
  • febrero 2003 2.957 m³/s
  • marzo 2003 2.220 m³/s
  • abril 2007 2.282 m³/s

[editar] Curiosidaz

Os ríos Isuela (río de Uesca afluyent d'o Flumen; río de Zaragoza afluyent de l'Aranda) e Zidacos (con a mesma prenunzia e diferent grafía en español: Cidacos río riochano e Zidacos, río nabarro) son afluyents con o mesmo nombre, por a margin dreita e por a cucha.

[editar] Se beiga tamién

[editar] Enrastres esternos