Bietnam

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Bandera de Bietnam Escudo de Bietnam
(En detalle) (En detalle)
Lema nazional: Ðộc lập, tự do, hạnh phúc
(bietnamita: Independenzia, Libertar, Felizidat)
Inno nazional: Tien Quan Ca
("As tropas son enantando")
Situazión de Bietnam
Capital
 • Poblazión
Hanoi
3.145.300 (2005)
Mayor ziudat Ziudat Ho Chi Minh
Idiomas ofizials Bietnamita
Forma de gubierno
President
Republica popular
Tran Duc Luong
Independenzia
 • Calendata
Declarata
Reconoxita
de Franzia
2 de setiembre de 1945
1954
Superfizie
 • Total
 • % augua
Mugas
Posizión 65º
329.560 km²
1,3%
4.639 km
Poblazión
 • Total
 • Densidat
Posizión 13º
87.375.000
246 ab./km²
PIB (PPA)
 • Total (2008)
 • PIB per capita
Posizión 47º
US$ 274.643
US$ 3.255
Moneda Dong
Chentilizio bietnamita
Zona oraria UTC +7
Dominio d'Internet .vn
Codigo telefonico +84
Prefixo radiofonico XVA-XVZ / 3WA-3WZ
Codigo ISO 704 / VNM / VN
Miembro de: ONU, ASEAN

A Republica Sozialista de Bietnam (en bietnamita Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam) ye o país más oriental d'a Peninsula Indochina en o Sureste asiatico e muga con China á lo norte, Laos á l norueste e Cambocha á lo surueste. Á l'este y á lo sur de Bietnam i son o Mar Oriental e o Pazifico (con más de 3.000 km de costas). Bietnam tien una poblazión de 87 millons de presonas lo que fa que esté o 13eno país más poblato d'o mundo. D'alcuerdo á las zifras ofizials, tenió un creximiento d'o 8.17% en o suyo PIB en 2008 lo que fa de Bietnam o segundo país d'o Luengo Orient en rapedo creximiento economico e o primero d'o Sureste asiatico.

Encara que Bietnam ye conoxito en ozident más que más por a Guerra de Bietnam, ye una cultura e una nazión con una istoria prou antiga e ye en l'autualidat un país con un potenzial economico en contino creximiento.

Contenius

[editar] Cheografía e clima

Bietnam tien una superfizie de bels 331.688 km² (sin d'encuyir as islas de Hoang Sa e Truong Sa), una miqueta más gran que Italia e alto u baxo a mesma grandaria que Alemaña. A longaria total d'as suyas mugas internazionals ye de 4.639. A suya topografía se basa en tozals e montañas con densas selbas, estando a tierra plana nomás que un 20% d'a suya superfizie. As montañas cubren un 40% d'a suya superfizie, estando atro 40% formato por chicoz tozals e un 42% cubierto de selbas tropicals. En a parti norte d'o país trobamos prenzipalment mesetas e o delta d'o río Royo. O Phan Xi Păng, situato en a probinzia de Lào Cai, ye a montaña más alta de Bietnam con 3.143 m d'altaria. O sur se dibide entre planas costeras, a cordelera Annamita e zonas con grans selbas.

Topografía de Bietnam.

O delta d'o río Royo (conoxito en bietnamita como Sông Hồng) ye una rechión con forma de trianglo de bels 15.000 km²[1] ye más chicot, pero más desarrollato e densament poblato que o delta d'o río Mekong. En dentrar en o Golfo de Tonkín ha dixato una cantidat graniza de depositos alubials mientres os zaguers milenios, enantando enta o golfo bels 100 metros cada año. O delta d'o Mekong tien una superfizie de bels 40.000 km², formando una plana de no más de tres metros sobre a ran d'a mar, trescruzando un laberinto de canals e ríos. Os sedimentos tresportatos por o Mekong e os suyos afluyents fan que o suyo delta abanze entre sesanta e güeitanta metros añals enta la mar.

Salto d'augua de Detian - Ban Gioc en o norte de Bietnam.

Debito á las esferenzias en a latitut e á la gran bariedat topografica d'o país, o clima baría prou entre un puesto e atro. Asinas mientres d'o ibierno u estazión xuta, que dura dende nobiembre dica abril, os bientos mozonicos dentran por o noreste dende a costa chinesa e trescruzan o Golfo de Tonkín, pillando gran umedat; estando lo ibierno en muitas partis d'o país xuto en contimparazión con o berano á on que plebe muito más. A temperatura meya añal ye mayor en as planas que en as montañas e mesetas e en os sur que en o norte. As temperaturas en as planas d'o sur (Ziudat Ho Chi Minh e o delta d'o Mekong) barían muito e pueden estar entre os 21 e os 28 °C á lo largo de l'año. Os cambeyos d'estazión en as montañas e mesetas e en o norte son más fuertes e pueden bariar entre os 5 °C en abiento e chinero e os 37 °C en chulio e agosto.

[editar] Gubierno e politica

A Republica Sozialista de Bietnam ye gubernata á trabiés d'un sistema muit zentralizato dirichito por o Partito Comunista de Bietnam (Đảng Cộng Sản Việt Nam), conoxito d'antis más como o Partito Laboral de Bietnam. O gubierno ye en tioría independient d'o partito, pero en a prautica rezibe a mayoría d'as suyas instruzions dende o partito.

[editar] Organizazión politico-almenistratiba

Probinzias de Bietnam
Se beiga Organizazión territorial de Bietnam

Bietnam se dibide en 50 probinzias e tres monezipalidaz.

An Giang, Ba Ria-Vung Tau, Bac Thai, Ben Tre, Binh Dinh, Binh Thuan, Can Tho, Cao Bang, Dac Lac, Dong Nai, Dong Thap, Gia Lai, Ha Bac, Ha Giang, Hanoi, Ha Tay, Ha Tinh, Hai Hung, Hai Phong, Ziudá Ho Chi Minh, Hoa Binh, Khanh Hoa, Kien Giang, Kon Tum, Lai Chau, Lam Dong, Lang Son, Lao Cai, Long An, Minh Hai, Nam Ha, Nghe An, Ninh Binh, Ninh Thuan, Phu Yen, Quang Binh, Quang Nam-Da Nang, Quang Ngai, Quang Ninh, Quang Tri, Soc Trang, Son La, Song Be, Tay Ninh, Thai Binh, Thanh Hoa, Thua Thien- Hue, Tien Giang, Tra Vinh, Tuyen Quang, Vinh Long, Vinh Phu, Yen Bai.

[editar] Demografía

[editar] Poblazión

Una muller miao

Os zensos más rezients han estimato a poblazión de bietnam en bels 84 millons de presonas. Os bietnamitas, son un 86.2% d'a poblazión. A mayor densidat de poblazión d'o país se conzentra en as arias alubials e planas costeras d'o país. Os bietnamitas son o grupo sozial mayoritario d'o país e por ixo controlan a politica e economía. Bi ha más de 54 minorías etnicas en tot o país. A mayoría d'istas minorías etnicas, como os muong, son estreitament relazionatos con os bietnameses, e gosan trobar-se en as mesetas que cubren os dos terzios d'o territorio. Antis d'a Guerra de Bietnam a poblazión d'a Meseta Zentral yera degar (indichena). Os hoa (chineses bietnamitas)[2] e Khmer Krom biben en as planas. As minorías etnicas más importants encluyen os miao, os yao, os tai, os tailandeses, e os nung. Entre 1978 e 1979, bels 450.000 chineses albandonoron Bietnam.[3]

[editar] Idiomas

Os bietnamitas parlan o idioma bietnamita como luenga natiba. D'antis más iste idioma s'escribiba emplegando os carauters chineses. En o sieglo XIII o bietnamita desarrolló lo suyo propio sistema de carauters dito Chữ nôm. A famosa obra de Nguyễn Du "Đoạn trường tân thanh" (en aragonés "A Istoria de Kieu") fue escrita en Chữ nôm. Mientres d'o periodo colonial franzés s'emplegó lo Quốc ngữ u alfabeto romanizato d'o bietnamita, desarrollato en o sieglo XVII por o chesuita Alexandre De Rhodes e atros misioners catolicos. En ista epoca l'alfabeto romanizato se fazió popular en a educazión, emplegando-se encara güé.

Tamién se charran atras luengas minoritarias en Bietnam. As más comuns son o tai, mường, khmer, chinés, nùng, e h'mông. O franzés, como erenzio d'o pasato colonial, ye encara parlato por bels biellos bietnamitas como segunda luenga, pero ye perdendo popularidat. Bietnam ye miembro d'a Francofonía.

O ruso  — e en menor mida l'alemán, checo, u polaco  — son conoxitos por bellas familias que tenioron relazions con l'antigo bloque sobietico. En os zaguers años, anglés s'ha feito más popular como segunda luenga. O estudio de l'anglés ye obligatorio en a mayoría d'as escuelas. O chinés e o chaponés tamién s'han feito populars.

[editar] Gastronomía

Dồi, una mena de longaniza bietnamita.
O Gỏi Cuốn antis d'embolicar.
Una buena chenta bietnamita.
Gỏi Cuốn embolicato e listo ta minchar.
Sopa clara de fideus bietnamita con costiella de tozín e apio.

A cozina de Bietnam, como totas as cozinas d'a zona, ye rica e bariata, con platos que ban dende os más refinatos dica os más senzillos.

Ye una cozina sana que fa serbir pocas grasas e una gran bariedat de berduras.

O Gỏi Cuốn ye una forma de minchar tipica de Bietnam. Consiste en combinar una serie d'ingredients: gamba, pex u trozos de salchicha, con trozez de mango berde, allo, pimento picant berde, embolicatos en fuellas berdas. Os mesmos ingredients se pueden tamién embolicar en sezions de pasta muit fina, cuasi transparent, preparando uns rollez con os ingredients. Istos rollez á sobent se minchan mientres se ban fendo, pero tamién se pueden serbir ya preparatos.

Son muit comuns como plato diario as dibersas sopas de fideus. Bi ha un tipo de fideu bietnamita que ye muit gordo e que se mincha en sopas claras con trozos de tozín e berduras. Á sobent as sopas de fideus se minchan ta chentar.

Bi ha tamién una gran barietat de platos á base de roz. S'acompañan á sobent con mariscos, como o candrexo e as gambas u bien con preparazions á base de tozín.

Bi ha muitos pexes que tienen un papel important en a cozina de Bietnam. Os pexes pueden estar de río, ya que Bietnam tien muitas cuencas flubials, lacunas e paúls, u bien marins, debito á la luenga costa de l'este d'o país. Ye muit tipica d'a cozina bietnamita a salsa nước mắm, feita con anchoas locals que s'emplega ta condimentar muitos platos. As anchoas ta fer ista salsa probienen por un regular d'a isla de Phú Quốc, que tamién ye famosa por o suyo pebre negro.

Bi ha platos d'a cozina chinesa e franzesa que fan parti d'a cozina bietnamita debito á las enfluyenzias istoricas e culturals de China e de Franzia.

[editar] Referenzias


Estatos d'Asia

Afganistán | Arabia Saudí | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Bietnam | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Coreya d'o Norte | Coreya d'o Sur | Chapón | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan)2 | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unitos | Faxa de Gaza3 | Filipinas | Cheorchia1 | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kuwait | Laos | Libano | Malaisia | Maldibas | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omán | Pakistán | Qatar | Quirguisistán | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Usbekistán | Yemen | Zischordania3

1. Perteneix á Europa por razons culturals e istoricas, anque ye situato cheograficament en Asia

2. Se beiga Estatus politico de Taiwán

3. Territorios controlatos por Israel e gubernatos por l'Autoridat Palestina.

Entidaz espezials: Hong Kong | Macau


En atras luengas