Bosnia y Herzegovina
| Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
| Bosnia y Herzegovina Bosna i Hercegovina Босна и Херцеговина | |||||
| |||||
| Lema nacional: No'n tien | |||||
| Himno nacional: Intermeco | |||||
| Capital • Población • Coordenatas |
Sarajevo[1] 447.700 (2000) 43°52′ N 18°25′ E | ||||
| Mayor ciudat | Sarajevo | ||||
| Idiomas oficials | Bosnio, serbio, croata | ||||
| Forma de gubierno | Republica federal Presidencia: Željko Komšić Denis Bećirović Željka Cvijanović Borjana Krišto | ||||
| Independencia • Calendata |
De Yugoslavia 5 d'abril de 1992 | ||||
| Superficie • Total • % augua Mugas Costas |
Posición 124º 51.129 km² Espernible 1.459 km 20 Km | ||||
| Población • Total • Densidat |
Posición 119º 4.025.476 (2004) 78 hab/km² | ||||
| PIB (PPA) • Total (2005) • PIB per capita |
Posición 107º US$ 36.890 millons US$ 9 235 | ||||
| Moneda | Marco combertible (BHK) | ||||
| Chentilicio | Bosnio/a[2] | ||||
| Zona horaria • en Verano |
CET (UTC+1) CEST (UTC+2) | ||||
| Dominio d'Internet | .ba | ||||
| Codigo telefonico | +387 | ||||
| Prefixo radiofonico | T9A-T9Z | ||||
| Codigo ISO | 070 / BIH / BA | ||||
| Miembro de: ONU, OSCE | |||||
| ¹ Actualment President. | |||||
Bosnia y Herzegovina ye un país monterizo situato en a Peninsula d'os Balcans, en o sud-este d'Europa, rodiando a mar Adriana y Croacia. A suya capital ye Sarajevo. Estió una d'as seis unidaz federals que formoron Yugoslavia. Obtenió a suya independencia mientres a decada de 1990 en a Guerra de Bosnia-Herzegovina y, debito a los alcuerdos de Dayton, actualment ye un protectorau d'a comunidat internacional administrato por un alto representant esleito por o Parlamento Europeu.
Se troba descentralizada y dividida administrativament en dos entidaz, a Federación de Bosnia y Herzegovina y a Republica Serbia. Os dos territorios Bosnia y Herzegovina son dos rechions historico-cheograficas sin d'estatus politico en l'actualidat (2007).
A suya población ye de 4.025.476 habitants (2004), en una superficie de 51.129 km², con una densidat de población de 78 hab./km². A suya capital ye a ciudat de Sarajevo.
Organización politico-administrativa
[editar | modificar o codigo]A Federación de Bosnia y Herzegovina ye organizada territorialment en 10 cantons (kantoni en bosnio, županije en croata, кантони en serbio).
D'os 10 cantons, cinco son de mayoría bosnia, tres de mayoría croata, y dos son mixtos, lo que significa que existen procedimientos legals ta a protección d'as etnias constituyents.
Cheografía humana y sociedat
[editar | modificar o codigo]Luengas
[editar | modificar o codigo]En Bosnia y Herzegovina son oficials o bosnio, o serbio y o croata. Dende o punto de vista d'a lingüistica comparada son diferents variants standardizadas d'a mesma luenga u continuum dialectal serbocroata, y basadas en a variant d'o dialecto štokavski u xtokavisco propia d'Herzegovina. Manimenos cada nacionalidat etnica de Bosnia y Herzegovina fa servir a suya variant standardizada propia por escrito, que se denomina d'acuerdo con a nacionalidat, y que tamién se fa servir en países mugants. A livel charrau toz os bosnios, serbobosnios y serbocroatas charran difents parlas adintro d'o dialecto xtokavisco, y belunas son comuns pa diferents nacionalidaz en as zonas concretas a on que coexisten.
Gastronomía
[editar | modificar o codigo]A cocina bosnia fa servir muitas especias, en cantidaz moderadas. A mayoría d'os platos son lichers, ya que se bullen; os untos son de tot naturals, componius per poquet mas que os sucos naturals d'as verduras. Os ingredients tipicos incluyen tomates, trunfas, cebollas, allo, pimentos, pepinos, carrotas, a col de grumo, sampinyons, os espinais, carbazín, chudías ixutas, chudías frescas, cerollas, leit, pebre royo y una crema que se diz pavlaka. A cocina bosnia mantiene un equilibrio entre influxos occidentals y orientals. Como resultau de l'administración otomana durant cuasi 500 anyos, a cocina bosnia ye estreitament relacionada con a turca, griega y atras cocinas d'antigos dominios otomans y mediterranias. Manimenos, a causa que los anyos de dominio austriaco, existen muitos influxos d'Europa Central. Os platos tipicos de carne incluyen sobretot vetiella y cordero. Cualques especialidaz locals son o ćevapi, o burek, a dolma, o sarma, o pilav, o gulaix, l'ajvar y una ampla gama de laminerías orientals. O Ćevapi ye un plato de carne capolada a las esparrillas, una mena de kebab, popular en l'antiga Yugoslavia y considerau plato nacional en Bosnia y Herzegovina y Serbia. Os vins locals promanan d'Herzegovina, an o clima ye propicio pa lo cautivo d'a zepa. A loza herzegovina (semellant a la grappa italiana, pero menos dolza) ye muit popular. En o norte se producen bebidas alcoolicas de cerolla (rakija) u de mazana (jabukovača). En o sud, as destilerías produciban grans cantidaz de brandy y forniban a totas as fabricas d'alcol de l'antiga Yugoslavia (o brandy ye la base d'a mayoría d'as bebidas alcoolicas).
As cafeterías, an se sirve café bosniaco en džezva con rahat lokum y tormos de zucre, son comuns en Sarajevo y en totas as ciudaz d'o país. Beber café ye una entretenedera favorita d'os bosnios y fa parte d'a suya cultura. Bosnia y Herzegovina ye lo noveno país d'o mundo en consumo de café per capita.
Esporte
[editar | modificar o codigo]Os esportes mes populars son o fútbol y o basketbol, os suyos esportistas compitioron con lo equipo de Yugoslavia dica 1992.
Competicions esportivas
[editar | modificar o codigo]En a ciudat bosnia de Sarajevo estió a on se celebroron os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1984.
Bosnia y Herzegovina en os Chuegos Olimpicos
[editar | modificar o codigo]
Bosnia y Herzegovina en os Chuegos Olimpicos.- Categoría principal: Categoría:Bosnia y Herzegovina en os Chuegos Olimpicos.
Os esportistas de Bosnia y Herzegovina en os Chuegos Olimpicos compitioron con lo equipo de Yugoslavia dica 1988. Dimpués d'ixa calendata ye representau per lo Comité Olimpico de Bosnia y Herzegovina, creau en l'anyo 1992 y miembro d'o Comité Olimpico Internacional dende un anyo dimpués en 1993. Participó por primera vegada en Barcelona 1992 y dende alavez ha teniu representación ininterrompidament no aconseguindo garra medalla ni resultaus destacaus dica l'actualidat.
En los Chuegos Olimpicos d'Hibierno ha participau dende Lillehammer 1994 dica l'actualidat de forma ininterrompida, no aconseguindo garra medalla ni resultaus destacaus dica l'actualidat.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- ↑ (de) Das aktuelle Buch der Allgemeinbildung. 550.000 Daten und Fakten. 10.000 Einzelthemen, Bertelsmann Lexikon Institut, 2003, ISBN 3-577-13530-1, p. 612 - 675
- ↑ (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]
Se veigan as imáchens de Commons sobre Bosnia y Herzegovina.- Pachina web oficial d'o Gubierno d'a Federación de Bosnia y Herzegovina.
- Pachina web oficial d'o Parlamento de Bosnia y Herzegovina.

| Estaus d'Europa |
| Abkhasia3 | Albania | Alemanya | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia y Herzegovina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croacia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Eslovaquia | Eslovenia | Espanya1 | Estonia | Finlandia | Francia1 | Grecia | Hongría | Islandia | Irlanda | Italia1 | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgo | Macedonya d'o Norte | Malta | Moldavia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Osetia d'o Sud3 | Países Baixos | Polonia | Portugal | Reino Uniu | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suecia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Vaticano |
| Dependencias: Åland | Akrotiri y Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Islas Feroe | Jèrri | Svalbard |
| 1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relacions historico-culturals con Europa. 3 Parcialment reconoixiu. |
