Graus

De Biquipedia

Graus
{{{imachen}}}
Comunidat autonoma	Aragón
Probinzia	Uesca
Comarca	Ribagorza
Codigo postal	22430
Latitut Lonchitut	42°  10’ 48’’ Norte  0° 20’ 24’’ Este
Superfizie	300,41 km²
Altaria	469 m.
Distanzia	82 km enta Uesca
Poblazión	3.605 ab. (2008)
Chentilizio	{{{chentilizio}}}
Ríos	Esera
Pachina web	www.Graus.es

Graus ye un monezipio d'a Comunidá Autonoma d'Aragón situato en a probinzia de Uesca. Ye a capital almenistratiba d'a redolada de Ribagorza.

A suya poblazión ye de 3.605 abitans (2008) en una superfizie de 300,41 km², con una densidat de poblazión de 12,00 ab/km².

Contenius 1 Cheografía 2 Parla e luenga 3 Istoria 4 Almenistrazión 4.1 Alcaldes 5 Molimentos 6 Enrastres esternos

[editar] Cheografía

Graus ye situato á o canto d'o río Esera y á ma d'o río Isabana, á 469 metros d'altaria denzima d'o ran d'a mar, á una distanzia de 82 km de Uesca, a capital d'a suya probinzia.

[editar] Parla e luenga

A luenga tradizional en Graus ye l'aragonés, en a suya bariant ribagorzana local, o dito grausino. Como capital d'una parzana en a Baxa Ribagorza, a presenzia de castellanoparlants ha estato tradizionalment més grant que en atros lugars d'a Baxa Ribagorza. A presenzia de castellanoparlants ha feito més fazil que os abitants locals aprendesen enantes o castellán o se i familiarizasen més. Esto esplica a paradoxa que o grausino siga més castellanizato que atras parlas d'a Baxa Ribagorza més meridionals como o fonzense u l'estadillano. A castellanizazión de Graus tamién ha influito en o catalán d'a Bal d'Isabana, (y en as parlas de transizión catalán-aragonés d'a parte baxa d'ixa bal). En as zagueras decadas o grausino s'ha castellanizato muito e la chent choben que encara charra u conoxe l'aragonés no emplega muitos rasgos chenuinos que feban serbir u conoxeban as chenerazions més biellas.

Por a suya importanzia como una d'as capitals d'a Ribagorza que ha rezibito parte d'o exodo rural d'esta redolada, en Graus tamién bi ha catalanoparlants, orichinarios de lugarons e aldeyas més orientals d'a Ribagorza.

O catalán ye una d'as luenguas posibles ta esleyir n'a enseñanza escolar.

[editar] Istoria

Remiro I d'Aragón, primer rei aragonés, trobó muerte en 1064 cuan prebaba de conquistar Graus. Os cristians d'o reino d'Aragón reconquerioron Graus en 1083 con Sancho Remíriz. O rei zedió Graus á lo monesterio de Sant Beturián pa que lo reconstruise y repoblase, atorgando importans pribilechios á qui poblase Graus.

O rei Pietro II conzede á la billa o tetulo de mui noble y mui antiga, que alza dica güei.

En os sieglos XVI y XVII bi ha gran esplendor economico, que fa que i aiga mezenazgo y construzión de grans casas-palazio como as d'a Plaza Mayor. N'esta epoca se costruye a Basilica d'a Nuestra Siñora de la Peña.

[editar] Almenistrazión

[editar] Alcaldes

Lista d'alcaldes

Lechislatura	Nombre	Partito politico
1979–1983
1983–1987
1987–1991
1991–1995
1995–1999
1999–2003
2003–2007
2007–2011	María Victoria Celaya Cosculluela	Partido de los Socialistas de Aragón

[editar] Molimentos

• Casa d'a Billa, d'estilo renaxentista.
• Casa-palazio d'o Barón, d'estilo renaxentista.
• Casa-palazio d'os Heredia, d'estilo renaxentista encara que fue esbiellata en estilo neoclasico.
• Casa-palazio d'os Bardaxí, d'estilo neoclasico.
• Palazio de Rodrigo de Mur, d'estilo renaxentista.
• Basilica d'a Nuestra Siñora de la Peña, d'o sieglo XVI.

[editar] Enrastres esternos

• Pachina web ofizial monezipal.
• dizionario grausín.
• Ficha d'a poblazión.
• Poema escrito en grausino.
• Toponimia de la Baja Ribagorza Occidental.