Aragonés estadillano

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Estadillano
Variedat de l'aragonés
Localización cheografica
Territorios Semontano
Lugar(s) principal(s) Estadilla
Literatura
Escritors principals Cleto Torrodellas Español

O estadillano ye a parla local aragonesa d'Estadilla y d'Estada.

Contenius

[editar] Fonetica

O grupo -it- derivato d'os latins -CT-, -ULT- gosa trobar-se castellanizato:

  • dicho, drecho, escuchá, mucho, pero encara se conserva fei, (variedat de "feito").

Bi ha casos d'evolución d'os grupos latins -TY, -CE, -CI, -DE en posición final ta -u como en catalán y caracter que enantes yera més estendillato en aragonés y que poderba estar chenuino:

En a obra de Bernabé Romeo bi ha tres casos de conservación d'oclusiva xorda intervocalica:

  • chemeco y chipón. Tamién i podemos leyer Llacuna pero ye como toponimo Baronesa de Llacuna, vizcondesa de Illa

[editar] Morfolochia

  • Existen formas verbals irregulars que no tienen diftongo -ue- on sería lochico veyer-lo por estar "verbos irregulars por diftongación" en aragonés cheneral:
    • almorzes, sonen, m'acordo
  • Veyemos formas peculiars en os presents de subchuntivo de verbos irregulars:
    • esteigan, feiga, heiga, veiga
  • Con a cerrata en y talment por analochía con seiga. O caso de "estigan" tiene relación con formas verbals "velarizatas" comuns en catalán.

[editar] Curiosidatz

Ye uno d'os pocos lugars de l'Alto Aragón an podemos veyer un proceso de castellanización tan bien documentato, porque ha tenito literatura costumbrista feita por autors locals. Asinas tenemos 3 periodos temporals pa comparar:

I) Textos de Bernabé Romeo, (1861-1888)
II) Poemas de Cleto Torrodellas (Primer tercio d'o S.XX)
III) Parla d'os anyos 80 y actual


 I II  III 
atra otra  otra 
muito  mucho  mucho 
fillo  fillo  hijo
fuent /fuen/ fuent /fuen/ fuente 
eba  eba  era 
els els  ellos
puyá puya subí, (puya quasi no se diz)
mai mai  nunca, (mai quasi no se usa)
fllos fllos  flores, (fllos cuasi no se usa
llugá llugá  pueblo, llugá se diz menos
chen chen  gente, chent se diz menos
ayere ayere o ayer ayer
el o lo, (formas de implemento)  el o lo  el

Manimenos tamién veyemos o retacule de caracters más catalans:

 

 I II III
forá forá forau
ficá meté meté
la-hi la-hi le'n, (la-hi s'emplega menos)

[editar] Bibliografía


Variedatz orientals de l'aragonés
Fovano | Chistabín | Altorribagorzano (Benasqués) | Meyorribagorzano incluido o Campés | Baixorribagorzano incluindo Aragonés de Fonz | Estadillano | Grausino


Dialectos de l'aragonés
Aragonés meridional | Aragonés oriental | Aragonés occidental | Aragonés central
Ferramientas personals
Espacios de nombres

Variants
Accions
Navego
Ferramientas