Idioma catalán
De Biquipedia
| Català (Catalán) | ||
|---|---|---|
| Atras denominazions: | balenzián, balear | |
| Parlato en: | Andorra, España, Franzia, Italia | |
| Rechión: | ||
| Parladors: | 9,5 millons | |
| Pozisión: | {{{rank}}} (Ethnologue 1996) | |
| Filiazión chenetica: | Luengas indoeuropeyas Italicas Romanzes Italicas ozidentals Galo-ibericas Oczitanoromanzes Catalán |
|
| Estatus ofizial | ||
| Ofizial en: | Alguer Andorra Balears Cataluña País Balenzián |
|
| Regulato por: | Instituto d'Estudios Catalans Academia Balenziana d'a Luenga |
|
| Codigos | ||
| ISO 639-1 | ca | |
| ISO 639-2 | cat | |
| ISO 639-3 | cat | |
| SIL | cat | |
|
||
O catalán (català en idioma catalán) ye una luenga romanze que cuenta con unos 7,5 millons de fablanz y ye replecada por unos 10,5 millons de presonas en España, Franzia, Andorra y Italia.
Contenius |
[editar] Distribuzión Cheografica
- Andorra, an ye l'unico idioma ofizial.
- España
- Cataluña an ye coofizial chunto con o castellán. Esisten dibersas barians dialeutals aintro d'o territorio.
- Islas Balears, an ye an se charra o dialeuto Balear.
- En parti d'a Comunidá Balenziana, an ye an se charra la bariedá dialeutal dita balenziano, no ye uniforme en tot o territorio balenziano, ya que existen tres subdialeutos. O dialeuto balenziano que se charra en Castillón ye mui parellán á lo catalán de Leida y Tarragona.
- En Aragón oriental (Francha de Lebán), as comarcas de A Litera y o Matarraña, en torno á lo zincuanta por ziento d'a Ribagorza, Baxo Zinca y Baxo Aragón-Caspe, an no ye ofizial, anque dende 1990 ha ganau zierto reconoximiento en a lechislazión autonomica.
- Una chicota comarca d'a Rechión de Murzia, conoxida como O Carche, an o catalán no ye ofizial y ye charrato por unas mil presonas.
- Franzia
- Os antigos territorios trebutarios d'os condaus catalans de Rosellón y a Zerdaña, an o catalán no ye ofizial. Istas dos comarcas formoron parti de Cataluña dic'o Tratau d'os Perineus.
- Italia
[editar] Fonetica
No diftongazión de as E y O curtas tonicas: bé, cent, cel, front, os. A O curta se conserba como O ubierta, sin d'embargo a E ubierta no deriba de a E curta tonica latina.
- Casos que en deriba:
- Debán de l: mel, fel, cel, gel, espelma
- Debán de u que deriba de –d, CE, CI y TI latinas: peu, deu, preu, correu, fideu.
- Debán de rr y r seguitas de consonán no labial: ferro, terra, papaterra, cobert, obert, hivern, merda, govern, cuadern, etern, infern, y formas rizotonicas de perdre, encertar, despertar, governar
- Debán de grupo romanico N’R: divendres, tendre
- Debán de u prozedén de V latina: lleu, y formas rizotonicas de llevar
- Casos que no en deriba y deriba de E larga y I corta.
- Debán de l: pel, estrel, candela
- Debán de r+consonán: verd, julivert, gerra
- Debán de grupo románico n’r: cendra
- Palabras hereu, dèbil, pesta
Reduzión de a E y O curtas tonicas debán de yod:
- LECTU > llit
- MEDIU > meyo > mig
- FOLIA > fulla
- HODIE > HOYE > hui, avui
Caita de as bocals finals atonas, fueras de –A:
- foc, fam, sac, teula, cadira
Caita de as consonans intervocalicas –C- debán de E e I, y -TY- debán l'azento:
- veí, cuina, saó, raó
Palatalizazión de a L- inicial latina:
- llop, llum, llaç
Asimilación de os grupos –MB- y –ND- en –m- y –n-:
- Plom, Fona, Manar
Desaparizión de a -n final romanica:
- camí, mà, graó
Soluzión –u de as consonans o grupos finals –TY-, -C debán de E e I, y -D:
- Preu, veu, hereu, peu
[editar] Bariedaz
- Catalán ozidental
- Catalán nordozidental
- Balenzián de transizión o Tortosín (Clasificable como balenzián u como nordozidental)
- Balenzián
- Catalán oriental
[editar] Enrastres esternos
- Institut d'Estudis Catalans (en catalán, castellán e anglés)
- Acadèmia Valenciana de la Llengua (en catalán)
- Catalan 101 Aprende catalán online
- Diccionari català-valencià-balear Alcover-Moll Dizionario catalán-balenziano-balear (en catalán)
- Diccionario Freelang - Dizionario catalán-español / español-catalán.
- Ethnologue (en anglés)
- Viquipèdia (bersión catalana de Wikipedia)
- Diccionari Invers de la Llengua Catalana
[editar] Mapas
| Luengas romanzes | ||
|---|---|---|
| Aragonés | Arrumán | Arpitán | Asturleyonés | Benezián | Balón | Borgoñón | Catalán | Corso incluyendo lo gallurés | Campañés | Chodigoespañol | Dalmata | Español | Franc-Comtois | Franzés | Friulán | Gallego | Galó | Guernesiés | Istriota | Istrorrumán | Italián | Jèrriais | Ladín | Ligur | Lombardo | Lorenés | Meglenorrumán | Napolitán | Normando | Oczitán incluindo o gascón e l'aranés | Picardo | Piemontés | Petabín-Santonchés | Portugués | Rumanch | Rumán | Sasarés | Sardo | Sezilián | |
||