Aragonés d'a valle de Puértolas

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Aragonés d'a valle de Puértolas
Variedat de l'aragonés
Mapa situación aragonés Puértolas.svg
Situación de l'aragonés d'a valle de Puértolas
Localización cheografica
Territorios Valle de Puértolas
Lugar(s) principal(s) Puértolas, Bestué, Santa María y Santa Chusta
Sociolochía
Vitalidat Meya-Baixa

L'aragonés de Valle de Puértolas ye la parla aragonesa que se charra en a val de Puértolas.

Fonetica[editar | editar código]

Como en belsetán, bi ha una -e dezaga de grupos consonanticos implosivos: cuatre.

En Bestué i heba enantes una -e paragochica como en chistabín de Chistén y se deciba Bestuere.

Conserva bien o fonema -x- y, como en l'Alto Aragón oriental, ixa -x- va acompanyata d'una -i:

Bi ha bells casos de perduga de -o final, y no nomás que dezaga -n como ye habitual en altras parlas, si que como se fa en chistabín y belsetán, tamién zaga de -c y -l:

Tamién zaga de -y-:

  • Papirroi, galterroi, respitai, me feba goi.

Y tamién zaga de -ll:

Bi ha casos de conservación d'as oclusivas xordas intervocalicas latinas:

  • baranato (documentato por Elcock).

Morfolochía[editar | editar código]

L'articlo ye o, os, a, as, pero como tamién pasa per a valle de Vio y la de Tella, se i emplega «es» tamién, ta's masculinos plurals.

En as combinacions de pronombres febles de dativo y acusativo ye documentato l'orden propio de l'aragonés de valle de Vio, cheso y bells textos medievals coincident con l'occitán:

Morfolochía verbal[editar | editar código]

As primeras presonas d'os pasatos imperfectos d'indicativo rematan en -abe, -ebe, -ibe:

  • puyabe, metebe, ubribe.

Seguntes un testimonio dudoso replegato por Francho Nagore, en Castiflorit i documentó un condicional en -areba, -ereba, -iriba, que emplegaban uns pastors transuants que dimanaban d'esta val.

Referencia[editar | editar código]

  1. Fuellas nº 68, p 21.


 
Variedatz centrals de l'aragonés
Aragonés centro-occidental Aragonés tensino (incluyindo o panticuto) | Aragonés d'a Tierra de Biescas | Aragonés d'a val d'Acumuer | Aragonés sarrablés | Aragonés de Vallibasa | Aragonés de Sobrepuerto
Aragonés centro-oriental Aragonés d'a Ribera de Fiscal | Aragonés d'a valle de Broto y d'a valle de Vio | Aragonés d'a valle de Puértolas | Aragonés d'a valle de Tella | Belsetán | Aragonés de Sierra Ferrera