Aragonés d'a val d'Acumuer

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Aragonés d'a val d'Acumuer
Variedat de l'aragonés
Mapa situación aragonés Acumuer.svg
Situación de l'aragonés d'a val d'Acumuer
Localización cheografica
Territorios Val d'Acumuer
Lugar(s) principal(s) Acumuer
Sociolochía
Vitalidat Baixa
Literatura
Rasgos dialectals Central

L'aragonés d'a val d'Acumuer ye a variedat d'o idioma aragonés que se charra en a val d'Acumuer, estando poco conoixito y més pareixito a l'aragonés d'a Tierra de Biescas que no pas a l'aragonés d'o Campo de Chaca. Fa parte de l'aragonés central.

Fonetica[editar | editar código]

Casos de perduga de –o final:

  • Viturián, camins, foratín, pin.

Ye documentata a epentesi antihiatica en o hiato ía:

  • diya.

Casos de ch en vez de Z:

  • chiriguellera.

Como se desvién en semontanés, chaqués u aragonés d'a val de Chasa, o fonema d'a –x- a vegatas puet castellanizar-se en –ch- por cheada (se decumenta abacho pero tamién baixa e cobaixo, ixos), bi ha posibles rearagonesizacions incorrectas con xeada: xiracans, xiramoscas

Xordas intervocalicas conservatas en:

En o grupo -it- derivato d'o latín -CT- s'ha de destacar que l'aragonés d'a val d'Acumuer ye chunto con l'aragonés cheso, ye un d'os pocos puestos de l'Alto Aragón occidental on s'ha documentato a forma nueit no castellanizata como noche, (en l'aragonés belsetán, centro-oriental, mantién a pronuncia d'a -t final en nuet).

Morfolochía[editar | editar código]

Os articlos son o, os, a, as con variant postvocalica ro, ros, ra, ras.

Participios en -au, –iu: cogiu, follau, ("con fuellas"), salvau.

Diminutivo -et prenunciato –é.

Lexico[editar | editar código]

Lexico occidental: calderizo, paxaro, ezetra...

Parabras curiosas: amortación (despoblación), rodel (corro de gente).

Bibliografía[editar | editar código]


 
Variedatz centrals de l'aragonés
Aragonés centro-occidental Aragonés tensino (incluyindo o panticuto) | Aragonés d'a Tierra de Biescas | Aragonés d'a val d'Acumuer | Aragonés sarrablés | Aragonés de Vallibasa | Aragonés de Sobrepuerto
Aragonés centro-oriental Aragonés d'a Ribera de Fiscal | Aragonés d'a valle de Broto y d'a valle de Vio | Aragonés d'a valle de Puértolas | Aragonés d'a valle de Tella | Belsetán | Aragonés de Sierra Ferrera