Aragonés tensino

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Tensino
Variedat de l'aragonés
Mapa situación tensino.svg
Situación de l'aragonés tensino
Localización cheografica
Territorios Alto Galligo
Lugar(s) principal(s) Val de Tena
Sociolochía
Vitalidat Baixa
Literatura
Escritors principals Felis Gil del Cacho

O tensino ye a forma de l'aragonés charrada en a redolada d'a val de Tena.

Fonetica[editar | editar código]

En a parla vica se conservan bells casos de -ch- en cuenta de -ll-

En a toponimia, bi n'ha muitos més casos: Espelunciecha, Castiecho, Cochata, Vachato, ecetra

Esto son repuis de fonemas "cacuminals" analogos a la che vaqueira que yeran comuns en tot l'Alto Aragón d'antismás y que encara se troban prou en l'asturián occidental.

Encara que se diga nombre y fambre se conserva a parabra flumen en a frase en sale un flumen, dicindo que "en salen muitos".

Morfolochía[editar | editar código]

  • Articlos definitos o, os, a, as, que dezaga vocal son ro, ros, ra, ras, representando un caso de evolución d'a -LL- latina, (una L cheminata), enta -r- como en o vecino gascón.
  • Particla pronomino-adverbial bi, que s'apostrofa:
    • Bi ha > b'ha.
    • Bi heba > b'eba.
  • Pasatos perfectos en -os en cuenta de en -es, que nomás s'ha trobato que un poquet en Aragüés:
    • puyós, cantós, dihiós
  • En Pandicosa se documenta a presencia d'o perfecto fuerte en o verbo tener:
    • tuve, tuvos, tuvo, tubemos, túvois, tuvon.
  • Manimenos en atros verbos irregulars con perfectos fuertes en aragonés meridional o pasatos ye regular u feble, como ye o caso de poder (pudié, pudiés, pudió, pudiemos, pudiois, pudieron.
  • En o pasato perfecto simple d'o verbo veyer se troba una mezcla de formas fuertes y febles: vie, vios, vido, viemos, viois, vidon.
  • Condicional con -b-, -arba, -erba, -irba diferent de raso de qualsiquier luenga hispanica, y que Francho Nagore considera o chenuino en aragonés seguntes este esquema:
    • Cantar + eba > cantarba.
    • Cantar + ebas > cantarbas.

Parlas locals[editar | editar código]

O panticuto, charrato en Pandicosa, puesto an millor se conserva l'aragonés d'a val.


 
Variedatz centrals de l'aragonés
Aragonés centro-occidental Aragonés tensino (incluyindo o panticuto) | Aragonés d'a Tierra de Biescas | Aragonés d'a val d'Acumuer | Aragonés sarrablés | Aragonés de Vallibasa | Aragonés de Sobrepuerto
Aragonés centro-oriental Aragonés d'a Ribera de Fiscal | Aragonés d'a valle de Broto y d'a valle de Vio | Aragonés d'a valle de Puértolas | Aragonés d'a valle de Tella | Belsetán | Aragonés de Sierra Ferrera