Teherán

De Biquipedia

Un u más biquipedistas son treballando autualment enamplando iste articlo.

Ye posible que, por ixo, bi aiga lagunas de contenito u defizienzias de formato. Por fabor, antis de reyalizar correzions mayors u reescrituras, contaute con els en a suya pachina d'usuario u a pachina de descusión de l'articlo ta poder coordinar-ne a redazión.

Teherán
Ambista aerea de Teherán.
Nombre ofizial	تهران (Tehrān)
Estato	Irán
Probinzias (Ostān)	Teherán
Codigo postal
Superfizie	716,9 km²
Altaria	1.191 m.
Distanzia	km á [[]]
Poblazión	7.185.831[1] ab.
Densidá	9.893 ab./km²
Chentilizio
Ríos
Pachina web

Teherán (en persa تهران, Tehrān) ye una ziudat iraní, capital d'o país y tamién d'a probinzia (Ostān) de Teherán (35°41′N, 51°25′E).

Situata a 1.191 metros d'altaria denzima d'o ran d'a mar, tien una superfizie de 716,9 km², una poblazión de 7.185.831 abitants y una densidat de poblazión de 9.893 ab/km². Ye á o norte de país, amán d'os Montes Alborz, y ye una d'as más importants ziudaz d'o Islam por o suyo numero d'abitants (con Estambul y Cairo) y por a suya propia istoria.

Ye o zentro politico y economico d'Irán, y tien una important industria en o suyo interior: testil, alimentaria, automobilistica y petroquimica. Ye tamién reputada a suya artesanía, espezialment as alfombras.

[editar] Etimolochía

Bi ha cuantas teorias sobre l'orichen etimolochico d'o nombre d'a ziudat. Seguntes a primera, d'orichen popular, o nombre estaría prozedent de Tah + rān, con o senificato de o que puxa (ta as presonas) u o que trabiesa.^[2] Seguntes o cheneral Albert Houtum-Schindler, ye una deribazión d'a palabra Tir-ān, basata en o elemento Tir. Iste elemento tien o señificato de plano u plano desertico, y ye amanato de Shemrān seguntes Schindler.^[3]

O istoriador y lingüista Ahmad Kasravi tien la misma ideya y oposa Tahrān, «puesto calido» á Shemrān, «puesto fredo».^[4]. L'orientalista Vladimir Minorsky proposa por a suya parte atra esplanicazión seguntes o senificato de tah «fundo, fundaria» en os dialeutos persas, que s'abría asoziato á o nombre d'a ziudat de Ray, con o que Teherán senificaría «que ye dimpués de Ray».^[5] Xavier de Planhol, profesor emerito de Cheografía, afirma en a Encyclopædia Iranica que istas proposizions parixen coyunturals y que ye inutil buscar l'orichen etimolochico d'o nombre d'a ziudat. Incluso l'ortografia d'o nombre ha cambiado, porque antis d'o sieglo XX Teherán s'escribeba con una ﻃ y güe s'escribe con ﺕ que, seguntes se afirma, representa millor a pronunziazión d'os abitants d'a ziudat.^[6]

[editar] Cheografía

Ambista panoramica d'a ziudat.

[editar] Situazión

Mapa de Tehéran en 1996.

Teherán ye situato en una plana que desziende ta o sur, á os piez d'os montes Alborz. Asinas, a ziudat ye á una altaria de 1.100 metros á o sur, 1.200 m á o zentro y 1.700 m á o norte. A ziudat y os suyos arrabals ocupan una superfizie de 86.500 etarias.^[7]

En un prenzipio, a ziudat yera zircunscrita á la muga entre dos zonas con as carauteristicas d'as planas: a zona alta ye composata de grabas gruesas y permables, y a zona baxa ye composata por depositos alubials más finos y más impermeables. A zona en que se construyió Tehéran ye a zona de transizión entre o disierto esteril (u kavir) y a cadena montañosa d'Alborz.^[6].

A ziudat no tien importants recursos idricos. Ye situata á igual distanzia de dos importants cuencas idrograficas que recullen as auguas d'as montañas que bi ha denzima. Istas cuencas son a d'o río Karaj á l'ueste y a d'o río Jājerud, alto u baxo á 30 km á l'este, que aporta auguas á Varamin y á os pueblos arredol. Entre as zonas urbanas de Karaj y Varamin, antis no bi eba que una ziudat d'importanzia, Ray, que yera en o cruze d'os camins entre ambas cuencas.^[6]

Os bicos d'o norte de Teherán, situatos en alto en os contrafuertes d'o Elburz, tienen menos contaminazión y son más frescos en berano. Son os barrios residenzials d'a poblazión acomodada d'a capital. A mayor parte d'as ambachatas bi son, y tamién o palazio y o parque de l'antigo sha. Ta o sur, ta o disierto, bi ha os barrios más populars y industrials. Á lo estremo sur de l'autual aglomerazión urbana bi ha o lugar de Ray, que d'antis más estió a capital rechional, y tamién o lugar de naxenzia d'o califa abasida Hârûn ar-Rachîd en 766.

Como a ziudat ye á os piez d'as montañas, una telecabina une a salida norte de l'aglomerazión ta o monte Tochal á 3.966 m. Más á l'este y á 50 km d'o zentro de Teherán bi ha o monte Damâvand; a suya tuca alza restos de nieu dica chulio y tien una altaria de 5.671 m.

[editar] Clima

A situazión de Teherán, entre montañas y en a muga con on disierto, tien una gran influyenzia en o clima d'a ziudat. O clima d'as montañas gosa estar frío y semi-umedo, mientras que as zonas en o sur d'a ziudat, casi en contacto direuto con o disierto de Dasht-e Kavir, son calurosas y xutas. Os meses más calurosos son os meses de berano (de meyatos de chulio ta meyatos de setiembre), con temperaturas meyas entre 28 y 30°C. Os meses más fredos son os meses d'abiento y chinero, con temperatura meya arredol de 1°C.

As plebias son d'arredol de 200 mm por añada, conzentratas en ibierno. O berano ye muy xuto.

O clima de Teherán ye influyenziato por tres factors cheograficos prenzipals:

• o disierto de Dasht-e Kavir, situato á o sur d'a ziudat, que aporta bientos calurosos y polbo á Teherán.
• a cadena montañosa de l'Elburz, á o norte d'a ziuda que atura las plebias que bi plegan dende a mar Caspia.
• as nubes d'o monzón de l'ueste y a presenzia d'a cadena montañosa amenguan parzialment os efeutos d'o clima desertico.

A esferenzia de temperatura que bi ha entre as montañas y as planas fa zircular l'aire d'as montañas enta las planas mientres d'a nuei, y d'as planas enta las montañas en o día.^[7].

[editar] Riesgos naturals

Bi ha una gran falla baxo a cadena montañosa de l'Alborz, á os piez d'a cuala bi ha la ziudat de Teherán. Cuantas fallas de menors dimensions bi son en as planas á o sur d'a ziudat. Asins, Teherán ye espuesta á os tierratremos, en ziclos de manimenos 150 añadas.^[8]. No bi ha abito ningún sismo mayor en Teherán dende más de 175 añadas, por a cual cosa os espezialistas creyen que bi abrá un tierratremo important en un futuro prosimo.^[9]. Seguntes un estudio de 1999-2000, un tierratremo d'iste tipo podría causar entre 120.000 y 380.000 bitimas.^[10]

[editar] Cheografía almenistratiba

Dibisions almenistratibas d'a ziudat de Teherán.
En azul as mugas d'os Shahrestan (u departamentos).
En royo as mugas d'os destritos monezipals.

A metropolis de Teherán, que incrementó a suya superfizie mientras a segunda mitad d'o sieglo XX, encorpora güé bellos atros departamentos d'a probinzia de Teherán: o departamento de Teherán encorpora a mayor parte d'a ziudat, que s'estendilla tamién ta os departaments d'Eslamshahr, de Ray y d'o Shemiranat. A parabra «metropolis» u «aflomerazión» emplegata aquí no tien balor almenistratibo. Ye emplegata nomás en sentido cheografico, ta desinnar á la ziudat de Teherán y a suya rechión urbana, ye dezir, se corresponde con o monezipio de Teherán y con a probinzia de Teherán^[11].

O departamento (u shahrestān) de Teherán muga á o norte con o departamento de Shemiranat; á l'este con o departamento de Damavand; á o sur con os departamentos d'Eslamshahr, Pakdasht y Ray; y á l'ueste con os departamentos de Karaj y Shahriar.

O monezipio de Teherán (shahrdāri) ye dibidito en 22 destritos (mantagheh) monezipals, cadagún con o suyo zentro almenistratibo. Os destritos s'identifican por numeros, como ye besible en o mapa adchunto. Teherán ye dibidito en 112 bicos (nāhiyeh), os prenzipals d'os cuals son:^[12]

Abbas Abad, Afsariyeh, Amir Abad, Bagh Feiz, Baharestan, Darakeh, Darband, Dardasht, Dar Abad, Darrous, Dibaji, Djannat Abad, Elahiyeh, Evin, Farmanieh, Gheytarieh, Gholhak, Gisha, Gomrok, Hasan Abad, Jamaran, Javadiyeh, Jomhuri, Jordan, Lavizan, Nazi Abad, Niavaran, Park-e Shahr, Pasdaran, Punak, Ray, Sadeghiyeh, Shahrara, Shahr-e ziba, Shahrak-e Gharb, Shemiran, Tajrish, Tehranpars, Vanak, Velenjak, Yaft Abad, Zafaraniyeh, etc. Istos bicos son dibisions almenistratibas dependients d'un destrito monezipal.

Encara que almenistratibament son separatas de Teherán, Ray, Shemiran y Karaj son á sobent consideratas como fendo parte d'a metropolis de Teherán.

[editar] Istoria

[editar] Orichens d'a ziudat

Teherán yera d'antis más un chicot lugar situato á una distanzia de 7 u 8 km d'a istorica ziudat de Ray. Yera uno d'os primers lugars á o norte d'ista ziudat, os abitans d'a cuala se refuchiaban en Shemiran, Qasran y en as estribazions de l'Elburz ta fuyir d'a calor d'o sur desertico. Se bi han trobato restas d'abitaclos d'o Neolitico u encara de periodos istoricos anteriors en chazimientos de Teherán y Ray (como o chazimiento de Cheshm-e Ali, situato en pleno zentro de Ray)^[6].

[editar] Localidaz achirmanatas

• Kinshasa (Republica Democratica d'o Congo).

[editar] Enrastres esternos

Se beigan as imachens de Commons sobre Teherán.

• Pachina web monezipal (en persa y anglés).
• Tehran (Consello Ziutadán Islamico) (en persa).

[editar] Referenzias

1. ↑ www.Bevoelkerungsstatistik.de
2. ↑ Ye l'etimolochía propuesta en os testos de Yāqut en Boldān, ed. Wüstenfeld, Beirut, III.
3. ↑ A. Houtum Schindler, Eastern Persian Irak, John Murray, Londres, 1897, pachina 131.
4. ↑ Ahmad Kasravi, Kārvand-e Kasravi, ed. Yahyā Dokā, Teherán, 1973. pachinas 273-83.
5. ↑ Vladimir Minorsky, «Teheran», Encyclopædia Iranica 1, IV, pachina 713-20.
6. ↑ ^{6,0 6,1 6,2 6,3} Xavier de Planhol, articlo TEHRAN,Capital of Iran en http://www.newsite/articles/ot_grp5/ot_tehran_20040927.html, consultato o 4 d'abril de 2007.
7. ↑ ^{7,0 7,1} (fr) Ahmad Mehdipour Ataie, «La foresterie urbaine et périurbaine au proche-orient. Une étude de cas sur Téhéran» en La foresterie urbaine et périurbaine. Études de cas sur les pays en développement, Organisation des Nations Unies pour l'Alimentation et l'Agriculture, Roma, 2001
8. ↑ (en) Tehran, Iran. Disaster Management Profile, Pacific Disaster Center, Earthquakes and Megacities Initiative, Juillet 2006. leyer en liniaPlantilla:Pdf
9. ↑ (en) A. Bazgard, B. Omidvar, A. Mansourian, Developing a Seismic Damage Evaluation Model for Tehran’s Buildings in a GIS Environment, mars 2006. en linia
10. ↑ CEST-JICA, The study on seismic microzoning of the Greater Tehran area in the IRI, Septembre 2000 más informazions en linia
11. ↑ (fr) Atlas de Téhéran Métropole, Centre d'informations géographiques de Téhéran, CNRS, 2004
12. ↑ Atlas de Téhéran Métropole, Centre d'informations géographiques de Téhéran, CNRS, 2004