Puerta

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Ta la localidat de l'Alta Cerdanya se veiga Porta (Alta Cerdanya).
Una puerta.

A puerta ye un forato de traza regular feito en as paretz u fronteras d'os edificios ta permitir o transito d'entre o interior y l'exterior d'iste. También son clamatas asinas as fuellas que la zarran.

Etimolochía d'o nombre[editar | editar código]

A palabra "puerta" provién d'o latín porta, que tiene o suyo orichen en o verbo portare (portar u alzar). En o rito de l'antiga Roma, quan s'encetaba a construcción d'una ciudat, s'heba de fer un sulco con un aladro arredol d'o puesto an que se bi queriba construyir, d'a mesma forma que heban feito més antigament encara os etruscos. Ixe sulco heba d'estar respetato per motivos d'a suya naturaleza sagrada, con implicacions que no se podeba trescruzar per as personas. A importancia d'iste factor yera tal que en a mitolochía clasica, Romulo mató a o suyo chirmán Remo per trescruzar o sulco fundacional d'a ciudat de Roma.

Perque, como ye natural, yera menester de poder dentrar-ie y salir-ne d'ixe perimetro, en trazar-lo s'heba d'alzar y transportar a mano l'aladro per bells metros ta que as chents podesen transitar en o espacio que bi quedase. Posteriorment, en estar alzadas as murallas perimetrals d'a población, o puesto an que s'heba alzato l'aladro alquiriba a naturaleza d'o que hue le decimos puerta.

Partis d'a puerta[editar | editar código]

  • A traviesa, que ye a pieza inserta t'a frontera que fa a faina estrutural de mantenir a transmisión de cargas de l'edificio.
  • O zarrallo u a zarralla, que ye o conchunto de piezas que forman l'apariello d'atrancada d'a puerta, cheneralment afixato t'a pana.
  • A tranca, trallo de fusta que s'enchasca en dos foratos feitos en as paretz a canto d'a puerta per a suya man t'an que s'ubre l'anglo de chiro, u bien suportes an que ha de quedar afixada. D'ixa traza, queda imposibilitato d'ubrir a puerta quan ista pieza ye puesta.
  • A bastida (tamién marco, aro) ye a estructura (cheneralment de fusta) afixada t'a parete en que se ubre a puerta. As partes verticals d'a bastida son as brancas y a parte horizontal se conoixe como cabezero, capezal, sobreportal, quairón, cucirón u bordil. Sobre a bastida se fixan as alguazas u currons que permiten que s'ubra y se zarre a fuella.
  • A fuella u pana (también pano), que ye a estructura prencipal d'a puerta, podendo estar fixa u móbil respecto a o marco.
  • O branquil, branquilera, u trango ye o escalerón que gosa haber en o sulero de bellas puertas exteriors.

Vinclos externos[editar | editar código]