Broto

Broto
Municipio d'Aragón
Una anvista cheneral de Broto en a suya valle.
Entidat  • País  • Provincia  • Comarca	Municipio Aragón  Uesca Sobrarbe
Superficie	128 km²
Población  • Total	522 hab. (2005)
Altaria	905 m.
Distancia  • 104 km	enta Uesca
Codigo postal	22370
Ríos	Ara
Coordenatas	42°36’ 0’’N 0° 7’12’’U
Broto Situación de Broto en Aragón

Ista fuella ye escrita en alto sobrarbés.

Broto (en grafía meyeval Brotto) ye una villa situata en a valle de Broto, a o norte d'a provincia de Uesca, en a comarca d'o Sobrarbe. O municipio tien un total de 522 habitants, repartitos en 11 nuclios, d'entre os qualos Broto ye o mas gran, con 255 habitants.

O caracteristico campanar d'a ilesia fortificada de Broto, d'o siaglo XVI.

O lugar de Broto ye a cabezana tradicional de tota a valle de Broto, y tradicional seu d'o Concello de Broto, enstitución d'a valle que d'antigos feba funcions de parlamento u deputación de totz os lugars d'a valle, a on que s'empentaban as decisions que heban d'implicar totz os habitants d'ella; concesions d'exploitacions agropecuarias, regulacions economicas y d'arrendamientos, faixerías (especialment importantes con as valles gasconas), tribunal, etc. A enstitución encara ye funcional, anque de mas que no d'antis, hue en tiran os municipios de Torla y o mesmo Broto, con funcions mas minguatas que no en os tiempos d'os antigos fueros reyals, que con auspicio d'a casa reyal aragonesa la reguloren por primera vegata en o siaglo XVIII.

O concello feba as suyas reunions adintro de l'edificio d'a cárcel, edificio que enclui dependencias que s'emplegoren dica o siaglo XVIII como a prisión, y a on que bells reclusos i deixoren grabaturas en as paretz, que son actualment uno d'os atractivos toristicos d'a villa.

O nuclio de Broto s'estructura arredol d'a carretera nacional, dita Avenita d'Ordesa en o suyo paso por o lugar, con totz os comercios aversatos enta ella. A ilesia se troba en a parti mas alta d'o lugar, en o mesmo canto d'a carretera que a cárcel, anque a segunda ye a man d'o río. Por o canto sud d'a carretera s'ha de mirar a Plaza d'as Ferrerías (tammién dita "d'a Santa Cruz" u "d'os Suportals") que ye una d'as mas bonicas visions d'o lugar.

O río Ara en Broto.

Os dos vicos de Broto son separatos uno a cada ripa de l'Ara, con o vico d'a Santa Cruz en o norte, y o vico d'os suportals en o sud. D'antis más, yeran chuntos por un puent romanico, que estiore destruyito en a Guerra Civil espanyola, hue soztituyito por uno de formigón. Actualment, de puents romanicos nomás que bi ha remaso l'uno que trescruza por alto d'o Sorrosal a man d'a Cadreita d'o Sorrosal que brinca bien d'alto d'a paret de roca y cai por baixo d'o lugar. O puent viello d'o Sorrosal ye hue en diya trancato a o paso de personas, que han de pasar por l'uno de paralelo, que s'alza a bien pocos metros y que mesmo endreita ta Oto.

Historicament, o lugar de Broto amaneix en os decumentos a l'anyo 1076, anque a primera referencia clara ta a numerosidat d'os suyos pobladors ye d'o 1488, quan se i cuentan 41 fuegos. A ilesia orichinal, a on s'heban fetos totz os eventos relichiosos d'o lugar, yera d'o siaglo XVI, d'estilo romanico aragonés, pero dende o siaglo XVI os oficios relichiosos se fan en amás gran ilesia de Sant Per. De l'antiga ilesia hue se'n diz a ermita d'a Piedat.

Administración

Reparto de concellers

Eleccions municipals
Partito	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011
Partido de los Socialistas de Aragón									3
Partido Popular									2
Partido Aragonés									1
Unión Aragonesista									1
Total									7

Alcaldes

Lista d'alcaldes

Lechislatura	Nombre	Partito politico
1979–1983
1983–1987
1987–1991
1991–1995
1995–1999
1999–2003
2003–2007
2007–2011
2011–2015	María del Carmen Muro Gracia	Partido de los Socialistas de Aragón

Ilesia de Sant Per

A portalada d'a ilesia de Broto, consagrata ta Sant Pero.

Una imachen de Sant Chuan en a portalada d'a ilesia. Se lei "S. IOAN".

A ilesia actual s'alzore en o siaglo XVI con una caracteristica forma, de caracters transicionals d'os estilos predominants d'ixa epoca, d'o gotico aragonés enta o renaixentista. Ye un edificio muito mas gran que no l'usual en as ilesias d'a valle, poderosa y de formas firmeras, tien o campanar ramatato en almenas y bi son besibles por tota a suya frontera una serie d'aspilleras t'a suya defensa. Ye un ixemplo caracteristico d'ilesia fortificata altaragonesa.

A portalada tien cinco arquivueltas que, superpuestas, dixan as fuallas d'a puerta cobiartas. Actualment, ta privar a dintrada quan a ilesia ye cerrata, bi son mesas unas baranas de fiarro de forcha, con motivos ornamentals. A portalada tien tammién figuretas de santos trucatas en a penya, con una d'ellas que diz "S. IOAN" en o nombre d'o santo que representa. Tamién se i lei l'anyada d'a construcción d'o templo: 1578.

A man d'a villa de Broto tamién se pueden trobar as ermitas de Sant Blas (que teneba un retablo actualment expuasto en Zaragoza) y de Sant Climente, as dos d'o siaglo XVI.

Fiastas

• O primer cabo de semana d'octubre, Fiastas mayors fendo honor t'a Virchen d'o Rosario. D'entre as actividatz mas clasicas d'a festividat cal endicar o Palotiau que a colla local de danzaires executan con vestuache caracteristico.
• 3 de febrero, Fiasta d'hibierno fendo honor ta Sant Blas. Junto con os pobladors de Saruisé, romería enta a ermita d'o santo en o camín de Torla.
• 1 de mayo, romería enta a ermita d'a Virchen de Muriello, reconstrucción d'un templo a on que en a edat meya s'alzaba tot una fortaleza.
• O segundo domingo de chunio, romería ent'a ermita de Santa Helena.
• 25 de setiembre, Feria d'a rematería.

Enrastres externos

• (an) Estadisticas de Broto en o portal AragonEsAsi
• (es) Pachina oficial de l'Achuntamiento de Broto
• (es) Información sobre o municipio de Broto
• (es) O municipio de Broto