Biescas
De Biquipedia
- Iste articlo ye sobre a billa tensina de Biescas. Ta o lugar ribagorzano se beiga Biescras de Bardaxí.
|
Biescas |
|||
|---|---|---|---|
|
|
|||
Bista de Biescas |
|||
| Comunidat autonoma | |||
| Probinzia | |||
| Comarca | Alto Galligo | ||
| Codigo postal | 22630 | ||
| Latitut Lonchitut |
|
||
| Superfizie | 189,1 km² | ||
| Altaria | 875 m. | ||
| Distanzia | 72 km enta Uesca 16 km enta Samianigo |
||
| Poblazión | 1240 ab. | ||
| Chentilizio | biesquense / pelaire |
||
| Ríos | Galligo | ||
| Pachina web | {{{web}}} | ||
Biescas ye una billa de ra probinzia de Uesca situata á 875m denzima de ro ran de ro mar en a Tierra de Biescas en o Perineu aragonés. A billa ye dibidida por o río Galligo en dos bicos: San Pietro e O Salbador que á ra suya begata se dibide en A Peña e ro Bico Baxo. En cada un de ros dos bicos b'ha una ilesia que leba o nombre de ro bico conserbando a d'O Salbador un abside romanico. A poblazión ye de bels 1240 abitants.
Istoricament as prenzipals autibidaz de ra billa yera l'agricultura e a ganadería, anque güé s'ha combertito en un important zentro toristico como a gran parti de ras localidaz de ra bal de Tena.
Contenius |
[editar] Localidaz de ro monezipio
Güé fan parte de ro monezipio de Biescas muitas localidaz que d'antes más abioron o suyo propio ayuntamiento. O monezipio de Biescas ye dibidito en tres cuatro partes á on se troban os lugars e lugarons que o forman:
- A Tierra de Biescas, s'estendilla á ro sur de ra billa e fan parte d'esta os lugars d'Orós Alto, Orós Baxo, Olibán, Escuer Alto, Escuer Baxo e Biescas.
- O Sobremón se troba sobre ra Tierra de Biescas, en a compleganza d'o barranco d'Arás, formato por Aso de Sobremón, Betés de Sobremón e Yosa de Sobremón.
- A Bal de Tena, á lo norte d'e billa de Biescas e dimpués de pasar o congosto de Santielena, á on se troban Bubal, Piedrafita de Tena, Polituara e Saqués
- A Bal de Gabín, en a parte oriental de ro monezipio, mugando con o bezín monezipio de Yesero por o puerto de Cotefablo, á on se troba Gabín.
Tamién fan parte de ro monezipio as localidaz d'Ainielle (en o Sobrepuerto), Barbenuta, Bergusa, Casbas, Espierre, Susín e Xabierre-Cuarnas este zaguer en Sarrablo
D'antes más o termín monezipal yera dibidito en dica seis conzellos diferents:
- Gabín
- Piedrafita (Búbal e Saqués)
- Olibán (Susín, Orós Baxo, Orós Alto e Casbas)
- Escuer
- Aso de Sobremón (Yosa e Betés de Sobremón)
- Barbenuta (Espierre, Ainielle e Bergusa)
[editar] Istoria
B'ha restas de ra ocupazión umana en os territorios de l'autual monezipio de Biescas dende os tiempos preistoricos como puet beyer-se en o dolmen de Santilena con materials de ra Edat de ro Bronze u a posible autibidat umana arredol de ro ibón de Piedrafita.
En os tiempos de ros romans ya se sape que i pasaba ra calzata romana que'n puyaba dende Sabiniacum dica ro balniario de Pandicosa. Más tarde mientres de ro periodo musulmán Biescas pendeba de ra ziudat de Wasqa.
Con a reconquiesta cristiana, entre ros años 918 e 920, o territorio estió repoblato e ro conte Sancho Galíndez II establió ro monesterio de Sant Andreu de ro Zerzito en l'año 950, construyito por grupos de mozarabes que i plegoron dende Uesca.
Bi abioron numerosas embasions mientres de ro sieglo XVI en a bal por parti de biarneses luterans, dirichitos por Antonio Pérez, secretaire de ro rei Felipe I que eba fuyito ta Biarn, e apoyatos por Enrique IV de Franzia. O 9 de febrero de 1592, dimpués de ro inzendio de ra billa por os exerzitos franzeses, acayezió una batalla en Senegüé, en a Tierra de Biescas, en a cuala ros embasors estioron redotatos por tropas i plegatas dende Chaca. Dende allora o puesto de ra batalla se diz barranco d'os Luterans.
En a Guerra Zebil a billa prauticament fue destruyita igual que atros lugars de ra redolada como Orós u Gabín.
[editar] Nombre
O toponimo Biescas senifica probablement dos lugars, formato por o prefixo latín "bi-" e o sustantibo d'orichen prerromán "eska-oska" que senifica lugar. Istoricament os dos bicos d'a billa, A Peña e O Salbador, han estato deseparatos uno de l'atro por o río e os abitants d'un canto e de l'atro eban de pagar un impuesto ta cruzar o Galligo por l'unico puent que esistiba.
[editar] Molimentos
- Ilesia de San Per, se troba en o bico de ro mesmo nombre e se fazió denzima d'una atra ilesia más antiga de ra que nomás i queda güé o muro septentrional. A suya cripta ye de l'año 1570.
- Ilesia d'O Salbador, orichinalment romanica de ro sieglo XII se destruyió en a Guerra Zebil e güé nomás s'alza ra suya capezera. Ye situata en o bico d'A Peña.
- Museu d'A Torraza, construyita en 1580 A Torraza yera o palazio-fuerte de ro infanzón Chuan d'Azín, güé amostra en o museu l'autibidat melitar de ra epoca.
- Caseta de ros Carboners, ye situata aintro de ra bal de l'Asieso en metat d'a selba á bels 1.070 metros d'altaria. D'antis más la feban serbir os carboners que treballaban en a bal.
- Armita e dolmen de Santielena, se troban os dos en a dentrata á ra bal de l'Asieso.
[editar] Feria d'Agüerro
Totas as añatas se zelebra en Biescas á metat d'otubre a Feria d'Agüerro. Autualment ye un d'os actos que más toristas trayen ta Biescas chunto con as fiestas. En a edizión de l'año 2008 a feria tenió un presupuesto de 92.000€, estando o prenzipal ebento de ra localidat [1]
Tradizionalment yera una feria ganadera, pero autualment se reyalizan antimás de presets de bistiar, benda de produtos artesanals, esposizions de micolochía e autuazions mosicals. Se dibide en dos partes prenzipalment, o pabellón de ra zona esportiba "Fernando Escartín Coti" á on se troban os puestos de produtos artesanals e as cletas con o bistiar que se troban chunto á ro "Parque de ra Conchada". En o tradizional preset de bistiar destacan as razas montañesas de güellas (como a churra tensina tipica de ra bal, a rasa aragonesa, l'ansotana, a xisqueta, a lacha, a nabarra, a castillonaise, l'aure-campan, a baregeoise, l'aranesa, a ripollesa u a rouge de Rousillon), caballos e mulas (como a mula u o macho perinenco), crapas e bacas.
Entre os alimentos artesanals que se benden en a feria destacan cada begata más en os zaguers años o paté e prenzipalment o queso. En a edizión de 2008 os besitants mercoron más de 5 toneladas de queso[2]. En a feria se dan premios á ros millors espositors de quesos, plegatos de totas as bals bezinas, prenzipalment de l'Aragón, Roncal e d'as bals oczitanas e tamién de Cataluña e País Basco. A feria fa parti d'o Rete de Ferias de Queso d'España chunto con atras ferias aragonesas, catalanas, bascas, nabarras e franzesas.
[editar] Demografía
|
||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
| 1717-1981: poblazión de feito; 1990- : poblazión de dreito. Fuent: Interzensal en l'INE, Series de poblazión en l'INE y Relazión d'unidaz poblazionals en l'INE. |
||||||||||||||||||
[editar] Almenistrazión
[editar] Reparto de conzellers
|
|
|||||||||
| Partito | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | |||
| PSOE | 5 | 4 | 3 | 3 | 2 | 3 | |||
| Grupo Independiente Biescas (GIMB) | 4 | - | - | - | - | - | |||
| PP | - | 1 | 2 | 1 | 2 | 0 | |||
| IU | - | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | |||
| PAR | - | - | 3 | 3 | 4 | 4 | |||
| CHA | - | - | - | 1 | 0 | 1 | |||
| Total | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | |||
[editar] Alcaldes
| Lechislatura | Nombre | Partito politico |
|---|---|---|
| 1987–1991 | Agustín Ramón Lacasa | PSOE |
| 1991–1995 | ||
| 1995–1999 | Luís Sebastián Estaún García | PAR |
| 1999–2003 | Mariano Fañanás Blanc | PSOE |
| 2003–2007 | Luís Sebastián Estaún García | PAR |
| 2007–2011 | Luís Sebastián Estaún García | PAR |
[editar] Ditos
Esistiban asabelos ditos sobre ros biesquenses entre ros foranos que gosaban clamar-los "pelaires" (por l'antigo ofizio que yera prou estendillato en a billa) e tamién "perifollers" e "güeis de pata blanca", asti s'amostran dos ditos populars:
- Si bas ta Biescas,
- chugarás e aprenderás
- pero nunca ganarás
- La pelairina de Biescas
- se ha dejau de dezir
- que con manzanas pudridas
- nos arían fuir
[editar] Fiestas
- De ro 14 á ro 18 d'agosto, fiestas patronals en onor a San Roque e Santa Elena
- O 13 de chunio, en onor á San Antón de Padua se reyaliza una romería á l'armita de Santielena.
- O terzer cabo de semana d'otubre, se fa ra tradizional feria ganadera güé Feria d'Agüerro.
[editar] Esporte
[editar] Localidaz achirmanatas
[editar] Enrastres esternos
- (an) Biescas
- (es) Pachina ofizial
- (es) Biescas en Os Zerrigueltaires
[editar] Referenzias
| Lugars d'o monezipio de Biescas | |
|---|---|
| Ainielle | Aso de Sobremón | Barbenuta | Bergusa | Betés de Sobremón | Biescas | Búbal | Casbas | Escuer Alto | Escuer Baxo | Espierre | Gabín | Olibán | Orós Alto | Orós Baxo | Piedrafita de Tena | Polituara | Saqués | Susín | Xabierre-Cuarnas | Yosa de Sobremón |
| Monezipios d'a comarca Alto Galligo | |
|---|---|
| Biescas | Candarenas | Oz de Tena | Pandicosa | Samianigo | Sallén de Galligo | Yebra de Basa | Yesero |

