Biescas

Iste articlo ye sobre a villa tensina de Biescas. Ta o lugar ribagorzano se veiga Biescras de Bardaixí.

Biescas
Municipio d'Aragón
Vista de Biescas.
Entidat  • País  • Provincia  • Comarca	Municipio Aragón  Uesca Alto Galligo
Superficie	189,1 km²
Población  • Total	1,634 hab.
Altaria	875 m.
Distancia  • 72 km  • 16 km	enta Uesca enta Samianigo
Alcalde	Luís Estaún García
Codigo postal	22630
Chentilicio	biesquense / pelaire
Fiestas	14-18 d'agosto
Patrons	Sant Roque y Santa Helena
Ríos	Galligo
Coordenatas	42°37’58’’N 0°19’ 4’’U
Biescas Situación de Biescas en Aragón

Biescas ye una villa d'a provincia de Uesca situata a 875m dencima d'o ran d'o mar en a Tierra de Biescas en o Pireneu aragonés. A villa ye dividita por o río Galligo en dos vicos: Sant Per y O Salvador que a la suya vegata se divide en A Penya y ro Vico Baixo. En cada un d'os dos vicos b'ha una ilesia que leva o nombre d'o vico conservando a d'O Salvador un abside romanico. A población ye de bells 1.634 habitants (2010).

Historicament as prencipals actividatz d'a villa yeran l'agricultura y a ganadería, anque hue s'ha convertito en un important centro toristico como a gran parti d'as localidatz d'a val de Tena.

Localidatz d'o municipio

Hue fan parte d'o municipio de Biescas muitas localidatz que d'antes más tenioron o suyo propio concello. O municipio de Biescas ye dividito en quatre partes a on se troban os lugars y lugarons que lo forman:

• A Tierra de Biescas, s'estendilla a o sud d'a villa y fan parte d'esta os lugars d'Orós Alto, Orós Baixo, Oliván, Escuer Alto, Escuer Baixo y Biescas.
• O Sobremont se troba sobre ra Tierra de Biescas, en a compleganza d'o barranco d'Arás, formato por Aso de Sobremont, Betés de Sobremont y Yosa de Sobremont.
• A Val de Tena, a lo norte d'a villa de Biescas y dimpués de pasar o congosto de Santa Helena, a on se troban Búbal, Piedrafita de Tena, Polituara y Saqués.
• A Val de Gavín, en a parte oriental d'o municipio, mugando con o vecín municipio de Yesero por o puerto de Cotefablo, a on se troba Gavín.

Tamién fan parte d'o municipio as localidatz d'Ainielle (en o Sobrepuerto), Barbenuta, Bergusa, Casbas, Espierre, Susín y Xabierre-Cuarnas este zaguer en Sarrablo.

D'antes más o termin municipal yera dividito en dica seis concellos diferents:

• Gavín
• Piedrafita (Búbal y Saqués)
• Oliván (Susín, Orós Baixo, Orós Alto y Casbas)
• Escuer
• Aso de Sobremont (Yosa y Betés de Sobremont)
• Barbenuta (Espierre, Ainielle y Bergusa)

Historia

B'ha restas d'a ocupación humana en os territorios de l'actual municipio de Biescas dende os tiempos prehistoricos como puet veyer-se en o dolmen de Santa Helena con materials d'a Edat d'o Bronze u a posible actividat humana arredol d'o ibón de Piedrafita.

En os tiempos d'os romans ya se sabe que i pasaba a calzata romana que'n puyaba dende Sabiniacum dica o balniario de Pandicosa. Más tarde mientres o periodo musulmán Biescas pendeba d'a ciudat de Wasqa.

Con a reconquiesta cristiana, entre os anyos 918 y 920, o territorio estió repoblato y ro conte Sancho Galíndez II establió ro monesterio de Sant Andreu d'o Cercito en l'anyo 950, construito por grupos de mozarabes que i plegoron dende Uesca.

Bi habioron numerosas envasions mientres o sieglo XVI en a val por parti de biarneses luterans, dirichitos por Antonio Pérez, secretaire d'o rei Felipe I que heba fuyito ta Biarn, y refirmatos por Henrique IV de Francia. O 9 de febrero de 1592, dimpués d'o incendio d'a villa por os exercitos franceses, escayeció una batalla en Senegüé, en a Tierra de Biescas, en a quala os invasors estioron redotatos por tropas i plegatas dende Chaca. Dende allora o puesto d'a batalla se ditz barranco d'os Luterans.

En a Guerra Civil a villa practicament fue destruita igual que atros lugars d'a redolada como Orós u Gavín.

Nombre

O toponimo Biescas significa probablement dos lugars, formato por o prefixo latín "bi-" y o sustantivo d'orichen prerromán "eska-oska" que significa lugar. Historicament os dos vicos d'a villa, A Penya y O Salvador, han estato deseparatos uno de l'atro por o río y os habitants d'un canto y de l'atro heban de pagar un impuesto ta cruzar o Galligo por o solo puent que existiba.

Molimentos

Ilesia d'O Salvador

• Ilesia de Sant Per, se troba en o vico d'o mesmo nombre y se fació dencima d'una atra ilesia más antiga d'a que nomás i queda hue o muro septentrional. A suya cripta ye de l'anyo 1570.
• Ilesia d'o Salvador, orichinalment romanica d'o sieglo XII se destruyó en a Guerra Civil y hue nomás s'alza a suya cabecera. Ye situata en o vico d'A Penya.
• Museu d'A Torraza, construita en 1580 A Torraza yera o palacio-fuerte d'o infanzón Chuan d'Acín, hue amostra en o museu l'actividat melitar d'a epoca.
• Caseta d'os Carboners, ye situata aintro d'a val de l'Asieso en metat d'a selva a bells 1.070 metros d'altaria. D'antis más la feban servir os carboners que treballaban en a val.
• Ermita y dolmen de Santa Helena, se troban os dos en a dentrata a la val de l'Asieso.

Feria d'Agüerro

Churra Tensina. Raza de uella d'a Val de Tena

Totas as anyatas se celebra en Biescas a metat d'octubre a Feria d'Agüerro. Actualment ye un d'os actos que más toristas trayen ta Biescas chunto con as fiestas. En a edición de l'anyo 2008 a feria tenió un presupuesto de 92.000€, estando o prencipal evento d'a localidat

Tradicionalment yera una feria ganadera, pero actualment se realizan antimás de presents de bistiar, benda de produtos artesanals, esposicions de micolochía y actuacions mosicals. Se divide en dos partes prencipalment, o pavellón d'a zona esportiba "Fernando Escartín Coti" a on se troban os puestos de produtos artesanals y as cletas con o bistiar que se troban chunto a o "Parque d'a Conchada". En o tradicional preset de bistiar destacan as razas montanyesas de uellas (como a churra tensina tipica d'a val, a rasa aragonesa, l'ansotana, a xisqueta, a lacha, a navarra, a castillonaise, l'aure-campan, a baregeoise, l'aranesa, a ripollesa u a rouge de Rousillon), caballos y mulas (como a mula u o macho pirenenco), crapas y bacas.

Entre os alimentos artesanals que se venden en a feria destacan cada vegata más en os zaguers anyos o paté y más que más o queso. En a edición de 2008 os vesitants mercoron más de 5 toneladas de queso. En a feria se dan premios a os millors espositors de quesos, plegatos de totas as vals vecinas, prencipalment de l'Aragón, Roncal y d'as vals occitanas y tamién de Catalunya y País Vasco. A feria fa parti d'o Rete de Ferias de Queso d'Espanya chunto con atras ferias aragonesas, catalanas, vascas, navarras y francesas.

Demografía

Evolución demografica

1362 f 1495 f 1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 - - 655 1.285 1.362 1.271 1.442 1.426 1.475

1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 1.517 1.812 1.370 1.093 1.716 1.079 1.339 1.279 1.142

1992 1994 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 1.222 1.219 1.240 - 1.243 1.269 1.294 1.279 1.305

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 - 1.312 1.362 1.485 1.513 1.549 1.712 1.675 1.634 -

1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito. Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE.

Administración

Reparto de concellers

Eleccions municipals
Partito	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011
Partido de los Socialistas de Aragón	5	4	5	4	3	3	2	3	3
Partido Aragonés	-	-	-	-	3	3	4	4	3
Partido Popular	-	5	-	1	2	1	2	0	2
Izquierda Unida	-	-	-	1	1	1	1	1	1
Chunta Aragonesista	-	-	-	-	-	1	0	1	0
Grupo Independiente Biescas (GIMB)	-	-	4	-	-	-	-	-	-
Unión de Centro Democrático	4	-	-	-	-	-	-	-	-
Total	9	9	9	9	9	9	9	9	9

Alcaldes

Lista d'alcaldes

Lechislatura	Nombre	Partito politico
1987–1991	Agustín Ramón Lacasa	Partido de los Socialistas de Aragón
1991–1995	Angel Allué Maza	Partido de los Socialistas de Aragón
1995–1999	Luís Sebastián Estaún García	Partido Aragonés
1999–2003	Mariano Fañanás Blanc	Partido de los Socialistas de Aragón
2003–2007	Luís Sebastián Estaún García	Partido Aragonés
2007–2011	Luís Sebastián Estaún García	Partido Aragonés
2011–2015	Luís Sebastián Estaún García	Partido Aragonés

Ditos

Existiban a-saber-los ditos sobre ros biesquenses entre ros foranos que gosaban clamar-los "pelaires" (por l'antigo oficio de pelaire que yera prou estendillato en a villa) y tamién "perifollers" u "bueis de pata blanca", aquí s'amostran dos ditos populars:

Si vas ta Biescas,

chugarás y aprenderás

pero nunca ganarás

La pelairina de Biescas

se ha dehau de decir

que con manzanas pudridas

nos harían fuir

Fiestas

• De ro 14 a o 18 d'agosto, fiestas patronals en honor a Sant Roque y Santa Helena
• O 13 de chunio, en honor a Sant Antón de Padua se realiza una romería a l'ermita de Santa Helena.
• O tercer cabo de semana d'octubre, se fa a tradicional feria ganadera hue Feria d'Agüerro.

Esporte

• Unión Deportiva Biescas
• Fernando Escartín

Presonalidatz naixitas de Biescas

Categoría principal: Naixitos de Biescas.

Localidatz achirmanatas

• Artés
• El Aargub

Vinclos externos

• Se veigan as imáchens de Commons sobre Biescas.
• (an) Biescas
• (es) Pachina oficial
• (es) Biescas en Os Zerrigueltaires