Biescas

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
Iste articlo ye sobre a billa tensina de Biescas. Ta o lugar ribagorzano se beiga Biescras de Bardaxí.

Biescas

Bandera de Biescas Escudo d'armas de Biescas
Bista de Biescas
Bista de Biescas
Comunidat autonoma Aragón
Probinzia  Uesca
Comarca Alto Galligo
Codigo postal 22630
Latitut
Lonchitut

42° 37’ 58’’ Norte
 0° 19’  4’’ Ueste

Superfizie 189,1 km²
Altaria 875 m.
Distanzia 72 km enta Uesca
16 km enta Samianigo
Poblazión 1240 ab.
Chentilizio biesquense /
pelaire
Ríos Galligo
Pachina web {{{web}}}
Situazión de Biescas en Aragón
Biescas

Biescas ye una billa de ra probinzia de Uesca situata á 875m denzima de ro ran de ro mar en a Tierra de Biescas en o Perineu aragonés. A billa ye dibidida por o río Galligo en dos bicos: San Pietro e O Salbador que á ra suya begata se dibide en A Peña e ro Bico Baxo. En cada un de ros dos bicos b'ha una ilesia que leba o nombre de ro bico conserbando a d'O Salbador un abside romanico. A poblazión ye de bels 1240 abitants.

Istoricament as prenzipals autibidaz de ra billa yera l'agricultura e a ganadería, anque güé s'ha combertito en un important zentro toristico como a gran parti de ras localidaz de ra bal de Tena.

Contenius

[editar] Localidaz de ro monezipio

Güé fan parte de ro monezipio de Biescas muitas localidaz que d'antes más abioron o suyo propio ayuntamiento. O monezipio de Biescas ye dibidito en tres cuatro partes á on se troban os lugars e lugarons que o forman:

Tamién fan parte de ro monezipio as localidaz d'Ainielle (en o Sobrepuerto), Barbenuta, Bergusa, Casbas, Espierre, Susín e Xabierre-Cuarnas este zaguer en Sarrablo

D'antes más o termín monezipal yera dibidito en dica seis conzellos diferents:

  • Gabín
  • Piedrafita (Búbal e Saqués)
  • Olibán (Susín, Orós Baxo, Orós Alto e Casbas)
  • Escuer
  • Aso de Sobremón (Yosa e Betés de Sobremón)
  • Barbenuta (Espierre, Ainielle e Bergusa)

[editar] Istoria

B'ha restas de ra ocupazión umana en os territorios de l'autual monezipio de Biescas dende os tiempos preistoricos como puet beyer-se en o dolmen de Santilena con materials de ra Edat de ro Bronze u a posible autibidat umana arredol de ro ibón de Piedrafita.

En os tiempos de ros romans ya se sape que i pasaba ra calzata romana que'n puyaba dende Sabiniacum dica ro balniario de Pandicosa. Más tarde mientres de ro periodo musulmán Biescas pendeba de ra ziudat de Wasqa.

Con a reconquiesta cristiana, entre ros años 918 e 920, o territorio estió repoblato e ro conte Sancho Galíndez II establió ro monesterio de Sant Andreu de ro Zerzito en l'año 950, construyito por grupos de mozarabes que i plegoron dende Uesca.

Bi abioron numerosas embasions mientres de ro sieglo XVI en a bal por parti de biarneses luterans, dirichitos por Antonio Pérez, secretaire de ro rei Felipe I que eba fuyito ta Biarn, e apoyatos por Enrique IV de Franzia. O 9 de febrero de 1592, dimpués de ro inzendio de ra billa por os exerzitos franzeses, acayezió una batalla en Senegüé, en a Tierra de Biescas, en a cuala ros embasors estioron redotatos por tropas i plegatas dende Chaca. Dende allora o puesto de ra batalla se diz barranco d'os Luterans.

En a Guerra Zebil a billa prauticament fue destruyita igual que atros lugars de ra redolada como Orós u Gabín.

[editar] Nombre

O toponimo Biescas senifica probablement dos lugars, formato por o prefixo latín "bi-" e o sustantibo d'orichen prerromán "eska-oska" que senifica lugar. Istoricament os dos bicos d'a billa, A Peña e O Salbador, han estato deseparatos uno de l'atro por o río e os abitants d'un canto e de l'atro eban de pagar un impuesto ta cruzar o Galligo por l'unico puent que esistiba.

[editar] Molimentos

Ilesia d'O Salbador
  • Ilesia de San Per, se troba en o bico de ro mesmo nombre e se fazió denzima d'una atra ilesia más antiga de ra que nomás i queda güé o muro septentrional. A suya cripta ye de l'año 1570.
  • Ilesia d'O Salbador, orichinalment romanica de ro sieglo XII se destruyió en a Guerra Zebil e güé nomás s'alza ra suya capezera. Ye situata en o bico d'A Peña.
  • Museu d'A Torraza, construyita en 1580 A Torraza yera o palazio-fuerte de ro infanzón Chuan d'Azín, güé amostra en o museu l'autibidat melitar de ra epoca.
  • Caseta de ros Carboners, ye situata aintro de ra bal de l'Asieso en metat d'a selba á bels 1.070 metros d'altaria. D'antis más la feban serbir os carboners que treballaban en a bal.
  • Armita e dolmen de Santielena, se troban os dos en a dentrata á ra bal de l'Asieso.

[editar] Feria d'Agüerro

Churra Tensina. Raza de güella de ra Bal de Tena

Totas as añatas se zelebra en Biescas á metat d'otubre a Feria d'Agüerro. Autualment ye un d'os actos que más toristas trayen ta Biescas chunto con as fiestas. En a edizión de l'año 2008 a feria tenió un presupuesto de 92.000€, estando o prenzipal ebento de ra localidat [1]

Tradizionalment yera una feria ganadera, pero autualment se reyalizan antimás de presets de bistiar, benda de produtos artesanals, esposizions de micolochía e autuazions mosicals. Se dibide en dos partes prenzipalment, o pabellón de ra zona esportiba "Fernando Escartín Coti" á on se troban os puestos de produtos artesanals e as cletas con o bistiar que se troban chunto á ro "Parque de ra Conchada". En o tradizional preset de bistiar destacan as razas montañesas de güellas (como a churra tensina tipica de ra bal, a rasa aragonesa, l'ansotana, a xisqueta, a lacha, a nabarra, a castillonaise, l'aure-campan, a baregeoise, l'aranesa, a ripollesa u a rouge de Rousillon), caballos e mulas (como a mula u o macho perinenco), crapas e bacas.

Entre os alimentos artesanals que se benden en a feria destacan cada begata más en os zaguers años o paté e prenzipalment o queso. En a edizión de 2008 os besitants mercoron más de 5 toneladas de queso[2]. En a feria se dan premios á ros millors espositors de quesos, plegatos de totas as bals bezinas, prenzipalment de l'Aragón, Roncal e d'as bals oczitanas e tamién de Cataluña e País Basco. A feria fa parti d'o Rete de Ferias de Queso d'España chunto con atras ferias aragonesas, catalanas, bascas, nabarras e franzesas.

[editar] Demografía

Eboluzión demografica
1362 f 1495 f 1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900
- - 655 1.285 1.362 1.271 1.442 1.426 1.475
1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991
1.517 1.812 1.370 1.093 1.716 1.079 1.339 1.279 1.142
1992 1994 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
- - 1.240 - 1.243 1.269 1.294 1.279 1.305
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 -
1.312 1.362 1.485 1.513 1.549 1.712 - - -
 1717-1981: poblazión de feito; 1990- : poblazión de dreito.
Fuent: Interzensal en l'INE, Series de poblazión en l'INE y Relazión d'unidaz poblazionals en l'INE.

[editar] Almenistrazión

[editar] Reparto de conzellers

Elezions monezipals[3]
Partito 1987 1991 1995 1999 2003 2007
PSOE 5 4 3 3 2 3
Grupo Independiente Biescas (GIMB) 4 - - - - -
PP - 1 2 1 2 0
IU - 1 1 1 1 1
PAR - - 3 3 4 4
CHA - - - 1 0 1
Total 9 9 9 9 9 9

[editar] Alcaldes

Lista d'alcaldes
Lechislatura Nombre Partito politico
19871991 Agustín Ramón Lacasa PSOE
19911995
19951999 Luís Sebastián Estaún García PAR
19992003 Mariano Fañanás Blanc PSOE
20032007 Luís Sebastián Estaún García PAR
20072011 Luís Sebastián Estaún García PAR

[editar] Ditos

Esistiban asabelos ditos sobre ros biesquenses entre ros foranos que gosaban clamar-los "pelaires" (por l'antigo ofizio que yera prou estendillato en a billa) e tamién "perifollers" e "güeis de pata blanca", asti s'amostran dos ditos populars:

Si bas ta Biescas,
chugarás e aprenderás
pero nunca ganarás
La pelairina de Biescas
se ha dejau de dezir
que con manzanas pudridas
nos arían fuir

[editar] Fiestas

[editar] Esporte

[editar] Localidaz achirmanatas

[editar] Enrastres esternos

[editar] Referenzias

  1. (es) Notizia d'a Feria en Aragón TV
  2. (es) Queso en a feria de Biescas
  3. Datos Elezions MIR


Lugars d'o monezipio de Biescas
Ainielle | Aso de Sobremón | Barbenuta | Bergusa | Betés de Sobremón | Biescas | Búbal | Casbas | Escuer Alto | Escuer Baxo | Espierre | Gabín | Olibán | Orós Alto | Orós Baxo | Piedrafita de Tena | Polituara | Saqués | Susín | Xabierre-Cuarnas | Yosa de Sobremón


Monezipios d'a comarca Alto Galligo
Biescas | Candarenas | Oz de Tena | Pandicosa | Samianigo | Sallén de Galligo | Yebra de Basa | Yesero
Ferramientas presonals