Melitar
Un melitar ye una presona que fa d'o servicio en as Fuerzas Armatas regulars d'un país o suyo medio de vida. Enquadrato asinas en as Fuerzas Armatas, i ocupa un puesto hierarquico, conoixito como rango u grau. Ista caracteristica esferencia a lo melitar, perteneixient a una organización controlata directament por l'estato, d'as fuerzas paramelitars que o se troban baixo o suyo control; o melitar ye asinas identificato por bells signos distintivos externos, como o suyo uniforme y por a suya pertenencia a una unidat melitar hierarquicament organizata. Cal parar cuenta que a composición d'as Fuerzas Armatas puet estar voluntaria u tamién por o sistema de leva d'entre os civils ta encorporar-los-ie temporalment.
Tamién cal esferenziar-lo d'o mercenario, qui tamién fa parte d'as Fuerzas Armatas encara que dentro d'una unidat melitar privata, encara que baixo o control teorico d'o estato que la contrata, estando amás a sobén nacional d'un estato diferent a l'estato que lo contrata.
Antiparte, cal esferenciar-lo tamién d'o terrorista, que fa referencia a las presonas que emplegan a violencia contra as institucions estatals ta conseguir as suyas finalidatz politicas, y d'o resistent, que ye una presona que no fa parte d'una unidat melitar organizata ni ye baixo o control estatal, emplegando a violencia, pero que a sobén se considera que actúa ta lograr o restablimiento d'a independencia d'o suyo país, que ye ocupato melitarment en forma total u parcial por una potencia forana.
Ta rematar, s'esferencia d'atras unidatz armatas, como a Policía, en que a suya misión prencipal no ye de mantener l'orden interno d'o país, sino a protección d'as suyas mugas contra un enemigo forano.
Historicament, mientres a Prehistoria y d'a Edat Antiga, no existiba a fegura d'o melitar en sentito estricto, estando qualsiquier miembro d'a sociedat apto ta la luita en prencipiar una guerra. Sindembargo, quan apareixioron os grans imperios de l'Antigüidat, como l'Imperio echipcián u l'Imperio román, naixió a fegura d'o melitar profesional, que feba d'ista actividat o suyo medio prencipal de vida. Mientres a Edat Meya, a diferencia prencipal yera entre a Caballería, formata por miembros d'a nobleza que yeran quasi melitars, y a Infantería, formata por labradors sin muita formación melitar alistatos nomás que ta una campanya melitar concreta. As primeras unidatz profesionals que se formoron estioron bellas unidatz d'arquers, que emplegaban un arma que en ixe inte yera un arma especializata. En os sieglos XVI-XVIII, se formoron ta la guerra unidatz de mercenarios, que constituiban a parte prencipal en os grans exercitos. Ista situación cambeó con a Revolución francesa, quen s'estendilló a ideya de que una d'as obligacions d'o ciudadán yera la de prestar por un tiempo o suyo servicio melitar, ta fer que en caso de guerra estase a punto ta fer parte d'o Exercito: apareixioron asinas as grans campanyas melitars que movilizaban millons de soldatos, mandatos por grans estrategas como Napolión Bonaparte. Mientres a Primera Guerra Mundial, y encara mas mientres a Segunda Guerra Mundial, l'aplicación d'os abances tecnicos de l'industrialización a la guerra fació necesario l'adiestramiento d'os melitars por una luega durada, tonando a apareixer o melitar profesional, situación que actualment ye vichent en quantos países, incluyindo-ie Espanya.
Contenius |
[editar] Etimolochía
A parola melitar provién d'o latín militarius, derivato de miles (ye decir, soldato).
[editar] Tipos de melitars
En resumen, un melitar puet estar:
- Presonal contractato por un tiempo ta fer as funcions melitars, con caracter voluntario.
- Presonal de carrera, ye deir, que ha feito os estudeyos d'a carrera melitar en una Academia melitar y sirve a sobén como oficial u suboficial.
- Presonal enrolato por o estato de forma obligatoria como un deber cevico, en as ditas levas, como en o sistema que existeba en Espanya dica os anyos 1990, en que totz os ciudadans de chenero masculín pasaban una anyada (u dica dos anyadas, d'antis más) en o Exercito.
- Presonal civil enrolato forzosament en caso de guerra.
[editar] Funcions d'o melitar
Un melitar puet tener una actividat operacional en o campo de batalla, d'adiestramiento d'atros melitars, de mando superior u d'oficina. A organización d'un exercito fa necesarios un mando (t'a coordinación d'as tropas) y una lochistica, components de muita importancia en as mudernas Fuerzas Armatas. A sobén se charra d'«escalerón»: escalerón de mando, escalerón lochistico y escalerón operacional.
Ta os emplegos operacionals, se puet destinguir:
- O caballero u miembro de l'Arma de Caballería. Antes más a caballo, o termin s'emplega dende meyatos d'o sieglo XX, alto u baixo, ta referir-se a l'arma blindata, en haber desapareixito actualment l'emplego de caballos con finalidatz belicas.
- O infant u miembro de l'Arma d'Infantería, qui luita a piet.
- O marín u miembro de l'Armata, qui luita en a mar.
- O piloto melitar u aviador melitar, miembro de l'Aviación melitar, que luita en l'aire.
- O incheniero melitar, miembro de l'Arma d'Incheniers melitars.
- L'artillero, miembro de l'Arma d'Artillería.
Cal parar cuenta tamién d'atras actividaz melitars, como a Intelichencia melitar, adedicata a o espionache y contraespionache, ya siga en l'interior d'o propio país u en l'exterior, ta reunir informacions sobre as actividaz, tecnicas, disposición y capacidatz d'atros exercitos foranos.
A sciencia tien tamién muita importancia por o suyo uso melitar, y tamién se charra asinas d'a sciencia melitar, a ormino t'o desenvolique d'a tecnolochía melitar.
[editar] O melitar en a Historia
[editar] Prehistoria
En a Prehistoria, no existiba o melitar como una profesión, en estar tot miembro d'una sociedat un melitar en caso de conflicto, situación que continó en quantos estatos de l'Antigüidat. Sindembargo, en os grans imperios de l'Antiguidat, en l'Antigo Echipto y en l'Imperio román, os melitars esdevenioron uns profesionals, a lo menos en quantas unidatz selectas.
[editar] Imperio román
Mientres l'Imperio román, s'alistoron en a Lechión romana os soldatos por primera vegata como soldatos profesionals, prestando-ie os suyos servicios por una luenga durada, y recibindo formación melitar ta cumplir millor con a suya misión. A prestación de servicio por os ciudadans romans se completaba con l'alistamiento de presonas que, encara que naixitas dentro d'as mugas de l'Imperio, no teneban a ciudadanía romana, que adquiriban en estar licenciatos, con 25 anyadas de servicio, esdevenindo os soldatos dimpués d'estar licenciatos un instrumento prencipal en a politica de latinización d'as poblacions conquiestas. Sindembargo, nomás qui teneba ciudadanía romana (u latina) prestaba o suyos servicios en a Lechión, prestando servicios a resta en unidatz especials ditas auxiliars, a ormino de Caballería en as ditas Alae.
[editar] Edat Meya
Mientre d'a Edat Meya no existiba a fegura d'o melitar profesional, y en ixas envueltas lo mas amanato a un melitar yeran os nobles que feban parte d'a Caballería, y que yeran decisivos en a mayor parte d'as batallas. A infantería en ixe inte yera formata nomás que por por labradors que no teneban formación melitar y que s'alistaba nomás que ta una campanya melitar concreta.
Sindembargo, tamién apareixioron en ixe inte dos tipos de soldatos que sí se puet considerar que yeran profesionals, totz dos mercenarios que luitaban a cambeo d'una paga u soldata. D'una man, bi heba os grupos de caballers mercenarios, segundons d'a nobleza u miembros d'a chicota nobleza que buscaban por medio d'a suya participación en as guerras un botín ta incrementar os suyos recursos economicos y a suya posición social. D'atra man, os soldatos que manipulaban bellas armas especializats, como l'arco u a dita artillería en ixas envueltas (ye decir, catapultas, onagres y atras armas de setio. Ixos especialistas se contrataban en o caso d'os arquers siempre con as suyas armas, y tamién se faba asinas a sobén con os especialistas en artillería, situación que se reprodució en apareixer a primera artillería tal como hue se conoix, con emplego d'a polvora.
[editar] Renaiximiento
Mientres o Renaiximiento, no nomás fació a suya aparición a muderna artillería, sino que amás prencipió a existir un Exercito permanent a lo servicio d'as prencipals monarquías u reinos, que yeran os países que teneban suficients recursos economicos ta fer frent a lo suyo coste. Tamién aparicioron os ditos condottieri en a peninsula italica, formando dende o sieglo XIV unidatz melitars completas que contrataban os chicotz estatos d'a peninsula ta las suyas guerras, en un sistema quasi codificato a on no yeran freqüents as mortaleras de presoners.
Sindembargo, tamién apareixioron en Europa as guerras por de motivos relichiosos, con as mortaleras de presoners en rematar a batalla, feito que dica ixe int nomás se feba en as luitas contra os musulmans. A confrontación ideolochica, amás d'a creixencia d'o poder estatal, fació que amanixiesen en o continent os grans exercitos en campanyas quasi permanents, fendo nomás una parada en hibierno, quan as condicions climatolochicas feban difícil a continación d'as operacions melitars. En ixas encueltas destacroon os ditos tercios de l'Exercito espanyol que luitoron en os Países Baixos espanyols contra os sublevatos protestants d'as Provincias Unitas y contra os suyos aliatos, os angleses y os franceses, amás de contra os exercitos protestants de suecos y alemans.
[editar] Sieglos XVIII y XIX
A Revolución francesa estió un momento clau en a evolución d'a fegura d'o melitar. Seguntes as ideyas liberals d'os revolucionarios franceses, desapareixiba a condición de subchecto d'una monarquía ta amanixer a condición de ciudadán d'una democracia. Asinas, mesmo que o ciudadán pagaba uns impuestos ta fer que l'estato podese fer frent a las suyas necesidatz, tamién pagaba en forma de prestación d'un servicio melitar obligatorio, formando asinas exercitos de ciudadans armatos. Ta mandar y enquadrar a ixos soldatos, apareixioron os oficials de carrera, formatos en Academias melitars y con conoixencias especializatas en o mando y planificación d'as operacions melitars, que teneban ta las suyas maniobras a la suya disposición una gran masa de soldatos. Tamién s'emplegaba una abundant artillería y atras armas mudernas en o frent de batalla.
O melitar más caracterizato d'ixe periodo ye Napolión Bonaparte, qui con os suyos mariscals y chenerals luitó por primera vez en batallas por toda Europa, dende Rusia dica Portugal, u mesmo fuera d'Europa, como en Echipto.
Sindembargo, en os anyos 1870, con a Guerra Franco-prusiana, a tecnica aplicata a las armas fació que s'inventase a metralladora, con una potencia de fuego tan important que feba imposible as batallas como dica ixe inte s'heban conoixito, encara que ista lección no s'aplicó encara por os Estatos Mayors.
[editar] Sieglos XX y XXI
[editar] Primera Guerra Mundial
En a Primera Guerra Mundial o sistema d'exercitos masivos formatos por millons de soldatos ya yera o sistema habitual, estando enquadrato por un chicot exercito formato por profesionals y por oficials que tamién yeran profesionals. Sindembargo, en ista guerra uno d'os elementos más destacatos estió l'aplicación a las tecnicas y a l'armamento melitar d'as zagueras innovacions tecnicas y d'os descubrimientos scientificos.
A mesma potencia de fuego a que heba plegato en ixas evueltas l'artillería y l'emplego masivo de l'ametralladora facioron que os ataques contra posicions fortificatas esdeveniesen un autentico suicidio. Se creyoron trincheras como sistemas de fortificación ta la protección d'o frent de batalla d'os ataques de l'enemigo, contando-se asinas os abances territorials en metros de territorio, que amás restaba arrasato de raso.
Tamién apareixioron atras innovacions, como l'emplego masivo d'os automóvils u d'o ferrocarril ta o transporte de tropas, u l'emplego de nuevas armas como o tanque u l'avión melitar, anque que en ista guerra no s'emplegoron encara a plena capacidat.
[editar] Segunda Guerra Mundial
Ista situación s'intensificó mientres a Segunda Guerra Mundial.
D'una man, a Wehrmacht con l'emplego d'a blitzkrieg (emplego masivo de tanques y aviación, fació un uso intensivo (encara que nomás que en puestos concretos) d'a sciencia aplicata a la guerra, situación encara mas desenvolicata por o Exercito estatounitense, que plegó a l'emplego d'a bomba atomica contra o Chapón.
D'atra man, con ixo calía una mayor tecnificación d'os melitars, que luitaban en vehiclos especializatos cn armamento sofisticado, armamento que requería d'una important formación tecnica d'os melitars (y tamién d'os oficials ta l'emplego correcto d'os nuevo medios de luita).
[editar] Posguerra y actualidat
Con istos antecedents, se plega curiosament a una situación pareixita a la situación anterior a la Revolución francesa: un chicot grupo de melitars, altament tecnificato y profesional, forma os exercitos actuals, rematando con o servicio melitar obligatorio y creyando un exercito profesional a on a sobén en fan parte soldatos d'atros países. Continan existindo as Academias melitars ta formar a los futuros oficials, encara que os soldatos ya tienen a vegatas una relación quasi laboral con as suyas Fuerzas Armatas.