Equus hemionus
De Biquipedia
- Esta plana trata sobre l'onagre que ye un equido salvache d'Asia. Ta biyere l'arma de setios meyebal, se beiga Onagre (catapulta).
 |
Iste articlo tien una bersión escrita con una grafía alternatiba esperimental propuesta por bels biquipedistas á dintro d'o Biquiproyeuto:Grafía. Puede beyer-se aquí. |
Este articlo ye escrito con un estilo, grafía, u soluzions idiomaticas (no dialeutals) que no se fan guaire con o contenito cheneral de Biquipedia, e per ixo un usuario capable el ye adotato esprés ta adobar-le ixas formas e reformular-lo, e la fayena de rebisión se troba encara en prozeso.
Ye posible que, per ixo, bi aiga lagunas de contenito u defizienzias de formato. Per fabor, d'antes que no te metas á fer-ie correzions mayors u reescrituras, contauta con él en a suya pachina d'usuario u la pachina de descusión de l'articlo ta poder-ne coordinar a redazión. Per ixe motibo, tampoco no ye guaire recomendable que, en estando l'articlo en fase de reforma, ne prengas garra espresión u soluzión lesica ta enriquir o tuyo bocabulario personal, u que las reproduzcas en altras pachinas de Biquipedia.
| Onagre | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Una fembra de kulan d'o disierto de Gobi (E. h. luteus) con o suyo pollinet. |
||||||||||||||||
| Estato de conserbazión | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
| Clasificazión zentifica | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
| Nomenclatura binomial | ||||||||||||||||
| Equus hemionus | ||||||||||||||||
| Pallas, 1775 |
O somer salbache asiatico u tamién onagre u emión (Equus hemionus (Pallas, 1775)) ye un equido salbache d'as estepas e montañas d'Asia, t'a par de parixer un pollin domestico, pero con a cabeza e las midas corporals més grans que no éste. Dica lo sieglo XVIII tenió una destribuzión praticament uniforme que s'estendeba de Rusia e Anatolia ta Manchuria, pero autualment se troba restrinchito en belas zonas nisolatas de tot'ixa rechión que nantes teneba. "Emión" e "Onagre" son parolas que son benitas d'o griego, e sennifican "meyo-pollin" e "pollin salvache" respeutibament.
Os onagres se destinguen tamién d'os somers salbacheros africanos perque les faltan as rayetas d'as patas, e perque tienen o pelo rizato, como á lanas. La color e lo filar d'o pelo baila d'o blanco amarillenco ta lo negro cuasi, mes que lo leyonato se beye més á sobent. Son animals muit rapedos, que pueden correr á belozidaz dica t'alto d'os 70 Km/h cuan les cal de pretar-ne, anque més usual ye de beyer-los correre més poco á poco. Como podría pensar-se, os onagres fan campamento per usual á la par d'as basas que se troban en o suyo meyo natural, d'á on que no en marchan si no que dengún no les fa d'escapar. As cuadriellas d'estes animals tienen de líder un masclo més dominant que no los altros, que ye la un con o dreito d'achuntar as fembras, e qui ha de concarar e fer fuera toz os masclos ribals.
[editar] Sozespezies
Per a grandura d'a suya destribuzión, l'onagre formó poblazions per toz os puestos per á on que pasaba en estender-se, poblazions que con as chenerazions han dato més que més nuebas sozespezies, diferenziatas d'as orichinals, que encara tenioron més razons ta espeziar-se quan se fueron quedando nisolatas per mans d'a desaparizión d'os suyos concheners de muitas d'as rechions intermeyas. As sozespezies atuals tienen prou diferenzias esteriors que en prou casos se n'ha propuesto que cal adscribir-las en espezies nuebas. Güei no s'ha feito encara ixo e lo consenso ye de considerar-las només que sozespezies dintro d'a mesma espezie Equus hemionus, con un total de seis:
- l'Onagre persa (Equus hemionus onager) qui dica lo sieglo XIX yera la més estendida, pero que güei no para si que en bels puestos d'Uzbekistán e Irán. Tien as lanas marrons e la crinera fusca.
- O somer salbache indio (Equus hemionus khur) que en dizen tamién Khur u Ghorkar, de pelo grisenco, que se troba en buen periglo d'estinzión en Pakistán e nordueste d'a India.
- O somer salbache sirio (Equus hemionus hemippus) que teneba una destribuzión prou gran en Orient prosimo e Arabia dica lo sieglo XVIII, pero que declinó á escape en a siguient zenturia. El zager eixemplar lo cazoron en 1927.
- O somer salbache d'Anatolia (Equus hemionus anatoliensis) que estió destribuito per Asia Menor e las rechions colindants. Estió la primera sozespezie d'estinchir-se, á redol d'o 1700.
- O kiang (Equus hemionus kiang) qui ye la sozespezie que més á sobent se separa d'as altras e que se pretien d'adscribir en una espezie nueba. Ye un somer de pelo fusco que abita á grans altueras en o Tibet, á sobent en puestos á on que no-bi puet abitar garra altro ungulato. Ye la sozespezie millor destribuita, pos bibe d'o norte de Pakistán e India dica las montañas de Nepal e l'ueste de China.
- O kulan (Equus hemionus kulan) qui tienei un piet en a puerta d'a estinzión perque només sobrebibe en parques zoolochicos e reserbas de Turkmenistán. Ye segurament a sozespezie més graument menazada d'estinzión.
- O kulan d'o dêsierto de Gobi (Equus hemionus luteus) qui chunto con o somer salbache de Mongolia u "Chigetai" abita las rechions més deserticas de Mongolia.
- O somer salbache de Mongolia u "Chigetai" (Equus hemionus hemionus) qui se troba en Mongolia e chunto con o kiang ye la sozespezie més abundant.
[editar] Enrastres esternos
Biquiespezies tien un articlo sobre Equus hemionus.
Se beigan as imachens de Commons sobre l'onagre.
