Ansó

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Start hand.svg Esta fuella ye escrita en ansotano.
Ansó
Municipio d'Aragón
Escudo d'armas
Anvista d'Ansó con a suya ilesia de Sant Per, d'estilo gotico, con as colors d'agüerro en as fuellas d'os arbols
Anvista d'Ansó con a suya Ilesia de Sant Per, d'estilo gotico, con as colors d'agüerro en as fuellas d'os arbols.
Entidat
 • País
 • Provincia
 • Comarca
Municipio
Flag of Aragon.svg Aragón
Flag of Huesca (province).svg Uesca
Chacetania
Superficie 224,05 km²
Población
 • Total

467 hab. (2012)
Altaria 860 m.
Distancia
 • 103 km

enta Uesca
Codigo postal 22728
Chentilicio ansotano/a
Coordenatas 42°45’ 0’’N 0°49’ 1’’U
Ansó en Aragón
Ansó
Ansó
Situación de Ansó en Aragón
Casas tipicas d'Ansó.
Zuriza, an a val d'Ansó.

Ansó ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca.

A suya población ye de 491 habitants (2010) en una superficie de 224,05 km² y una densidat de población de 2,19 hab/km².

Cheografía[editar | editar código]

O municipio d'Ansó ye situau en o cabo norueste d'Aragón, fendo búa con Navarra, y tamién con Francia en muitos kilometros. Muga a l'ueste con a val de Roncal; a o norte con Francia (58 km de longaria de muga), a l'este con a val d'Echo; y tamién fa búa con a val d'Aragüés a o sur por o costau mas oriental.

O Veral ye o río que vertebra ista val, se li clama, asina, O Veral, sin a parola "río", ye o río, por anonomasia, no fa falta calar-le por debant pon. Naixe con o nombre d'o barranco Petrechema, u sía en a val de Linza, que ye o mas ta o norte d'a val, dimpués baixa ta val de Zuriza, do se chunta con o barranco d'A Taixera, dende astí se li clamará Veral. Pa acabar o suyo curso chuntando-se con o río Aragón en a Canal de Berdún, en o termino de Villa-reyal d'a Canal. As suyas aguas baixan furas por a diferencia d'o nivel que se troba en ista zona de monts, por ixo bi ha una fuerte acción sobre as rocas d'os suyos costaus y ye normal trobar-se grans zaborros en a metat d'o Veral por a fuerza d'istas aguas furas.

As vals d'o Pirineu son, en a suya mayoría, tanto en costau de Francia como d'Espanya, perpendiculars ta a suya linia central, que ye paralela t'as linias d'os paralelos terrestres, este-ueste u viceversa. Ista val d'Ansó ye estreita y por ixo, estió sempre muito deficil treballar en as tareas agricolas, no bi'sta espacio pa cultivar en os lugars cercanos t'a villa. Pero, agún, en Ansó pueden vier-se muitos huertetz en as eslinaderas que baixan ta o puente Veral y tamién en otris lugars similars de barranqués. Muitos huertetz baixan dende as mesmas casas, en o cobalto, ta orilla d'o Veral. As practicas agricolas intensas se deixoron de fer muitas anyadas antis, quando comencipia a crisi d'a sociedat tradicional u sía en as anyadas de 1960.

Demografía[editar | editar código]

Evolución demografica
1362 f 1495 f 1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900
- - 1.187 1.686 1.773 1.615 1.354 1.205 1.192
1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991
1.136 950 1.078 957 992 831 682 486 426
1992 1994 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
- - 509 - 527 528 529 533 523
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
529 523 525 509 500 496 497 491 -
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 -
- - - - - - - - -
 1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito.
Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE.

Administración[editar | editar código]

Reparto de concellers[editar | editar código]

Eleccions municipals[1][2]
Partito 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011
Partido de los Socialistas de Aragón 2 7 - 3 - - - 4 4
Partido Aragonés - - 4 - 4 - - 3 3
Chunta Aragonesista - - - - - - 7 - -
Partido Popular - - 0 4 3 7 - - -
Centro Democrático y Social - - 3 - - - - - -
Unión de Centro Democrático 5 - - - - - - - -
Total 7 7 7 7 7 7 7 7 7

Alcaldes[editar | editar código]

Lista d'alcaldes
Lechislatura Nombre Partito politico
19791983
19831987
19871991
19911995
19951999
19992003
20032007
20072011
20112015 Félix José Ipas Barba Partido de los Socialistas de Aragón

Puestos d'intrés[editar | editar código]

  • Ilesia de Sant Per, d'estilo gotico, en o suyo atrio firmoron as chents d'as vals de Baretous y de Roncal o acuerdo de pastar con os abríos y ganau, en os terrenos d'istos zagueros. Iste acuerdo medieval se immortaliza con iste rito clamau Tributo d'As Tres Vacas que os baretoneses entregan cada anyada ta os roncaleses en os altos puertos d'a búa. Os ansotanos estioron os testigos neutrals d'ista alcordanza pirinenca.
  • A Torraza u Torreta. Una torre defensiva d'o sieglo XVI. En ista torre s'ha feito un prochecto, con aduya d'as administracions, pa fer o Museu d'o Trache Ansotano ya que agora no ye posible vier as variedatz que iste tiene, asina como una adequada amostranza etnolochica de todos.
  • Museu Parroquial. En a ilesia de Sant Per se troba o Museu Parroquial, que ye en realidat un museo etnológico con muita información, astí bi'sta dende os traches tipicos d'a villa hasta as ferramientas de treballar en os diferents oficios. Iste museu s'ubrió en as anyadas de 1980, estando uno d'os primers d'Aragón y naixió por a iniciativa d'o que estió mosén d'o lugar durante muitas anyadas, Dámaso Lapetra, natural de Luesia (Cinco Villas) que tenió ista ideya pionera.

Fiestas[editar | editar código]

  • Día d'o Trache Ansotano, o zaguero domingo d'agosto. En iste día muita chent d'o lugar, y tamién forasters, se calan os viellos traches d'a suya familia u os traches d'o Ropero Municipal. Os mellors y mas polius son os traches d'as mullers y d'os chicorrons. En bi-stá una gran variedat, en o caso d'os traches d'as mullers. O trache d'os hombres ye pareixiu con os que visten en a redolada y ye mas común y simple. Enta o final d'o sieclo pasau, se podeban vié por as carreras d'Ansó bellos viellos con o trache típico qu'heban bestiu dende que yeran mocet y comencipiaban a treballar como adultos. As zagueras presonas que vistioron o trache enta o fin d'os suyos días estioron, por as mullers, María de Casa Soro enta 1987 y por os hombres Jorge Puyó de Casa Monreal, que se'n fue en 1997. Agora as chents que si lo calan, o fan rememorando o que feban os suyos lolos.
  • Fiestas patronals, 21 de setiembre. En realidat o patron d'a villa ye Sant Sabastián, 20 de chinero, pero se celebra en ixa fecha en razón qu'as chents d'o lugar que feban "cabanyera" u que veniban de Francia de treballar en as fabricas de Maulion, podeban chuntar-sen en ixas fechas.
  • Os Carnavals (metat d'o mes de chenero). O Carnaval d'Ansó yera dormiu dende as anyadas d'a Guerra Civil Espanyola,dende entonces estió vetau, como en muitos otris lugars d'Espanya y s'oblidó. En iste sieglo XXI, quan yera alcalde d'a Villa Enrique Ipas, y con a suya rasmia, se fició a primera reedición d'O Carnaval d'Ansó, dimpués de muitas anyadas. Agora se fa chunto con as chents d'o Biarn que plegan t'a villa con o personache clamau Sanpanzard. Iste presonache ye conoixiu en os dos costaus d'os Pireneus y tamién en as vecinas vals d'os Pireneus de Navarra.
  • Romería de Puyeta. Se fa en o primer domingo de setiembre, sempre que sia dezaga d'a Virchen de setiembre. Como a mayoría d'istas romerías, o sincretismo ye present, con a mezcla d'as practicas cristianas con as paganas que fan o sustrato d'a suya realidat. Agora, como en muitas otras romerías, s'han perdiu muitos d'os viellos rituals. O mas conoixiu y caracteristico yera a existencia d'a Cofradía de Puyeta, que teneba y expresaba muitas d'as claves d'o poder d'as chents d'o lugar.

Presonalidatz naixitas d'Ansó[editar | editar código]

Categoría principal: Naixitos d'Ansó.

Referencias[editar | editar código]

Vinclos externos[editar | editar código]


Lugars d'o municipio d'Ansó
Ansó | Zuriza


Municipios d'a comarca d'a Chacetania
Aísa | Ansó | Aragüés de lo Puerto | Artieda | Bailo | Borau | A Canal de Berdún | Canfranc | Castiello de Chaca | Chaca | Chasa | Fago | Mians | Puent d'a Reina de Chaca | Salvatierra d'Esca | Santa Cilia | Santa Cruz d'as Serors | Sigüés | Val d'Echo | Villanuga