Isla
Una isla u isola ye un territorio terrestre rodiato de l'augua, d'a mar, d'un río u d'un laco. A grandaria d'as islas ye variable, pueden tener dende poquetz metros quadratos dica mas de dos millons de km2, como ye o caso de Gronlandia
Contenius |
Orichen d'as islas [editar]
As islas pueden tener diversos orichens (como a erosión y a sedimentación), mas que mas las que se troban en mars y ocians. Pueden evolucionar y aumentar de mida por depositos de sedimentos u por acumulación de material volcanico u organico. A vegatas, pueden estar formatas por procesos erosivos en que una porción de tierra permaneixe deseparata d'un continent. L'aumento d'o ran d'a mar tamién prevoca l'aparición d'islas, quan se sumerchen as tierras baixas y en quedan deseparatas as zonas mas alteras d'as islas.
Islas continentals [editar]
Istas islas son partis de tierra conectatas por a plataforma continental a un continent. Isto significa que istas islas fan parti d'o continent adchacent y se situan en a suya plataforma continental.
Eixemplos d'ista mena d'islas:
- Madagascar, en Africa
- Gronlandia, l'archipielago artico, a isla de Vancouver u Terranova, en America d'o Norte
- Grenada, Trinidat u as Malvinas, en America d'o Sud
- Cuba, Chamaica u a Hispaniola, en o Caribe
- Sumatra, Chava, Borneo, Celebes, Sri Lanka u Taiwan, en Asia
- a Gran Bretanya, as Balears, Sicilia u Sjælland, en Europa
- Nueva Guinea, Nueva Zelanda, Tasmania u Nueva Caledonia, en Oceania
Islas vulcanicas [editar]
L'actividat vulcanica que se produce en os fundos ocianicos tien como conseqüencia a formación d'islas. Isto gosa relacionar-se con o movimiento de placas en a crosta terrestre.
Eixemplos d'ista mena d'islas:
- as Marianas, as Aleutianas, as Kurils, l'archipielago chaponés (con o mont Fuji), Hawaii u a isla de Pasqua, en o Pacifico
- belunas d'as Antillas (como Santa Lucía u a Martinica), as islas Sandwich d'o Sud, Islandia, as Canarias, as Azores, Madeira u Cabo Verde, en l'Atlantico
- Santorini u as isles Eolias, en a Mediterrania
Islas coralinas [editar]
As islas y arrecifes de coral se troban en mars tropicals y subtropicals. Son formatas por os escletos d'un grupo d'organismos marins primitivos, os corals, quan o coral creixe dica plegar a la superficie de l'ocián, dende plataformas submarinas no guaire profundas, que muit a sobén son conos vulcanicos. Quan o cono ye de tot sumerchito se forma un atol coralín. O corall deixará de creixer enta alto quan plegue a la superficie; por iste motivo istas islas son planas y baixas.
Eixemplos d'ista mena d'islas:
- as Maldives u as Seychelles, en o Indico
- as Carolinas, as Marshall, Kiribati u Tuvalu, en o Pacifico
Islas sedimentarias [editar]
Istas islas, tamién ditas maritimofluvials, se forman en a desembocadura de ríos grans por l'acumulación d'arena, grava y buro, que son rastratos por a corrient d'o río. Istos sedimentos se van depositando en forma de monticlos en almarchals a on que a corrent pierde velocidat. Istas islas forman un delta en a desembocadura d'o río, como por eixemplo os deltas de l'Ebro (con a isla de Buda), o Gangas, o Mississipi, l'Orinoco, o Nilo y o Paraná.
A isla de Marajó, en a desembocadura de l'Amazonas, ye a isla sedimentaria mas gran d'o mundo, con una amplaria parellana a la de Dinamarca.
Islas fluvials [editar]
As islas fluvials se forman a partir de barreras de arena presents en a canal central d'o río, as particlas d'as qualas se composan de materials de midas diversas. L'abance d'os ríos de caracter meandrico y anastomotico, con as diferents auguastuertas y canals de comunicación, deixa una serie de crestas i depresions pantanosas que determinen a formación de diferents tipos de vechetación, como por eixemplo ambients de tierra tova, ambients inundables u ambients de transición entre istos dos. Cada cresta representa o resultato d'a migración d'o curso mientres a formación d'una nueva placha.
As islas fluvials, en trobar-se amugatas por un río y subchectas a la suya dinamica d'inundación, presentan una serie de condicions ambientals especificas en arias muit chicotas, producto d'as esferencias topograficas, lo que obliga a bellas especies animals y vegetals a adaptar-se a las condicions que comporta iste dinamismo. Por eixemplo, as selvas inundatas temporalment tienen caracteristicas muit heterochenias en arias chicota; istas selvas no son estables, ya que son subchectos a cambeyos causatos por o creiximiento y l'abance d'a glera d'o río.
Se considera que a isla d'o Bananal, en o centro de Brasil, ye a mayor isla fluvial d'o mundo, con una amplaria una miqueta menor a la d'o País Valencián.