Australia

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Articlo d'os 1000
Commonwealth of Australia
Mancomunidat d'Australia
Bandera de Australia Escudo de Australia
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional:
Himno nacional: Advance Australia Fair
Situación de Australia
Capital
 • Población
Canberra
339.000
Mayor ciudat Sydney
Idiomas oficials Anglés
Forma de gubierno Monarquía parlamentaria
Isabel II
Peter John Cosgrove
Malcolm Turnbull
Independencia
Constitución
Estatuto de Westminster
Acta d'Australia
d'o Reino Unito
1 de chinero de 1901
11 d'aviento de 1931
3 de marzo de 1986
Superficie
 • Total
 • % augua
Posición 41º
7.686.850 km²
1%
Población
 • Total (2007)
 • Densidat
Posición 52º
20.266.899
2,5 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2007)
 • PIB per capita
Posición 13º
US$ 1.395.000 millons
US$ 57.553
Moneda Dólar australián
Chentilicio
Zona horaria UTC+8 a +10
Dominio d'Internet .au
Codigo telefonico ++61
Prefixo radiofonico AXA-AXZ / VHA-VNZ / VZA-VZZ
Codigo ISO
Miembro de: ONU, Commonwealth, OCDE, APEC, BERD

Australia ye un país d'Oceanía, situato en o hemisferio sud. A suya capital ye Canberra. A Mancomunidat d'Australia (Commonwealth of Australia en anglés) ye a seisena nación d'o mundo en amplaria, a unica que ocupa tot un continent y a mayor nación d'Australasia. Estando una isla, no tiene mugas con atras nacions. Os vecins mes amanatos son Nueva Zelanda enta o sudeste y Papúa-Nueva Guinea, Timor Oriental y Indonesia enta o norte.

A suya población ye de 20.180.878 habitants (2003) en una superficie de 7.686.850 km², con una densidat de población de 2 hab/km².

O nombre d'Australia provién d'a frase latina terra australis incognita que significa "tierra d'o sud esconoixita".

Historia[editar | editar código]

Australia.
Mapa d'Australia (1904).

Australia lieva habitata dende fa 42.000 dica 48.000 anyadas, quan os debampasatos d'os aboríchents autralians bi plegoron dende o sudeste d'Asia. A tierra no fue descubierta per os europeus dica o sieglo XVII, quan fue divisata y visitata per quatre expedicions europeas (neerlandeses y britanicas).

O Reino Unito reclamó os dos tercios orientals d'o continent por 1770 y os primers colonos fundón en Nueva Galas d'o Sud una colonia penal britanica o 26 de chinero de 1788. Os atros territorios fuoron reclamatos per o Reino Unito en 1829. A mayor parti d'os estatos, que mes tardi se achuntón ta formar l'actual Australia, no yeran colonias penals.

L'1 de chinero de 1901 a Mancomunidat d'Australia naixió, como dominio d'o Imperio Britanico. Dende allora Australia estió independient, encara que o zaguer vinclo legal con o Reino Unito no se crebó dica 1986. Australia ye una monarquía constitucional, con Isabel II d'Anglaterra reinando como "Reina d'Australia". En 1999 se fació un referendum ta cambear a Constitución y fer esdevenir Australia una republica, con un president esleito que substituyese a la reina como chefa d'estato, pero se refusón istas reformas.

Estatos y territorios[editar | editar código]

Sydney.
Estatos y territorios d'Australia.

Australia se trestalla en seis estatos y quantos territorios. Os estatos son:

Os territorios son:

Australia tien numerosos territorios menors como o Territorio d'a Badía de Jervis, en Nueva Galas d'o Sud, administrato como base naval y puerto maritimo d'a capital. Quantos territorios externos son habitatos:

Asaber-los de territorios son quasi disiertos:

O Territorio d'a Capital Australiana fue creato en o puesto esleito ta la capital Canberra. Canberra fue fundata como compromís entre as dos ciudatz principals, Melbourne y Sydney. Atras ciudatz importants en Australia son Alice Springs, Cairns y Brisbana (en a costa oriental), Darwin (en a costa septentrional), Perth (en a costa occidental) y Adelaida (en a costa meridional). O 85 % d'a población australiana reside en as ciudatz. Ye miembro de numerosos organismos internacionals como a Organización de Nacions Unitas, a Cooperación Economica Asiatico-pacifica y a Mancomunidat Britanica.

Politica[editar | editar código]

A Mancomunidat d'Australia ye una monarquía constitucional: A reina d'Australia ye a chefa oficial d'o Estato y ye representata per un Gubernador Cheneral. Practicament, a función d'a Corona (y per tanto d'o Gubernador Cheneral) ye prou cerimonial. O poder executivo, en teoría representato per a Corona, ye exercito per un gabinet menato per o primer menistro. O primer ministro tamién gosa estar o chefe d'o partito con mayoría en a Cambra de Representants d'Australia, cambra baixa (dan 150 escanyos) d'un Parlamento bicameral. A cambra alta (76 escanyos) ye o Senato d'Australia, en a quala cada estato ye representato per dotze senadors, independienment d'os habitants u os territorios que tienga cada estato. Cada tres anyadas se celebran eleccions, a ormino con a metat d'o Senato esviellato.

Cheografía[editar | editar código]

Foto per satelite d'Australia.

A mayor parti d'o territorio australián son territorios deserticos u semideserticos. O 40 % d'a superficie ye formata per dunas d'arena. Només que os cantos sudoccidental y sudoriental tienen un clima temperato y espleitan un terreno moderatament fértil. A parti norte d'o estato tiene un clima tropical. L'amplismo arrecife d'a Gran Barrera (Great Barrier Reef en anglés) ye a mayor barrera de coral d'o mundo y chace amán d'a costa noreste. L'Urulu u a Penya d'Ayers, en Australia central, ye o mayor monolito d'o mundo. Australia comprende o 90 % d'Oceanía.

Tamién Australia poseye a isla de Tasmania, d'a qual la desepara o estreito de Bass. Australia se puede subdividir en tres rechions: o canto oriental do son os Alpes australians y a gran catena trestalladera, l'occident do bi'n ha de mesetas y bellas zonas deserticas, y o centro do ye o laco Eire, o mes gran d'o país.

En o territorio desertico bells animals tipicos australians i viven, como o canguro, o diaple de Tasmania, o dingo, o koala, y o emú. O paisache australián* presenta quatre menas de vechetación: l'arbusto composato per eucaliptos d'alters dica 40 metros, o malee formato per eucaliptos no mes alters de cinco metros, a mulga ye composata de plantas acacias, a la fin o mont baixo formato de barzas chicotas.

O fuso horario d'o continent varía de UTC+8 dica UTC+10. Qualques islas plegan ta UTC+6'5 y UTC+11. Australia fa muga a o sud con l'Ocián Indico, a o norte con a Mar d'Arafura, a noreste con a Mar de Coral, a o noreste con a Mar de Timor, a o sudeste con a Mar de Tasman y a o sud con l'Ocián Indico.

Fauna y flora[editar | editar código]

Encara que siga una isla desertica y semiarida, en Australia no'n mancan d'habitats diversificatos ta acullir-bi-ne d'especies animals y vechetals. Per a gran edat d'o continent, os climas tan variables seguntes as estacions y o aislamiento cheografico larguismo, han puesto desembolicar-sen-bi una fauna y flora peculiars. As especies animals mes conoixitas son: a foca, o koala, o emú, l'ornitorrinco, o guombat y o equidna, que tanto ficacio clamón ta os primers exploradors europeus. Manimenos caballos, uellas, vacas y coniellos bi estión importatos d'o continent europeu recientment. Australia poseye dos millons de cabezas de ganato ovín.

Economía[editar | editar código]

Australia ye una economía prospera de mena occidental, con una renda per cápita a ran d'as quatre economías europeas. En as zagueras anyadas Australia ha concarato una crisi con un creiximiento cerenyo. A creixient producción en a economía domestica frenó as perdugas, y a confianza d'as interpresas y consumidors romanió fuerte. O enfasis australián ta as reformas ha estato atro d'os elementos d'a suya fuerza economica.

Población[editar | editar código]

Creiximiento d'a población en 1961 (en mils de personas).

Quasi totz os australians tienen orichen en os inmigrants d'os sieglos XIX y XX, principalment d'o Reino Unito y Irlanda (angleses, irlandeses, escoceses, galeses), y dimpuesas tamién italians, griegos, espanyols y portugueses, y mes recientment de nacions asiaticas. Os descendients d'os habitants orichinals, os aboríchens australians, constituyen o 2,2 % d'a población (seguntes o censo de 2001). Como atras nacions desembolicatas, a población australiana envelleixe, con mes de pensionistas que de personas en edat laboral.

En Australia se charra anglés, encara que qualques comunidatz aboríchents han guardato lurs luengas, y un numero prou gran d'inmigrants de primera y segunda cheneración ye bilingüe. Tres de cada quatre australians se declaran cristians, principalment catolicos u anglicans. Tamién se practican atras relichions.

Cultura[editar | editar código]

Festividatz
Calendata Nombre
1 de chinero Cabo d'anyo
26 de chinero Fiesta nacional
Pasqua Viernes santo
Pasqua Sabato de Pasqua (fueras de Victoria y Australia Occidental)
Pasqua Lunes de Pasqua
25 d'abril Día d'ANZAC
Primer lunes dimpuesas d'o 9 de chunio Cumpleanyadas d'a Reina (fueras d'Australia Occidental)
25 d'aviento Natal
26 d'aviento Sant Esteban (fueras d'Australia Meridional)

Vinclos externos[editar | editar código]


Estatos y territorios d'Oceanía
Australia | Fichi | Islas Marshall | Estatos Federatos de Micronesia | Kiribati | Nauru | Nueva Zelanda | Tonga | Tuvalu | Palau | Papua y Nueva Guinea | Islas Salomón | Samoa | Vanuatu
Dependencias: Islas Cocos | Islas Cook | Isla Christmas | Guam | Hawaii | Irian Jaya | Islas Maluku | Isla Norfolk | Islas Marianas d'o Norte | Niue | Nueva Caledonia | Islas Perifericas Menors d'os Estatos Unitos | Isla de Pascua | Polinesia Francesa | Islas Pitcairn | Rotuma | Samoa Americana | Tokelau | Wallis y Futuna