Republica de Benezia
De Biquipedia
A Republica de Benezia estió una ziudat-estato d'o norte de Italia. Rezibe o nombre de Serenissima Repubblica di San Marco. A republica de Benezia esdebinió una potenzia maritina y economica en o Mediterranio zentral e oriental en o sieglo XII.
Contenius |
[editar] Istoria
[editar] Orichens
A suya fundazión estió d'alto u baxo en l'año 421, en o cualo os abitants d'a rechión, debant l'amenaza d'as embasions longobardas e atras que eban destruyito a capital, Aquilea, se refuchioron en as paúls d'a desembocadura d'o Po, en as islas d'a laguna de Benezia, (una laguna de tipo Albufera); tot en una zona estratechica entre as peninsulas italica e d'Istria, dita más tarde golfo de Benezia.
O estato benezián amanixió lentament entre o Imperio Bizantín e lo Sacre Imperio Romano-Chermanico en os sieglos IX e X. En l'año 993 Costantinoble li conzede prebilechios comerzials en unos tiempos que o comerzio mediterranio yera dominato por Bizanzio, (que controlaba os puertos italians de Bari, Amalfi e Salerno), u por os musulmans. A lo prenzipio Benezia preba de fer-se con o control de l'Adriatica cuentra os musulmans u os normandos, e tamién da bida a rutas comerzials con Europa a lo norte d'os Alpes, (comerciando con Breslau, Cracovia, Leipzig, Nuremberg, Franckfort, Lübeck, Campaña e Bruxas).
[editar] Apocheu
A primera cruzata (1096-1099) permite que Benezia establexca bellas bases en Lebant. En 1122 Benezia ubre sucursals en Tiro e Tripoli. En 1123 dimpués d'una batalla a man d'Ascalón Benezia e Chenoba encomienzan a dominar o comerzio mediterranio. Benezia s'enriquix con o comerzio d'a seda e de l'azaite, comerzio que se fa con Costantinoble, Corinto e Tebas. En 1171 o emperador Manuel Commeno confisca os biens d'os mercaders benezians de Costantinoble.
A cuarta cruzata ye dezisiba pa que os benezians prengan o control d'a Mar Echeya con a conquiesta de Creta. A lo mando de Bonifazio de Monferrato (1202), a cruzata no s'adreza a lo suyo obchetibo e s'esbarra ta Costantinoble, que ye saqueyata en (1204) e on posan a un emperador catolico (Balduín de Flandres). D'astí entadebant os benezians controlan a més d'a una gran parte comerzio mediterranio, as islas echeyas, as islas chonicas, Creta, (que ye poblata con colonias melitars), o Peloponeso e una parte de Trazia. Benezia establix relazions con China, alabez mandata por a dinastía Yuan, por meyazión d'os chirmans Polo, que arriban en Pequín pasando por Asia Zentral. Benezia tien por ribal a Chenoba en a Mediterrania ozidental, pero con tot e con ixo a moneda beneziana (o ducato, acuñato dende 1284) s'imposa como patrón monetario en toz os puertos mercants d'a Mediterrania. En 1381 os se produze a guerra de Chioggia entre Benezia e Chenoba.
A fins d'o sieglo XIV a republica beneziana mira d'examplar os suyo territorio en tierra firme ocupando Treviso, Padua, (1404-1405), Vizenzia, Berona, Trentino (1416), Friul, Istria. L'apocheu terrestre de Benezia ye marcato en l'inte d'a Paz de Lodi.
[editar] Decadenzia
A caita de Costantinoble e o creximiento d'o Imperio Otomán farán que Benezia baya perdendo a echemonía d'a Mediterrania, con un estato fuerte musulmán on treballan bien a més d'os comerziants griegos as minorías comerzials armenia e sefardita. En 1489 os benezians s'anecsionan Chipre. Encara en 1571 os benezians luitan chunto a os españols en a Batalla de Lepanto, pero en l'año 1669 os benezians se beyen obligatos a zeder Creta a los otomans, dimpués d'una embasión en a que os griegos de posan de parte d'os turcos.
A fin d'a republica de Benezia ye o tratato de Campo Formio (1797) cuan Benezia pasa a dominazión austriaca.
