Coreya d'o Sud

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Articlo d'os 1000
대한민국 / 大韓民國
Bandera de Coreya d'o Sur Escudo de Coreya d'o Sur
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional: 인간을 널리 이롭게 하라/弘益人間
(Corián; Trayer esquimens a todas as presonas)
Himno nacional: Aegukga
Situación de Coreya d'o Sur
Capital
 • Población
Seúl
21.350.000 hab.
Mayor ciudat Seúl
Idiomas oficials Corián
Forma de gubierno Republica
Park Geun-hye
(박근혜 ; 朴槿惠)
Jung Hong-won
(정홍원 ; 鄭烘原)
Independencia
 • Declaración
 • Gubierno provisional
 • Liberación
 • Constitución
 • Primer Gubierno
de Chapón
1 de marzo de 1919
13 d'abril de 1919
15 d'agosto de 1945
17 de chulio de 1948
17 d'agosto de 1948
Superficie
 • Total
 • % augua
Posición 107º
99.538 km²
0,3%
Población
 • Total
 • Densidat
 • Densidat
Posición 25º
48.422.644
488 ab./km²
488 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2005)
 • PIB per capita
Posición 12º
US$ 1.099.000.0001
US$ 22.5432
Moneda Won (원, KRW)
Chentilicio Sudcorián, sudcoriana
Zona horaria UTC+9
Dominio d'Internet .kr
Codigo telefonico +82
Prefixo radiofonico D7A-D9Z, HLA-HLZ, DSA-DTZ, 6KA-6NZ
Codigo ISO 410 KOR KR
Miembro de: ONU, APEC, OCDE
1US$ 720.800.000.000 nominal (13eno)
2US$ 14.784 nominal (36eno)

A Republica de Coreya (Daehan Min-guk (대한 민국; 大韓民國) en corián) ye un país y estato situato a l'este d'Asia, que ocupa la metat sud d'a peninsula de Coreya.

Muga con a Republica Democratica Popular de Coreya por o norte, con la que formó una unica nación dica 1948. A l'este, muga con a mar d'o Chapón, a l'ueste con a mar Amariella y a lo sud con l'estreito de Coreya, que comunica istas dos mars y la desepara de Chapón.

A suya población ye de 48.422.644 d'habitants en una superficie de 99.538 km², con una densidat de población de 488 hab/km². A capital d'o país ye a ciudat de Seúl, que amás ye a población con mayor numero d'habitants y o centro politico, cultural y financiero d'o país; antiparte, a suya aria metropolitana ye una d'as mas poblatas d'o mundo.

Administrativament, o país ye dividito en provincias. Politicament, ye una republica, estando actualment o suyo President Lee Myung-bak y o suyo Primer menistro Han Seung-soo.

Mientres a suya historia, Coreya estió siempre un país independient, encara que con invasions constants dende China y dende Chapón, dica que en 1910 fue ocupato melitarment por o Chapón, que esdevenió a potencia ocupant dica a suya redota en a Segunda Guerra Mundial. Alavez o país recuperó a suya independencia, encara que administrato a o norte por os comunistas d'a Unión Sovietica y a o sud por os capitalistas d'Estatos Unitos, estando ixa división l'alazet d'a posterior Guerra de Coreya y d'a división d'a peninsula en dos estatos, Coreya d'o Sud y Coreya d'o Norte.

Dende o punto d'anvista d'a economía, Coreya d'o Sud ye una d'as prencipals potencias economicas mundials en l'actualidat, con importants tasas de creixencia dende os anyos 1960 dica hue. De feito, en quantos sectors as suyas interpresas son competidoras dreitas d'as prencipals empresas chaponeses, en sectors d'a industria d'alta tecnolochía, como a industria automobilistica u a fabricación d'ordinadors y d'os suyos components.

Etimolochía[editar | editar código]

O nombre que os corians li dan a o suyo país ye Hanguk, que segnifica literalment País d'os Hans (en hangul: 한국 ; en hanzi: 韓國), por o nombre de una tribu prehistorica que viviba en o sud d'a peninsula de Coreya (y que no cal confundir con a etnia chinesa d'os hans). Tamién recibe a embotada de País d'o fresco maitín (Joseon, 朝鮮), que gosa estar mal traducito entra atras luengas como País d'o maitín calmo.

Tamién se fa servir Daehan Minguk, que segnifica «Republica de Coreya» u millor literalement Gran republica Han (대한민국 ; 大韓民國).

Historia[editar | editar código]

A Historia de Coreya se remonta dica o Paleolitico, estando os treballos d'alfarería mas antigos conoixitos de l'anyo 8000 aC.

Seguntes as cronicas medievals corianas de Samguk Yusa, existió un reino, dito Gojoseon (encara que mas que mas o periodo que o mesmo reino), establito en 2333 aC y que estendilló a suya soberanía enta l'interior d'Asia, plegando mesmo en l'actual Manchuria, encara que dimpués (en o sieglo III aC) se trastalló en quantos reinos independients. En as fuents historiograficas chinesas se fa mención de Gojoseon en o sieglo IV aC, coincidindo con a dentrada d'o territorio corián en a Edat de Fierro.

Posteriorment, amanixioron os ditos Tres reinos de Coreya, que dominoron o territorio dica o sieglo VII, continando con una succesión de reinos dica la plegata d'os europeus, con una primera intervención melitar francesa en 1866 y dimpués una estatounitense en 1871. Alavez s'establió o Imperio corián, con gran influencia chaponesa, que remató a suya existencia en 1910 quan Coreya pasó a estar baixo o control colonial dreito de Chapón.

Coreya recuperó a suya independencia con a redota d'o Chapón en a Segunda Guerra Mundial, encara que o país quedó dividito por o paralelo 38 norte entre una zona baixo o control d'o Exercito ruso a o norte y una zona baixo o control d'o Exercito estatounitense a o sud, prencipiando una situación de tensión entre as dos partis de Coreya, que creixió en intensidat en deteriorar-se a escape as relacions sovietico-estatounitenses dica desembocar en una situación de guerra ubierta, a dita Guerra de Coreya, en 1950-1953. A guerra remató con una situación territorial y politica pareixita a la que i heba antis d'a guerra, consolidandose a o norte una Coreya d'o Norte d'influencia comunista y rechimen de dictadura y una Coreya d'o Sud a o sud baixo influencia capitalista y tamién con un sistema politico dictatorial. Con posterioridat a situación evolucionó en Corea d'o Sud enta un rechimen democratico

Cheografía[editar | editar código]

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo Cheografía de Coreya d'o Sudveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].
Coreya d'o Sud
A montanya de Seoraksan en Gangwondo.

Coreya d'o Sud ocupa a porción d'o sud d'a peninsula de Coreya, que tien una longaria de 1.110 km. A peninsula muga a l'ueste con a mar Amariella y a l'este con a mar de Chapón. A superficie de Coreya d'o Sud ye de 99,617.39 km².

A Republica de Coreya se puet dividir en quatre rechions cheograficas:

  • a rechión oriental, con sierras de gran altaria y una costa estreita;
  • a rechión occidental de arias costeras amplas, cuencas de drenache y sierras de poca altaria;
  • a rechión sudueste de montanyas y valls; y
  • a rechión sudeste d'a cuenca d'o río Nakdong.

A mayor parti d'o territorio de Coreya d'o Sud ye montanyoso, y a mayoría no ye cultivable. As tierras baixas, localizatas a l'ueste y a o sudeste, constituyen nomás o 30% d'a superficie.

Alto u baixo tres mil islas, a mayoría chicotas y deshabitatas, se troban amán d'as costas orientals y meridionals de Coreya d'o Sud. Jeju-do, situata a 100 km a o sud; ye a isla mas gran d'o país, con una superficie de 1.845 km. Se i troba o punto mas alto d'o país, o Hallasan, un vulcán extinto de 1.950 m.

A sierra de Taebaek s'estendilla de norte ta sud paralela a la costa oriental, y se'n desprenden atras sierras en dirección a o sudeste, como as sierras de Sobaek. L'altaria maxima d'a sierra de Taebaek ye de 1.708 m (o Mont Seorak).[1] Os ríos son de poca largaria con grans pendients, encara que a l'ueste beluns son navegables. Os ríos mas importants son o Han, o Pukhan y o Naktong.[2]

O clima ye relativament templato con continentalidat, y con precipitacions abundants mientres o verano, y una temporada curta de plevias mientres o hibierno conoixita como jangma. As temperaturas meyanas anyals varían entre os 14 °C y os 8 °C, pendendo d'a zona.[2] Os hibiernos son muit fredos, acompanyatos de cheladas.

Politica[editar | editar código]

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo Politica de Coreya d'o Sudveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].

Economía[editar | editar código]

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo Economía de Coreya d'o Sudveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].

Cultura[editar | editar código]

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo Cultura de Coreya d'o Sudveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].

Esportes[editar | editar código]

En Coreya os esportes mes populars son as arts marcials, prencipalment o taekwondo y o judo. Tamién o béisbol, o fútbol, o badminton y l'atletismo (prencipalment a preba d'o maratón).

En atletismo a tradicción en a maratón ye dende face muitos anyos, Choi Yun-chil esió 2 vegatas campión nacional y quatreno en os Chuegos Olimpicos de 1952, amás destacan Hwang Young-cho campión olimpico en Barcelona 1992 y Lee Bon-Ju subcampión olimpico en Atlanta 1996 en a preba de maratón.

Competicions esportivas[editar | editar código]

Ha organizato os Chuegos Olimpicos de 1988 celebratos en Seúl, os Chuegos Asiaticos de 1986, tamién en Seúl y os de 2002 en Busán, y o Campionato Mundial de Fútbol conchuntament con Chapón en 2002. En 2011, Daegu ye a ciudat encargata d'organizar o Campionato Mundial d'Atletismo.[3]


Presonaches destacatos[editar | editar código]

Vinclos externos[editar | editar código]

Referencias[editar | editar código]

  1. (en) South Korea. Encyclopedia Britannica
  2. 2,0 2,1 (ca) La geografia física. Corea. L'Enciclopèdia Catalana
  3. (es) Daegu se vestirá de fiesta para el mundial de atletismo.


Estatos d'Asia

Afganistán | Arabia Saudí | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Cischordania2 | Coreya d'o Norte | Coreya d'o Sud | Chapón | Cheorchia1 | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan) | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unitos | Faixa de Gaza2 | Filipinas | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kirguizistán | Kuwait | Laos | Liban | Malaisia | Maldivas | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omán | Pakistán | Qatar | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Uzbekistán | Yemen | Vietnam

Dependencias: Akrotiri y Dhekelia | Hong Kong | Islas Cocos | Isla Christmas | Macau | Territorio Britanico de l'Ocián Indico
1 Perteneix a Europa por razons culturals y historicas, pero cheograficament ye en Asia. 2 Territorios controlatos por Israel y gubernatos por l'Autoridat Palestina.