Maratón (atletismo)
 |
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
- Iste articlo ye sobre una preba d'atletismo; ta atros usos, se veiga Maratón.
A maratón ye una cursa de 42,195 km de largaria, ye una preba de fundo de l'atletismo actual incluida en o programa de prebas oficals d'os campionatos d'atletismo, amás amás ye en o programa de l'atletismo en os Chuegos Olimpicos dende o anyo 1896 en a categoría masculina y dende 1984 en a femenina.
A maratón ye una preba muito popular y bi ha prebas organizatas por todo o mundo. As cursas de maratón mes importants son as celebratas en o circuito de maratones conoixiu como World Marathon Majors que en l'actualidat agrupan as maratons de Londres, Boston, Chicago, Berlín, Nueva York y Tokio, atras tamién importants pero difuera d'o circuito son as Amsterdam y Rotterdam; en Espanya as mes populars son as de Valencia, Barcelona, Madrit, Sevilla y Sant Sabastián.
Historia
[editar | modificar o codigo]A suya historia ye prou curiosa pues o suyo orichen se troba en os I Chuegos Olimpicos d'a era moderna a on se fació una cursa ta remerar a falordia d'una chesta d'un hemerodromos (corredor-marchador) griego dito Filipides (u Fidipides, seguntes as fuents), que en l'anyo 490 aC morió de fatiga dimpués de correr dende a ciudat de Maratón dica Atenas, 40 km aproximadament, t'anunciar a victoria de l'exercito griego sobre l'exercito persa en a batalla de Maratón.
O primer ganador d'una cursa de maratón estió Kharílaos Vasilákos, un corredor griego que ganó a primera cursa que se fació con iste nombre en os Chuegos Panhelenicos, istos chuegos fuoron clasificatorios ta os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1986, a on estió ganador d'una medalla d'archent.
En primeras a distancia d'a maratón yera variable estando aproximadament de 40 km, pero dende os Chuegos Olimpicos de Londres 1908 s'establió a distancia de 42,195 km que yera a distancia dende o Castiello Reyal de Windsord dica l'estadio White City a on yera l'arribata; o ganador d'ista cursa estió John Hayes y a suya marca estió o primer récord d'o mundo de maratón.
Récords
[editar | modificar o codigo]Os récords mundials son, en a categoría masculina d'Eliud Kipchoge con una marca de 2h01´39", y en a categoría femenina de Brigid Kosgei con una marca de 2h14´04". O récord d'Aragón de maratón femenín ye de Luisa Larraga (CA Adidas) con una marca de 2h30'11" realizaus en l'anyo 2001 en Valencia, y en a categoría masculina ye de José Pallarés Colomina d'o CA Monzón con una marca de 2h17´49" dende l'anyo 1995 feitos en Sama de Langreo, pero seguntes a nueva normativa de l'IAAF no puet estar homologada como récord, a següent millor marca y récord d'Aragón seguntes la nueva normativa ye de Javier Cortés con una marca de 2h18'24" feitos en Torino en l'anyo 1996.
Records d'aria
[editar | modificar o codigo]- Actualizato o 17 de marzo de 2026.[1]
| Marca | Atleta | Lugar | Calendata | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Récord mundial | Hombres | 1h59'30 |  Sabastian Kimaru Sawe | Londres | 26 d'abril de 2026 |
| Mullers | 2h09:56 | Ruth Chepngetich | Chicago | 13 d'octubre de 2024 | |
| Récord olimpico | Hombres | 2h06'26 |  Tamirat Tola | París | 10 d'agosto de 2024 |
| Mullers | 2h22:55 |  Sifan Hassan | París | 10 d'agosto de 2024 | |
| Récord d'Europa | Hombres | 2h03:36 |  Bashir Abdi | Rotterdam | 24 d'octubre de 2021 |
| Mullers | 2h13:44 | Sifan Hassan | Chicago | 28 d'octubre de 2023 | |
| Récord d'America Central y America d'o Norte | Hombres | 2h04'43 |  Conner Mantz | Chicago | 12 d'octubre de 2025 |
| Mullers | 2h18:29 | Emily Sisson | Chicago | 9 d'octubre de 2022 | |
| Récord d'America d'o Sud | Hombres | 2h04'51" |  Daniel Do Nascimiento | Seúl | 17 de mayo de 2022 |
| Mullers | 2h24:18 |  Florencia Borelli | Sevilla | 18 de febrero de 2024 | |
| Récord d'Africa | Hombres | 1h59'30 | Sabastian Kimaru Sawe | Londres | 26 d'abril de 2026 |
| Mullers | 2h11:53 | Tigist Assefa | Berlín | 24-09-2023 | |
| Récord d'Asia | Hombres | 2h06:16 |  El Hassan El Abbassi | Valencia | 2 d'octubre de 2018 |
| Mullers | 2h18:59 |  Honami Maeda | Osaka | 28 de chinero de 2024 | |
| Récord d'Oceanía | Hombres | 2h06:22 |  Andrew Buchanan | Valencia | 10 d'aviento de 2024 |
| Mullers | 2h21:24 | Jessica Stenson | Valencia | 7 d'aviento de 2025 |
Millors marcas mundials de toz os tiempos
[editar | modificar o codigo]
Lista d'as 10 millors marcas mundials de toz os tiempos seguntes World Athletics actualizata o 17 de marzo de 2026.[2][3]
| Marca | Atleta | País | Calendata | Lugar |
|---|---|---|---|---|
| 1h59'30 | Sabastian Kimaru Sawe | Kenya |
26 d'abril de 2026 | Londres |
| 1h59:41 | Yomif Kejelcha | Etiopia |
26 d'abril de 2026 | Londres |
| 2h00:28 | Jacob Kiplimo |  Uganda |
26 d'abril de 2026 | Londres |
| 2h00:35 | Kelvin Kiptum | Kenya |
8 d'octubre de 2023 | Chicago |
| 2h01:09 | Eliud Kipchoge | Kenya |
25 de setiembre 2022 | Berlín |
| 2h01:41 | Kenenisa Bekele | Etiopia |
29 de setiembre de 2019 | Berlín |
| 2:01:39 | Benson Kipruto | Etiopia |
26 d'abril de 2026 | Londres |
| 2h01:48 | Sisay Lemma | Etiopia |
3 d'aviento de 2023 | Valencia |
| 2h02:24 | John Korir | Kenya |
12 d'octubre de 2025 | Valencia |
| 2h02:38 | Deresa Geleta | Kenya |
1 d'aviento de 2024 | Valencia |
| Marca | Atleta | País | Calendata | Lugar |
|---|---|---|---|---|
| 2h09:56 | Ruth Chepngetich | Kenya |
13 d'octubre de 2024 | Chicago |
| 2h10:51 | Fotyen Tesfay | Etiopia |
15 de marzo de 2026 | Barcelona |
| 2h11:53 | Tigist Assefa | Etiopia |
24 de setiembre de 2023 | Berlín |
| 2h13:44 | Sifan Hassan |  Países Baixos |
8 d'octubre de 2023 | Chicago |
| 2:14:00 | Joyciline Jekpkosgei | Kenya |
7 d'aviento de 2026 | Valencia |
| 2h14:04 | Brigid Kosgei | Kenya |
13 d'octubre de 2019 | Chicago |
| 2h14:43 | Peres Jepchirchir | Kenya |
7 d'aviento de 2025 | Valencia |
| 2h14:57 | Hawi Feysa | Etiopia |
15 d'octubre de 2025 | Chicago |
| 2h14:58 | Amane Beriso Shankule | Etiopia |
4 d'aviento de 2022 | Valencia |
| 2h15:25 | Paula Radcliffe |  Reino Uniu |
13 d'abril de 2003 | Londres |
Medallistas olimpicos de maratón
[editar | modificar o codigo]
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]
Referencias
[editar | modificar o codigo]
Datos: Q40244