Aragonés ansotano
| Ansotano | |
|---|---|
Situación de l'ansotano | |
| Localización cheografica | |
| Estau | {{{estau}}} |
| País | |
| Rechión | {{{rechión}}} |
| Parlau en | Val d'Ansó |
| Lugars principals | Ansó, Biniés y Fago |
| Estatus | |
| Atras denominacions | {{{atras denominacions}}} |
| Charradors | |
| Oficial en | {{{oficial}}} |
| Reconoixiu en | {{{reconoixiu}}} |
| Regulau por | {{{regulau}}} |
| Vitalidat | Meya |
| Escritors principals | |
| Rasgos dialectals | |
| Clasificación lingüistica | |
| Indoeuropea | |
| ISO 639-1 | {{{iso1}}} |
| ISO 639-2 | {{{iso2}}} |
| ISO 639-3 | {{{iso3}}} |
| SIL | {{{sil}}} |
L'ansotano ye a forma de l'aragonés que se charra en a val d'Ansó inclusos os municipios d'Ansó, Biniés y Fago. Ansó figura en l'ALEANR con as siglas Hu 101.[1]
Fonetica
[editar | modificar o codigo]A -r final no se pronuncia en Ansó pero sí en Fago.
Se mantién a -d- intervocalica en casos que no son guaire comuns en aragonés occidental: odir ("oyir", "sentir").
Morfolochia
[editar | modificar o codigo]O sistema d'articlos mes común y millor documentau en ansotano ye o de l'aragonés cheneral o, os, a, as, sin embargo fa poco que se i ha documentau l'emplego d'o sistema mas antigo lo, los, la, las, como en cheso en determinaus contextos:
- fendo lo fatuo
- le'n diremos a la hermana
O verbo haber como impersonal en (b)i ha, (b)i heba de l'aragonés cheneral ya substituyiu por estar:
- bi está agua
- bi estaba agua
Existe una desinencia personal de primera persona -i en los pasaus imperfectos d'indicativo, pasaus imperfectos de subchuntivo y condicionals:
- yo febai.
- yo tenebai.
Ye a sola variedat de l'aragonés actual que conserva esta caracteristica, (se crei que o chistabín febe, tenebe en ye una evolución, AI > e), pero o mas notable ye que lo trobamos en o castellano de substrato aragonés d'Embún, Salvatierra d'Esca, Longars, Uncastiello, Orés, Luesia y Malpica d'Arba y en o castellano d'o nord-este navarro (arredol d'Eslava) s'emplegaba también (teníai), por ixo podría ser una caracteristica d'o romance navarro medieval, perdiu de tot.
Os imperfectos de subchuntivo a diferencia d'as atras variedaz d'aragonés se fan con desinencias en -ara, -iera: ficiera, puyara, clamara, trobara
A forma de os pasaus presenta este paradigma: puyé, puyés, puyó, puyemos, puyez, puyoron
Lexico
[editar | modificar o codigo]A parola monín, monina ye un occitanismo/ gasconismo derivau de mon nin (mi nino) y significa poliu,[2] y coincide con o vocativo que se fa servir en o Baixo Martín coexistindo con manyo, sobre tot en l'afirmación si monín. Ye documentau este gasconismo tamién en cheso y atras variedaz d'aragonés.
Presenta terminos d'etimolochía basca: bizcalera, sabaya, magoría.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- ↑ (es) Manuel Alvar: Atlas lingüístico y etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja. Institución Fernando el Católico. Departamento de Geografía Lingüística, Institución Fernando el Católico de la Excma. Diputación Provincial de Zaragoza, 1983. Tomo I, Lamina 3, Mapa nº 3.
- ↑ (es) KUHN, Alwin, El Dialecto Altoaragonés (traducción de l'orichinal de 1935); Xordica Editorial. Zaragoza, 2008. ISBN 978-84-96457-41-6
Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]| Variedaz occidentals de l'aragonés | ||
|---|---|---|
| Aisino | Ansotano | Aragüesino | Chaqués | Cheso | ||
| Iste articlo ye un borrador. Enamplando-lo aduyarás a amillorar a Biquipedia. |
