Pogrom

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
O Pogrom de Iaşi en a ziudat rumana de Iaşi o 29 de chunio de 1941.
Bitimas d'un pogrom en 1905 en Ekaterinoslav, Imperio Ruso.
Un pogrom meyebal en a ziudat alemana de Fráncfort d'o Meno.
Boicot contra comerzios chodigos en o Terzer Reich o 1 d'abril de 1933.
Umiliazions á os chodigos de Salonica (Grezia) en chulio de 1942.

Con a palabra pogrom, d'o ruso погром, ye como se conox á os ataques, con espullamientos y mortaleras, d'una parte d'a poblazión contra una atra parte. A palabra trescruza ta atras luengas en refiriendo-se á las mortaleras de chodigos en o Imperio ruso. Se refiere asinas á azions biolentas premeditatas, feitas a instigazión d'os zars y por a suya Polizía, con l'aduya d'as poblazions antisemitas locals, contra as comunidaz chodigas en o suyo territorio; y, por estensión, desinna tamién á os ataques organizatos contra os chodigos en cualsiquier atro país d'Europa. Os pogroms, á begatas, son tamién contra atras minorías etnicas y nazionals, como os chitans. Istas azions s'acompañan á sobent con espullamientos y tamién con destruzions de biens presonals u comunitarios, y tamién de mortaleras.

Raul Hilberg definix o pogrom como una brebe esplosión de biolenzia d'una comunidat contra un grupo chodigo que i bibe.[1] Tamién bi han pogroms en atros lugars, como Orient Meyo.

Contenius

[editar] Os pogroms meyebals

En a Edat Meya, a poblazión chodiga bibiba á sobent confinata en as clamatas chuderías, separata asinas d'a poblazión cristiana. Se creyeba en ixas embueltas que os chodigos teneban a culpa comunitariament d'a muerte de Chesús de Nazaret, y se lis proibiba fer bellos treballos, dedicando-se muitos d'istos chodigos á o comerzio.

En o reino d'Aragón y en tota a Corona d'Aragón be eban muitas chuderías, como as chuderías de Taust, Biel, Uncastiello u as propias grans ziudaz como Uesca, Zaragoza y Tergüel. Atras grans chuderías en os territorios d'a Corona yeran as de Perpiñán, Chirona, Barzelona u Balenzia.

[editar] Pogrom de 1348 en a Corona d'Aragón

En 1348 plegó t'a peninsula iberica una epidemia de peste negra, y bi morió una part muit important d'a suya poblazión (se diz que bi morió un terzio d'a poblazión d'Europa), que prenzipió a culpar d'a malautía á os chodigos. Isto fazió que en toz os territorios d'a Corona d'Aragón bi ese un gran pogrom contra os chodigos, como tamién suzedió an atros países d'Europa. A chudería de Barzelona fue espullata, encara que o rei bi nimbió soldatos ta la suya protezión. S'atacoron, á más de Barzelona, as chuderías de Chirona, Tarragona, Balenzia y Murbiedro.[2]

[editar] Pogrom de 1391 en a Corona d'Aragón y en Castiella

Tamién en 1391 fuoron asaltatas y espullatas muitas chuderías en lugars d'a Corona d'Aragón y d'o reino de Castiella: Palma de Mallorca e Inca (en as islas Balears) o día 1 d'agosto; Chirona o día 10 d'agosto.

[editar] Pogroms en Europa de l'este antes de 1880

En os sieglos XIII-XIV bi eba muitos chodigos clamatos Asquenazis en a Europa de l'Este, que tenioron un papel muit important dica 1646, cuan os Cosacos zaporogos y a poblazión d'orichen rutén se suleboron, sulebazión conduzita por Bogdan Khmelnitski. Bi abió muitas mortaleras en Ucraína durant dos añadas, cuentra a poblazión de relichión catolica y, encara con más biolenzia, contra os chodigos. Alto u baxo, murieron arredol de 100.000 chodigos.[3] Bi abió más mortaleras contra os chodigos cuan a imbasión d'a Republica d'as Dos Nazions dende 1654 dica 1656 por os exerzitos rusos, que creyeban que os chodigos yeran aliatos d'os polacos.

Dimpués de l'anesión d'a mayor parte de Polonia por o Imperio ruso, iste zaguer país teneba ya arredol de 5.000.000 d'abitans chodigos. O mesmo estato faborexeba o antisemitismo, construyito sobre os alazez de l'antigo antichudaísmo d'a Ilesia Ortodocsa Rusa y os prechuizios populars.[4] Bi abió biolenzias antisemitas en Odessa en 1821, 1859 y 1871, encara que no s'emplegaba encara a palabra pogrom.

[editar] Pogroms en o Imperio ruso

A primera serie de mortaleras contra a poblazión chodiga d'o Imperio ruso que rezibieron o nombre de pogroms estió dende 1881 y 1884. O zar Alexandre III, que suzedió á o suyo pai Alexandre II dimpués d'o suyo asasinato, remató a politica liberal que o suyo pai eba escomenzato. Aconsellato por o suyo antigo prezeptor, Konstantin Pobedonostsev, que eba esdebenito procurador d'o Santo Sinodo d'a Ilesia Ortodocsa Rusa, fazió dende plegar á la cadiera reyal una politica reazionaria y antisemita, faziendo á más á os chodigos os responsables de l'asasinato d'o suyo pai.

A politica d'o Gubierno d'Alexandre III sobre os chodigos yera que: «Un terzio d'os chodigos se combertirá, un terzio emigrará, y un terzio morirá».[3] Asinas, en 1881 bi abió más de 100 pogroms en o Imperio Ruso: os prenzipals pogroms estioron os d'as ziudaz d'Elisabethgrad (güé Kirovohrad) o 15 d'abril de 1881; de Kiev o 26 d'abril; d'Odessa dende o 3 dica o 5 de mayo; de Barsobia, que yera en ixas embueltas una ziudat rusa, dende abiento de 1881 dica chinero de 1882; y de Balta o 22 de marzo de 1882.[5] As comunidaz cristianas locals, aduyatas e inzitatas por a propia Polizíazarista, atacoron as comunidaz chodigas con l'aprobazión d'as autoridaz zebils y relichiosas. Á más d'as destruzions y espullamientos d'os biens propiedat d'os chodigos, bi abió biolazionss y mortaleras. As tropas d'o exerzito regular plegoron ta os lugars d'os pogroms dos u tres diyas dimpués de prenzipar as azions (cuan en atros casos de problemas sozials a suya plegata yere immediata). Antiparte, o Gubierno ruso emplegaba os pogroms ta limitar os dreitos economicos y sozials d'os chodigos y ta forachitar-los d'as ziudaz.

En o mesmo momento en que o Imperio Ruso trescruzaba una grabe crisis reboluzionaria, bi abió una segunda serie de pogroms, entre 1903 y 1906. Os más importants d'istos pogroms fueron en as ziudaz de Kichinev (Chisinau) o 6 d'abril de 1903; de Jitomir en mayo de 1905 y de Bialystok o 1 de chulio de 1906. En Chişinău, á on a prensa y as autoridaz difondieban rumors dende cuantos meses dezaga, l'asasinato d'un choben cristián, Michael Ribalenko, estió o prenzipio d'o pogrom. Acusatos d'un crimen ritual (acusazión istoricament recurrent contra os chodigos), os chodigos d'a ziudat bibioron un pogrom de 3 diyas, mientras que o Gubernador d'a ziudat ordenó a la Polizía que no bi interbiniese pas. Dimpués d'o pogrom d'abril de 1903, os chodigos de Kichinev organizaron comités d'auto-esfensa. Sin d'embargo, istos comités no podioron impedir a muerte de 19 chodigos más en os nuebos ataques de 19 y 20 d'otubre.[6]

[editar] Pogroms en a Unión Sobietica

[editar] Pogroms en a Segunda Guerra Mundial

[editar] Enrastres esternos

[editar] Referenzias

  1. (fr) Raul Hilberg: La destruction des Juifs d'Europe, Tome 1, Foliohistoire, 2006, pachina 553.
  2. (es)/(en) Cronología de los judeo-españoles en Sefarad.
  3. 3,0 3,1 (fr)Gérard Nahon, Histoire du peuple Juif, Encyclopaedia Universalis, DVD 2007
  4. (fr)Esther Benbassa: Antisémitisme, Encyclopaedia Universalis, DVD, 2007.
  5. (fr)Gérard Nahon: Pogrom, Encyclopaedia Universalis, DVD 2007.
  6. (fr)Le pogrom de Kishinev.