Orés

Orés
Municipio d'Aragón
Anvista d'Orés dende a Cruz d'as Eras.
Entidat  • País  • Provincia  • Comarca	Municipio Aragón  Zaragoza Cinco Villas
Superficie	30,64 km²
Población  • Total	104 hab.
Altaria	647 m.
Distancia  • 104 km	enta Zaragoza
Codigo postal	50619
Patrons	Sant Bertolomeu
Parroquial  • Diocesi  • Parroquia	Bispau de Chaca Orés
Ríos	Orés
Coordenatas	42°16’40’’N 1° 0’ 3’’U
Orés Situación de Orés en Aragón

Orés ye un municipio aragonés en a comarca d'as Cinco Villas (en o norueste d'a provincia de Zaragoza). Perteneixe a o partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers, y fa parte d'a comarca d'as Cinco Villas. O suyo termin municipal tien una superficie de 54,5 km² con una población de dreito de 107 habitadors (INE 2008) y una densidat de 1,96 hab/km². A suya población permanent ye menor. O codigo postal ye 50619.

Cheografía

Se troba a 104 km de Zaragoza y a 28 km d'Exeya d'os Caballers. As suyas coordenadas cheograficas son: 42º 17' N, 1º 00' O. A suya altaria ye de 647 metros sobre o libel d'o mar, chunto a lo río Orés. Ye clavau en o piet d'a Sierra de Luna, entre os ríos Farasdués u Agonías y Arba de Biel. Dende o punto de vista lingüistico se troba en a buega entre l'aragonésy o castellano, drento de o dominio lingüistico castellano pero con un sustrato lexico rico y amplo, encara que ya no se conserva rasgos morfosintacticos de l'aragonés como l'emplego d'os articlos y o complemento en/ne que si s'han conservau en localidatz cercanas como O Frago y Biel.

Climatolochía

Temperatura meya anyal, 12,5°. Plevida anyal, 600 mm.

Demografía

Evolución demografica

1362 f 1495 f 1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 - - 310 680 693 738 714 659 715

1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 734 728 665 627 502 408 285 144 119

1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito. Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE.

A meyaus d'o sieglo XX, a Guerra Civil primero, y a industrialización mas entadebant, con l'atracción d'as grans ciudatz, entre ellas Zaragoza, fan decreixer a escape a población, mas que mas a partir d'os anyos sixanta, dica plegar en a población actual.

Historia

Os primers habitadors conoixius d'o territorio en do s'asienta Orés estioron os vascons. Enta part d'o sieglo VIII aC o territorio estió ocupau temporalment por os suessetans, y mas entadebant plegoron as dominacions romana y visigoda, y a musulmana, encara que o suyo dominio efectivo no ye platero.

Orés estió un lugar de Luesia dica a Lei de nueva planta d'as Cortes de Cádiz (1834). Estió en poder d'os musulmans por 210 anyos de contino, ya que en 933 estió liberada por o rei don Sancho Abarca, de conchunta con a villa de Luesia y os atros lugars d'ista: Farasdués y Asín.

As guerras con os musulmans continoron y istos lugars cambeoron de mans quantas vegadas, quedando en una situación penible. Asinas, en veyendo a pobra situación en que se trobaban, don Sancho III lo Mayor reedificó a villa de Luesia en l'anyo 1030, dimpués d'haber edificau a ilesia de Sant Salvador d'a mesma villa (1014).

O rei de Navarra Sancho III establió a buega sudoriental d'os suyos dominios en a cercana villa de Biel, con o que en establir-se o nuclio inicial d'o Reino d'Aragón, por legación testamentaria d'iste rei a Remiro I d'Aragón, a muga sur d'o reino s'establió en as becinas villas d'Uncastiello, Luesia y Biel. Asinas, Orés estió entre muito tiempo territorio buegant entre os reinos cristiano y musulmán.

A villa de Luesia, igual como os lugars d'Orés, Farasdués y Asín, perteneixioron a la corona reyal dica l'anyo 1270, alto u baixo, reservando-se ta ella os diezmos y primicias d'os mesmos. Por ixos anyos fación donación o rei Don Chaime I d'istas poblacions, con as suyas primicias respectivas, a Donya Teresa Gil de Vidaure y a o suyo fillo Don Pedro.

Orés se separó d'ista churisdicción de Luesia en chinero de 1337, por orden de Pero IV, estando confiscada a Pero de Cherica (nieto de l'anterior) y dada a Beltrán del Valle, encara que sería recuperada dimpués por Don Pedro.

Don Pedro, nieto de Donya Teresa, o 27 d'abril de 1368 donó por testamento a villa de Luesia y os lugars d'Orés y Farasdués a lo bispe de Zaragoza (Don Lope Ferrández de Luna, IV arcebispe de Zaragoza).

Dimpués de 642 anyos sin primicias, en 1575 as ilesias d'istos lugars consiguioron con bula papal que s'ingresasen en as suyas cuentas 500 ducaus d'as primicias que s'empochaba l'arcebispe. Isto ye prou important, dau que, encara que a propiedat d'as tierras perteneixió succesivament a las personas y entidatz debanditas, os lugars pendeban, eclesiasticament, primero en a diocesi de Pamplona (dende o sieglo X dica o XVIII) y dimpués en a diocesi de Chaca.

Dende o punto de vista politico-administrativo, se trobaba en a sobrecullida de Tarazona (sieglo XV), vereda de Tarazona (sieglo XVIII) y correchimiento de Cinco Villas (1711-1833).

Flora y fauna

Entre as matas destaca l'aranyonera, o escarrón, l'adelfilla (hierba espigada), o buixo, o chinipro, a modrollera, a sabina, a cardonera, a fraga salvachina, l'allaca y bellas matas aromaticas como lo espligo, romero u estremoncillo. Entre os árbols puet nombrar-se l'urmo común, a carrasca y bellas variedatz de pino como o (pino royo, o pino carcallo y o pino carrasco).

Como especies animals trobamos aquí l'aliga reyal, l'aliga perdicera, o bobón, a voleta, o vueitre, o esparvel, a paniquesa, o fardacho ocelau, o melón y o gato montesino. Entre os animals de cazata, ye freqüent o chabalín y tamién se i troba o corzo, o ciervo, o conello, a perdiz y a becada.

Tradicions

• Plantada d'o Mayo. Los oresanos tallan o mayor chopo d'o lugar, plantando-lo en una plaza. Ye un d'os eixemplos d'os tradicionals Mayos.

Administración

Reparto de concellers

O concello d'Orés ye formau actualment por 5 concellers.

Eleccions municipals
Partito	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011
Partido Popular									3
Partido Aragonés									1
Partido de los Socialistas de Aragón									1
Total									5

Alcaldes

Lista d'alcaldes

Lechislatura	Nombre	Partito politico
1979–1983
1983–1987
1987–1991
1991–1995	Leoncio Laborda Idoipe	Partido Aragonés
1995–1999	Leoncio Laborda Idoipe	Partido Aragonés
1999–2003	Leoncio Laborda Idoipe	Partido Aragonés
2003–2007	Antonio Campos Idoipe	Partido Popular
2007–2011	Antonio Campos Idoipe	Partido Popular

Fiestas

• 20 de chinero (Sant Sebastián). As fiestas de Sant Sebastián se celebraban d'antes mas o 20 de chinero. Ista fiesta s'ha recuperau en os zaguers tiempos, y chira arredol d'a foguera u charata de Sant Sebastián.
• 23 d'abril. Se fa una romería ta l'ermita d'a Virchen de Yérzol. O concello obsequia con pan y vin a toz os vecins y vesitants que sigan cabeza de familia.
• O segundo domingo d'agosto os oresanos celebran atra romería a l'ermita d'a Virchen de Yérzol.
• 24 d'agosto (Sant Bertolomeu). Fiestas patronals en honor de Sant Sebastián y Sant Bertolomeu, con borinas que se prolargan entre 4 diyas.

Veyer tamién

• Ilesia parroquial de Sant Chuan Baptista d'Orés.
• Ermita de Nuestra Sinyora de Yérzol.

Vinclos externos

• Se veigan as imáchens de Commons sobre Orés.
• Asociación Cultural "La Charata"

Lugars d'o municipio d'Orés
Orés | Yérzol