Artemisia absinthium
| Artemisia absinthium | |
|---|---|
|
|
|
| Denominacions populars | |
|
|
|
| Clasificación scientifica | |
|
|
Eucariotas |
|
|
Plantae |
|
|
Magnoliophyta |
|
|
Magnoliopsida |
|
|
Asterales |
|
|
Asteraceae |
|
|
Artemisia |
|
|
A. absinthium |
| Descripción | |
|
Linné, 1758 |
|
O ixenzo (Artemisia absinthium (Linné, 1758)) ye una especie de planta d'a familia asteraceae que se fa servir pa obtener un licor dito "absenta".
Fitonimia[editar]
O fitonimo ixenzo u xenzo deriva d'o latín ABSINTHIUM, fendo part' d'os fitonimos que o latín ampra d'o griego, n'este caso, derivando este helenismo d'o griego helenistico apsínthion. ABSINTHIUM presenta una seqüencia -BS- que s'asimila a -PS- evoluciona dende o latín a l'aragonés seguindo a lei fonetica que fa que a -PS- esdevienga -x- como CAPSA y IPSE, que evolucionan a caixa y o demostrativo ixe; a consonant TH s'asimila a t como en minta, evolucionando a seqüencia TIU a zo como RATIONE evoluciona a razón.
A variant ixenzo ye a que cabría esperar en ciertas parlas orientals y centro-orientals como chistabín y belsetán on se posa una -i- dentant d'una "x-" inicial. Rafael Vidaller Tricas la documenta en Campo, Tella, y en a localidat catalanoparlant d'Arén de Noguera, constituyindo un aragonesismo. En benasqués se pronuncia con seseyo /ixenso/, como se siente en Benás y Sos. Manimenos en Renanué se documenta tanto ixenzo sin seseyo como isenso con seseyo, forma que tamién se siente en as localidatz catalanoparlants d'Espés de Dalt y Espés de Baix, constituyindo un aragonesismo.
A variant xenzo sin a i ya no se conserva en garra puesto pero debió estar a més estendillada, se castellanizó x como henzo, que ye como se siente en Alquezra y Adauesca. En castellán d'Aragón se troba esta forma en a parla de Sarinyena (más amargo que el henzo).
En atros puestos como a Val d'Echo y Tella se troba a variant ahenzo tamién con grau de castellanización. En castellán d'Aragón se troba esta forma en a parla de Torrociella d'Alcanyiz, en forma plural ahenzos.[1].
En determinadas zonas d'o Sistema Iberico se diz asensio, talment por influencia de l'antroponimo, y debió estar una forma propia de l'aragonés d'as comunidatz aragonesas.
Referencias[editar]
- ↑ José Pardo Sastrón Catalogo o enumeración de las plantas de Torrecilla de Alcañiz asi espontáneas como cultivadas. Tip.de E.casañal y compañía. 1895. Reedición de 1995 de lo Instituto de Estudios Turolenses.
Vinclos externos[editar]
Se veigan as imáchens de Commons sobre Artemisia absinthium.
Biquiespecies tiene un articlo sobre Artemisia absinthium.