Abkhasios

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Pamyłka.svg Iste articlo contién transliteracions de l'alfabeto cirilico. Ta mas información veyer "Transliteración de l'alfabeto cirilico a l'aragonés".
Abkhasios
Аҧсуа
Abkhaz-deputatklk.jpg
Abkhasios
Población total
150.000
Rechions con comunidatz importants
Flag of Abkhazia.svg Abkhasia 85.000
Flag of Georgia.svg Resta de Cheorchia 3.527
Flag of Turkey.svg Turquía 39.000
Flag of Russia.svg Rusia 11.366
Flag of Ukraine.svg Ucraína 1.458
Idiomas
Abkhasio, turco y ruso
Relichión
musulmana sunnita.
Pueblos relacionatos
Pueblos caucasicos

Os abkhasios son un grupo etnico d'a costera sud d'o Caucas que charran una luenga caucasiana nordoccidental y son musulmans. O país que habitan, Abkhasia ye de de facto independient pero legalment depende de Cheorchia. Bi ha muitos abkhasios u descendients d'abkhasios en Turquía. En Abkhasia yeran 93.267 individuos d'alcuerdo con o cens de 1989, representando alavez o 17,8 % d'a población d'a suya propia republica.

Modo de vida[editar | editar código]

Muitos abkhasios en Turquía son pescataires y mariners.

Relichión[editar | editar código]

A islamización d'os abkhasios, como en o caso d'os circasians, estió superficial. A parabra abkhasia pa dicir dios, (anc’a) s'interpreta como un derivato d'o plural de "mai" (an) y puet indicar un antigo sistema matrilinial. A l'egual que os circasians os abkhasios tienen una literatura epica tradicional con representacions d'o ciclo d'os nartos, d'orichen scita-sarmata-alán d'alcuerdo con Dumézil. Reflexo de l'antigo sistema matrilinial puet estar o personache Satanai Gwasha ye a mai d'os heroes en ixe ciclo mitolochico. O Prometeu abkhasio se diz Abrsk.

Sociedat[editar | editar código]

Os abkhasios estioron republicans enantes d'a conquiesta rusa.

Luenga[editar | editar código]

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo idioma abkhasioveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].

A luenga abkhasia tien un alto grau d'intercomprensión con as luengas circasianas, y sobretot con l'abazo. As luengas d'este grupo tienen una alta complexidat fonetica y estructural. O standard abkhasio ye basato en a parla abkhawa. Quan en 1936-1938 o gobierno stalinista imposó que as luengas caucasicas nordoccidentals y as luengas turquicas d'o Caucas s'escribisen en alfabeto cirilico, obligoron a los abkhasios que escribisen en alfabeto cheorchián, que fue abandonato por os abkhasios a la muerte de Stalin y sustuito por a variant cirilica actual, diferent d'a variant cirilica que se fa servir pa escribir a l'abazo y os dos standards circasians.

Historia[editar | editar código]

Os abkhasios antigos yeran conoixitos como apsilians, (ellos encara se dicen apswa en abkhasio). Os abazos, que encara viviban en l'actual Abkhasia yeran conoixitos por os griegos como "abazchians". En tiempos de Chustinián I o cristianismo fue introdueito en Abkhasia. O rei León II establió o reino d'Abkhasia a fins d'o sieglo VIII, reino que incluiba tota a Cheorchia occidental, y entre l'anyo 780 y l'anyo 975 o toponimo Abkhasia se referiba a tot ixe territorio.

Quan os mongols invadioron Cheorchia, Abkhasia esdevinió un principato indendient baixo o mandato d'a familia Chachba (Shervashidze en cheorchián). En sieglos posteriors Abkhasia y a Mingrelia mandata por os Dadiani alternaban periodos de guerra y alianza. A influencia otomana fació que os abkhasios s'islamizasen.

En 1810 Abkhasia esdevinió un protectorato d'o Imperio Ruso, pero autonomo dica 1864. Se calcula que entre 1864 (Tractato d'Adrianopolis) y sobretot entre 1877-1878 os rusos forachitoron a més de 120.000 abkhasios enta territorio otomán. O bueito poblacional lo ocuporon poblacions foranas: rusos, y poblacions cristianas d'o Imperio Otomán: griegos, armenios.

Os sovieticos dioron categoría de republica de plen dreito en 1921, y un anyo dimpués Abkhasia s'adhibió a la Federación Trascaucasica en un tractato con Cheorchia. Esta Federación estió un bloque dentro d'a URSS dica 1936, quan se concedió un status deseparato a Cheorchia, Armenia y Azerbaichán, pero ya en febrero de 1931 Stalin heba redueito a categoría de Cheorchia a una mera republica autonoma dentro de Cheorchia. Dende ixe inte Lavrenti Beria encomenzó una campanya de cheorchianización. En ixa campanya trayoron a tantos inmigrants mingrelians que os abkhasios esdevinioron minoritarios. En 1945 l'amostranza en abkhasio fue sustuita por l'amostranza en cheorchián en totas as escuelas, y tamién prohibioron as publicacions en abkhasio. Y en a comunicación diaria, os abkhasios que viviban chunto con mingrelians, tendeban a charrar mingrelián. En 1978 os abkhasios demandaban que Abkhasia s'adibise a Rusia. En 1989 proclamoron a soberanía d'Abkhasia.

Quan a URSS se desfeba, aumentaba a presencia d'o nacionalismo cheorchián. Os abkhasios preboron de fer-se independients de Cheorchia, encara que yeran minoritarios en lur propio territorio. Os nacionalistas abkhasios diciban que si yeran minoritarios yera a causa d'as deportacions d'os tiempos de Stalin. Mientres Mientres o dictador mingrelián Gamsajurdia mandaba en Cheorchia a situación yera d'alto u baixo tranquila en Abkhasia.

Abkhazia02.png

Dimpués d'estar derrocato Gamsajurdia os abkhasios troboron a ocasión de pasar a la luita armata. Bells abkhasios preboron d'esfender a luenga y cultura abkhasias con a restauración temporal d'a constitución de 1925 o 23 de chulio de 1992, y pactar un nuevo tractato federativo con os cheorchians. Eduard Shevardnadze ordenó una invasión o 14 d'agosto de 1992. Os cheorchians plegoron a ocupar Sukhumi, pero en o cabo norueste d'o país se mantenió una resistencia abkhasia. En a guerra contra as autoridatz cheorchianas (1992-1993) as minorías no cheorchianas ni mingrelianas (por eixemplo os armenios d'Abkhasia) luitaban de part d'os insurchents, que teneban l'apoyo tanto d'os rusos como de voluntarios no rusos d'o norte d'o Caucas, (Confederación d'os Pueblos d'as Montanyas d'o Caucas). Ixo explica como os abkhasios ganoron a guerra no estando que una chicota minoría. Ocuporon tota Abkhasia de fueras d'una val y muitos mingrelians fuyoron ta Cheorchia.

En a guerra ruso-cheorchiana d'o 2008 os abkhasios plegoron a ocupar ixa zaguera val, pero l'armisticio establió que tornasen a las mugas de facto d'a guerra de 1992-1993.

Bibliografía[editar | editar código]