Ir al contenido

O Lumo de Ranyín

De Biquipedia
(Reendrezau dende Lumo de Ranyín)
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
O Lumo de Ranyín
El Humo de Rañín
Lugar d'Aragón
Entidat
  País
  Provincia
  Comarca
  Municipio
Lugar
 Aragón
 Uesca
Sobrarbe
A Fueva (municipio)
Partiu chudicial Boltanya
Población
  Total

12 hab. (2023)
Altaria
  Meyana

720 m.
Distancia
  127 km
  17 km
  4 km

enta Uesca
enta l'Aínsa
enta Tierrantona
Codigo postal 22337
Patrons Asumpción de María
Parroquial
  Diocesi
  Arcipestrau

Balbastro-Monzón
Sobrarbe-Ribagorza
Ríos A Usía
Coordenadas
O Lumo de Ranyín ubicada en Aragón
O Lumo de Ranyín
O Lumo de Ranyín
O Lumo de Ranyín en Aragón

O Lumo de Ranyín (/o'lumo.ra'ɲin/; oficialment, en castellano, El Humo de Rañín[1]) ye un lugar aragonés en o municipio d'a Fueva, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye de 12 habitants (2011[1]).

O Lumo yera una d'as dos aldeyas que tradicionalment teneba Ranyín dica que o municipio que o dito lugar aplegaba se va fundir con o municipio de Moriello de Monclús a mitat d'o sieglo XIX. O Lumo de Ranyín se troba en a baixant d'a sierra de Campanué cara t'a Fueva, con una espuenda por a cara norte d'o nuclio que baixa ta o barranco d'a Usía. O vivero de a Usía ye en o puerto de Foradada, a poca distancia alto de o Lumo y de Ranyín, y por a man que istes lugars se troban encara forma un poquet de vallón por o que se puede decir que en respective a o barranco, o lugar d'as Corz se troba en a cuentra. Bels 2 kilometros mas ta labaixo, en pasando por a Lueza, o barranco s'escorriche en dirección sud y esnaviesa ta Tierrantona y a fondonada natural que ye a Fueva.

En o Lumo de Ranyín i ha dos casals fuertes, que son Casa Solano, con o patio tot de vueltas, y Casa Fantoba (S. XVI[2]), que tiene una torre ta defensa. A ilesia ye una construcción d'o sieglo XVII u XVIII,[2] y ye consagrada a Sant Chuan Baptista.

Una teoría afirma que a palabra «lumo» sería en verdat un apocope de dos palabras iberas, «LUR» y «UMO», que significarían «tierra» y «grasa», a traviés de bella forma de tipo «lu'umo» («tierra fértil»).[3] Isto, d'alcuerdo con l'autor d'a teoría, valdría mismo ta o Lumo de Muro como ta o Lumo de Ranyín, pus os dos lugars presentan buenas fincas a man de dos corsos d'augua que de siempre as habrían feito fácils ta meter de regano.[3] O toponimo oficial «El Humo de Rañín», en castellano, se va creyar por una mala interpretación d'a pronunciación local d'a palabra aragonesa «Lumo», en interpretando-la como «L'Umo» u «L'Humo» por una error.

Manimenos, unaltra teoría diz que o nombre de o Lumo de Ranyín (por o costumbre altoaragonés d'eludir a preposición, se pronuncia «O Lumo' Ranyín») dimana d'a palabra latina «<LUMBUS» y no pas de o fumo u de garra palabra pre-indoeuropegua.

Demografía

[editar | modificar o codigo]
Evolución demografica
199219941996199719981999200020012002
- - - - - - 13 13 13
200320042005200620072008200920102011
13 12 12 12 12 12 11 11 12
20212022202320242025202620272028-
- - - - - - - - -
1990- : población de dreito.
Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidaz poblacionals en l'INE.

Referencias

[editar | modificar o codigo]