Ir al contenido

Epila

De Biquipedia
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Epila
Épila
Municipio d'Aragón
Escudo d'armas
Anvista d'Epila
Anvista d'Epila.
Entidat
  País
  Provincia
  Comarca
Municipio
 Aragón
 Zaragoza
Val de Xalón
Partiu chudicial L'Almunia de Donya Godina
Superficie 194,3 km²
Población
  Total

4704 hab. (2025)
Altaria
  Meyana

336 m.
Distancia
  42 km

enta Zaragoza
Alcalde Martín Llanas Gaspar
Codigo postal 50290
Chentilicio Epilano
Parroquial
  Archidiocesi
  Arcipestrau
  Parroquia

Zaragoza
L'Almunia de D. Godina
Santa María la Mayor
Coordenadas
Epila ubicada en Aragón
Epila
Epila
Epila en Aragón

Epila (Épila en castellano) ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca de Val de Xalón. A suya población ye de 4.372 habitants (2020), en una superficie de 194,3 km² y una densidat de población de 22,50 hab/km².

Cheografía

[editar | modificar o codigo]

Ye situau en o Plano de Placiencia, prolongación d'a ribera d'Ebro por a cuenca d'o río Xalón, a 336 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 42 km de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

En los uellos de Toronyel brolla l'augua provinient d'un acuifero que se carga con l'augua infiltrada en la sierra de Nava Alta y que sale a traviés d'un encabalgamiento de lo Sistema Iberico soterrau por los materials cenozoicos de la depresión d'Ebro.[1]

En os monts de Rodanas bi ha una espelunga con materials dende o Bronce final dica o periodo tardorromano. Si en o Bronce final yera un lugar d'apedecamiento, en a epoca celtiberica y hispanorromana yera una espelunga sagrata.

En l'actual Santuario d'a Virchen de Rodanas se troboron dos supuestas fundicions de fierro y restos de ceramica celtibera y romana.

Seguntes as escavacions arqueolochicas, o primer asentamiento humán conoixito se localizó en o Cabezo de Ballesteros, drentro d'o casco urbán actual, y os chacimientos datan d'o sieglo VIII-VII aC. Seguntes os historiadors, Epila yera una población celtibera clamata n'ixa epoca Bis polis, en l'anyo 748 aC. A ciudat estió una aliata de Numantia en as Guerras numantinas, y fue destruyita por os romanos.

Dimpués en tiempos d'os romanos pasó a Segontia, Segonia como atras ciudaz peninsulars con o mesmo nombre (Segontia fendo referencia a la segunda ciudat d'a calzata dende Caesar Augusta (Zaragoza) ta Emérita Augusta (Merida). Tamién se relaciona con o nombre Hispalis. D'esta epoca data o puent viello sobre o Xalón.

En 1119, o rei Alifonso I d'Aragón la conquerió y l'adhibió a lo reino d'Aragón.

Lo 21 de chulio de 1348 en Epila tubo lugar a batalla d'Epila en a cual l'exercito d'o rei Pero IV d'o Reino d'Aragón, con aduya de fuerzas catalanas y o refirme de bels nobles reyalistas y bellas ciudaz d'Aragón, vencioron a Unión Aragonesa. Chuan Ximénez d'Urreya, sinyor de Biota, mandaba as tropas d'a Unión Aragonesa, y Pero IV con Lope de Luna mandaba as tropas reyalistas fiels a o rei. Unión Aragonesa estió derrotada por l'exercito reyal lo que suponió que os nobles aragoneses perdioron la autonomía debant d'a monarquía.

A parte d'a posible relación con l'antiga Ispalis, bi ha atra interpretación que diz que Epila ye un nombre godo relacionato con Ávila.

Demografía

[editar | modificar o codigo]
Evolución demografica
1362 f1495 f1842185718601877188718971900
- - 2.424 3.919 3.926 3.447 3.835 3.660 3.669
191019201930194019501960197019811991
4.899 5.447 5.680 5.696 5.416 5.072 3.893 3.829 3.812
199219941996199719981999200020012002
- - 3.957 - 3.959 3.943 3.971 4.019 4.048
200320042005200620072008200920102011
4.050 4.089 4.164 4.184 4.251 4.682 - 4.765 4.720
201220132014201520162017201820192020
4.746 4.734 4.593 4.545 4.452 4.413 4.402 4.386 4.372
20212022202320242025202620272028-
4.368 4.447 - - - - - - -
 1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito.
Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidaz poblacionals en l'INE.

Administración

[editar | modificar o codigo]

Reparto de concellers

[editar | modificar o codigo]
Eleccions municipals[2][3]
Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011
Partido de los Socialistas de Aragón - 7 6 7 7 8 5 7 6
Partido Popular - 2 3 2 2 2 3 3 4
Partido Aragonés - 2 2 2 1 1 2 1 1
Chunta Aragonesista - - - - - - 1 0 0
Independientes 4 - - - 1 - - - -
Partido Comunista de España 2 - - - - 0 - - -
Total 6 11 11 11 11 11 11 11 11
Lista d'alcaldes
Lechislatura Nombre Partiu politico
19791983 Martín Llanas Gaspar Independient
19831987 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
19871991 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
19911995 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
19951999 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
19992003 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
20032007 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
20072011 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
20112015 Martín Llanas Gaspar Partido de los Socialistas de Aragón
20152019
20192023
20232027 Jesús Bazán Sanz [4] PSOE

Puestos d'intrés

[editar | modificar o codigo]

Personalidaz naixitas d'Epila

[editar | modificar o codigo]

Categoría principal: Naixitos d'Epila.

Referencias

[editar | modificar o codigo]

Se veiga tamién

[editar | modificar o codigo]

Vinclos externos

[editar | modificar o codigo]


Municipios d'a comarca d'a Val de Xalón
Almonecir de la Sierra | L'Almunia de Donya Godina | Alpartil | Bardallur | Calatorau | Chodes | Epila | Lucena de Xalón | Lumpiac | Morata de Xalón | La Muela | Placiencia de Xalón | Ricla | Rueda de Xalón | Saliellas de Xalón | Santa Cruz de Griu | Urreya de Xalón
Lugars d'o municipio d'Epila
Poblaus: Epila | Fabrica Azucarera
Despoblaus: Sunyén