Frisons

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Frisons
Friezen
All Frisian flag Scandinavial model.svg
Doutzencrop.jpgMeno simonis.jpgPeter Stuyvesant.jpg
Doutzen Kroes · Menno Simons · Peter Stuyvesant
Población total
1.500.000
Rechions con comunidatz importants
Flag of the Netherlands.svg Países Baixos
Flag of Denmark.svg Dinamarca
Flag of Germany.svg Alemanya
Idiomas
Frisón, idioma neerlandés
Relichión
Protestantismo
Pueblos relacionatos
Neerlandeses, flamencos, alemans, angleses, afrikaners, daneses

Os frisons habitan a provincia de Frisia d'o noreste d'os Países Baixos, y costas d'a Baixa Saxonia (Alemanya) y Holnstein (entre Alemanya y Dinamarca). Charran una luenga chermanica pareixita a l'anglés, o frisón.

Reparto cheografico[editar | editar código]

En os Países Baixos son uns 600.000, en Alemanya podrían estar uns 300.000.

Modo de vida tradicional[editar | editar código]

A economía frisia encara ye rural sobretot. Dende antigo han criato vacumen, y as vacas frisonas son una raza muito conoixita.

Luenga[editar | editar código]

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo idioma frisónveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].

O frisón ye una luenga afin a l'anglés y muito dividita en parlas locals, belunas d'ellas muito esbrafadas por a gran influencia d'os idiomas oficials d'os países a on se troban. A luenga frisona ha retaculato muito debant d'a expansión d'o neerlandés y o Baixo Alemán, dimpués tamién sustituito por l'alemán.

Historia[editar | editar código]

Os frisons ya existiban en l'antigüedat y yeran un d'os pueblos chermanicos d'a Mar d'o Norte, conchunto de pueblos que Tacito diciba ingaevons. En o periodo román os frisons viviban en a redolata d'a Mar de Wadden. Os frisons facioron parte d'a confederación saxona chunto con os saxons, os anglos y os chutos. Esta confederación practicaba a piratería en a Mar d'o Norte y invadió a isla de Bretanya. Os frisons perdioron a suya independencia en o sieglo VIII.

Dimpués d'as invasions vikingas amaneixioron dos reinos frisons: uno en Kennemerland y atro en l'actual Frisia (dica Overijssel y Groningen), y Norte d'Alemanya. En o sieglo XV tota Frisia fue absorbita por os Países Baixos. Dende ixe inte muitos frisons fuoron absorbitos por os neerlandeses. As arias on se charraba o frisón disminuyoron con a perduga d'a Frisia Occidental en os Países Baixos y d'a Frisia Oriental en Alemanya.

En o sieglo XX i habió un renaiximiento cultural relativo d'a cultura frisona, y bi ha una reclamación d'autonomía cultural.

Mencions en fuents aragonesas[editar | editar código]

En a "Grant Cronica d'Espanya" bi ha una mención a los frisons pero ye incoderent y no responde a garra realidat historica:

Dela uenida d(e)los frisanos & d(e)los alamanes en espanya. & de q(u)anto t(iem)po senyorearon. & de lur destruction.
Çerca la fin delos .C.Lxxa.ij. anyos q(ue)los almoiuzes huuiero(n) senyoreada espanya. mouiero(n) se los frisanos & los alamanes de frisia & d(e)la baxa alamanya & fizieron grant armada & uiniero(n) en espanya & (com)batiero(n) se co(n)los almoiuzes & fueron de(n)tro poco tiempo ue(n)cidos & muertos / & estroidos los almoiuzes / exçeptadas la Çiudat de / çigue(n)c[']a. & la çiudat de Tholedo que por lur grandeza. & por lur fortaleza se (con)s(er)uaron. & tuuiero(n) la senyoria los frisanos / & los dichos alama(n)es xC.vj. anyos. & poblaro(n) la çiudat de merida. & alli fizieron cabeça de lur senyorio. & ala fin delos .xC.vj. anyos. diuision se metio entre los frisanos. & los alamanes. & fiziero(n) se dos p(ar)tidas. & huuo grant guerra et gra(n)des batallas entre ellos. & uie(n)do los pueblos de espanya assin los espanyoles naturales como los griegos. acordaro(n) se ensemble. & leua(n)taro(n) se (con)t(r)a los frisanos / & los alamanes. et mataro(n) los / & destruyero(n) los todos exçeptada la ciudat de m(er)ida.

Bibliografía[editar | editar código]

  • (es) Amiram Gonen: Diccionario de los pueblos del mundo. 1996 Anaya&Mario Muchnik.


 
Distribución d'os pueblos chermanicos occidentals continentals d'Alemanya (alemans), d'a suya redolada, y d'a diaspora
Pueblos chermanicos occidentals continentals d'Alemanya (alemans) y redolada Alsacians · Austriacos · Baverans · Bohemians · Flamencos · Franconians · Frisons · Holandeses · Luxemburgueses · Prusians · Renans · Saxons · Silesians · Suizos · Suebos · Tiroleses · Turinchians
Diaspora alemana en Europa Alemans balticos · Alemans d'a mar Negra · Alemans d'a Volga · Mennonitas de Rusia · Saxons transilvans | Suebos d'o Danubio
Diaspora alemana d'Ultramar Alemans de Brasil · Alemans d'Estatos Unitos · Alemans de Namibia · Amish
Se veiga tamién Ostsiedlung · Expulsión y fuita d'os alemans (1944-1950)