Pero IV d'Aragón
| Pero IV d'Aragón | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rei d'Aragón | ||||||||||||||||||
Pero IV | ||||||||||||||||||
| 1336 - 5 de chinero de 1387 | ||||||||||||||||||
| Predecesor | Alifonso IV | |||||||||||||||||
| Succesor | Chuan I | |||||||||||||||||
| 1375 (efectivament, dende 1344) - 5 de chinero de 1387 | ||||||||||||||||||
| Predecesor | Chaime IV de Mallorca | |||||||||||||||||
| Succesor | Chuan I | |||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| Coronación | 1336 | |||||||||||||||||
| Naixencia | 5 d'octubre de 1319 | |||||||||||||||||
| Muerte | 5 de chinero de 1387 | |||||||||||||||||
| Enterreco | Monesterio de Poblet | |||||||||||||||||
| Consort | María de Navarra Alionor de Portugal Alionor de Sicilia Sibila de Fortiá | |||||||||||||||||
| Descendencia | Chuan I Alionor d'Aragón Constanza d'Aragón Martín I d'Aragón | |||||||||||||||||
| Casa reyal | Casa d'Aragón | |||||||||||||||||
| Dinastía | Barcelona | |||||||||||||||||
| Pai | Alifonso IV d'Aragón | |||||||||||||||||
| Mai | Tresa d'Entenza | |||||||||||||||||
Pero IV d'Aragón, dito o Ceremonioso u o el del Punyalet (debiu a un chicot punyal que gosaba portiar),[1] (Balaguer, 5 d'octubre de 1319 - Barcelona, 5 de chinero de 1387), estió un rei d'Aragón, fillo d'Alifonso lo Bueno.
Choventut
[editar | modificar o codigo]Fue educau entre aragoneses, d'alcuerdo con a suya luenga mas usual en a suya etapa como infant. Dica 1335 a mayor parti d'os escritos de Pero IV son redactaus en aragonés. Entre 1326 y 1335 cincuanta y un documentos son escritos en dita luenga y nomás que dos en catalán. En as cartas endrezadas a su pai Alifonso IV emplegó tamién l'aragonés como luengua habitual.[2] Estando encara infant residió en Zaragoza, en Exeya d'os Caballers y en a redolada de Chaca. Mientres una malautía d'Alifonso IV prencipió a exercer de lugartenient d'o reino d'Aragón (cargo que en o futuro recibirá o nombre de virrei), refirmau por l'arcebispe de Zaragoza Pero López de Luna, que teneba a lo suyo cudiau l'educación d'o infant reyal, formando-se a lo suyo arredol un partiu aragonesista.[3]
Seguntes os usos tradicionals d'a casa reyal, a la muerte de su pai en 1336 Pero IV se dispuso a coronar-se en Zaragoza. En una ninviada por Pero IV a o papa en 1345 escribe:
| La esgleya de Saragoça [...] és cap de nostre regne et en la qual tots nostres predesseçors e nós havem presa corona de nostra reyal dignitat. | ['La iglesia de Zaragoza (...) es cabeza de nuestro reino y en la cual todos nuestros predecesores y nosotros hemos tomado corona de nuestra dignidad real'.] |
Tanimientres, o conte Pero de Ribagorza y Ampurias y lo conte de Prades Remón Berenguer d'Aragón li aconsellaban que heba d'ir-ne primero enta Barcelona ta churar-ie os Usatges. Pero IV nomás los churó que dimpués y en Leida, lo que prevocó lo descontento d'os catalans, que li facioron represalias politicas. Manimenos, a partir de 1338, Pero de Ribagorza aconsiguió chitar temporalment a Pero López de Luna d'os suyos cargos publicos y ocupar a cancellería reyal prencipiando a tener un ascendient decisivo sobre lo rei, que pasó de tener una idea politica «continentalista» amanada a los intreses aragoneses a una mas proclive a la mediterrania, que beneficiaba a los catalans.[4]
Reinau
[editar | modificar o codigo]
En prencipiar o suyo reinau, o Reino de Mallorca yera gubernau por o suyo cunyau (y tío leixano) Chaime III de Mallorca, bisnieto de Chaime I d'Aragón. En chinero 1279 os dos fillos d'o Conquistador heban sinyau o tractau de Perpinyán, por o que lo rei mallorquín Chaime II heba reconoixiu estar vasallo de Pero III, vasallache a lo que secretament o rei mallorquín s'oposó y que nomás se reconoixió que a radíz d'a campanya de conquiesta d'Alifonso III d'Aragón (1285), que remató con o tractau d'Anagni (1295), en que un redotau Chaime II renunció a la sobiranía d'o reino de Mallorca.
Dimpués d'enfrontinar-se por cuantas questions, Pero IV declaró a lo rei mallorquín culpable d'o proceso ubierto en a suya contra (1343) y, en cumplimiento d'a sentencia, invadió Mallorca y redotó a las tropas de Chaime III en Santa Ponsa. Dimpués conquistó tamién o Rosellón. Dimpués de rendir-se, Chaime III fue desposeyiu d'o trono. Se li respectó la sinyoría de Montpeller, dende a on miró de recuperar a Cerdanya y lo Conflent. Atacó Mallorca (1349) y fue venciu de forma definitiva en a batalla de Llucmajor, en a que murió Chaime III.
Dimpués d'a muerte de Chaime III, Pero permitió que Chaime IV (preso dica 1362) conservara iste títol de forma purament formal, pero a la suya muerte en 1375, o propio Pero IV asumió lo cargo. Asinas s'incorporó lo reino de Mallorca de forma definitiva a la Corona d'Aragón, situación que se mantenió dica los Decretos de Nueva Planta.
Fue un monarca enerchico y duro que reorganizó la cort, l'administración y l'exercito, dirichendo las suyas actividaz a incrementar o poder reyal en l'interior d'o suyo reino y a augmentar os suyos dominios en a mar Mediterrania, cosa que logró con a expedición d'os almogávars, en conquistar istos os ducaus d'Atenas y Neopatria. Como muestra d'o suyo intrés por a cultura clasica, mandó que en l'Acropolis d'Atenas quedara una guardia permanent d'once ballesters, fendo constar que o molimento yera «a mas polida choya que exista en o mundo, tal que ni sisquiera toz os reis cristianos chuntos podrían fer bella cosa parellana».[5]
Redotó a la unión d'os nobles en Epila, refirmó a Henrique de Trastamara debant de Pero I de Castiella, arrebató lo Rosellón a lo suyo cunyau Chaime III de Mallorca y procuró a incorporación de Sicilia a o suyo reino.
En 1347 y 1348 habió de sofocar a revuelta d'a Unión d'Aragón, coaligada a la Unión de Valencia y dirichida por o suyo chermanastro l'infant Ferrando d'Aragón, que no aceptaban que hese nombrau heredera d'a corona a la suya filla mayor, Constanza d'Aragón, ya que en l'inte no teneba encara dengún fillo barón.
A peste negra prevocó la muerte d'a reina Alionor de Portugal (1348) con la que Pero s'heba casau un anyo antes. En enviudar, tornó a acomodar-se con Alionor de Sicilia, con la que tenió tres fillos: Chuan, Martín y Alionor, muller de Chuan I de Castiella.
En 1351 dentró en guerra contra Chenova, refirmando a Venecia, ya que los chenoveses alentaban revueltas en Cerdenya. Os chenoveses ocuporon l'Alguer, d'on fueron forachitaus por os catalans en 1354. A ciudat fue repoblada posteriorment con catalans, lo que explica que a ciudad sarda encara siga hue lo día catalanoparlant. Pero IV habió de sofocar asinas mesmo una revuelta d'os Arborea en a isla entre 1364 y 1386.
Igualment s'enfrontinó con Pero I de Castiella en a conoixida como "guerra d'os Dos Peros". Pero I quereba recuperar os territorios murcians que heban pasau a lo Reino de Valencia. O conflicto remató con a paz d'Almazán en 1375 sin vencedors ni vencius. Os desastres d'ista guerra se sumoron a la peste negra y a d'atros desastres naturals, como una sequera u plagas de langostas.
Mientres o suyo reinau s'instituyó la Deputación d'o Cheneral de Catalunya en as Corz celebradas en Barcelona, Vilafranca del Penedès y Cervera en 1358-1359. Castiella heba invadiu Aragón y Valencia, lo que creyó cuantos enfrentamientos belicos que ocasionoron grans gastos a la corona. Por ixo, as Corz designoron doce deputaus con atribucions executivas en materia fiscal, asinas como unos "oyents de cuentas" que controlaban l'administración baixo l'autoridat de Berenguer de Cruïlles, considerau lo primer president d'a Deputación d'o Cheneral.

Mandó creyar os Sepulcres Reyals d'o monesterio de Poblet.
Matrimonios y descendencia
[editar | modificar o codigo]Casó en 1338 con María de Navarra (1326-1347), filla d'os reis de Navarra Felipe III y Chuana II. Descendencia:
- Constanza (1343-1363), casada en 1361 con Frederico III de Sicilia.
- Chuana (1344-1385), casada en 1373 con Chuan I d'Ampurias.
En 1347 casó con Alionor de Portugal (1328-1348), filla d'o rei de Portugal Alifonso IV. Murió a l'anyo siguient d'a peste negra.
En 1349 casó con Alionor de Sicilia (1325-1375), filla d'o rei Pero II de Sicilia. Descendencia:
- Chuan I (1350-1396).
- Martín I (1356-1410).
- Alionor (1358-1382), casada con o rei Chuan I de Castiella. Fue la mai de Ferrando I d'Antequera.
En 1377 casó con Sibila de Fortiá (1350-1406), filla d'o noble ampurdanés Berenguer de Fortiá. Descendencia:
- Isabel (1380–1424), qui casó con o futuro pretendient Chaime II de Urchel.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- ↑ (ca) MitCat. Mites dels orígens.
- ↑ González Ollé, 2007, p. 304
- ↑ González Ollé, 2007, pp. 293-294
- ↑ González Ollé, 2007, pp. 293-296
- ↑ (es) José Luis Martín Rodríguez: Plena y baja Edad Media. De la Reconquista a la expansión atlántica (siglos XI-XV), tomo 4, de Historia de España. (Col. biblioteca EL MUNDO). 2004. Espasa Calpe, S.A.; Madrit, pp. 468-469
Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]
Se veigan as imáchens de Commons sobre Pero IV d'Aragón.
Árbol chenealochico
[editar | modificar o codigo]| 16. Chaime I d'Aragón | ||||||||||||||||
| 8. Pero III d'Aragón | ||||||||||||||||
| 17. Violant d'Hongría | ||||||||||||||||
| 4. Chaime II d'Aragón | ||||||||||||||||
| 18. Manfredo I de Sicilia | ||||||||||||||||
| 9. Constanza II de Sicilia | ||||||||||||||||
| 19. Beatriz de Saboya | ||||||||||||||||
| 2. Alifonso IV d'Aragón | ||||||||||||||||
| 20. Carlos I d'Anchú | ||||||||||||||||
| 10. Carlos II de Nápols | ||||||||||||||||
| 21. Beatriz I de Provenza | ||||||||||||||||
| 5. Blanca de Nápols | ||||||||||||||||
| 22. Istevan V d'Hongría | ||||||||||||||||
| 11. María d'Hongría | ||||||||||||||||
| 23. Isabel a Cumana | ||||||||||||||||
| 1. Pero IV d'Aragón | ||||||||||||||||
| 24. Bernat Guillén de Montpeller | ||||||||||||||||
| 12. Guillén Bernat d'Entenza | ||||||||||||||||
| 25. Chusiana d'Entenza | ||||||||||||||||
| 6. Gombau d'Entenza | ||||||||||||||||
| 26. Hugo IV d'Ampurias | ||||||||||||||||
| 13. Tresa Pérez d'Azagra | ||||||||||||||||
| 27. María de Vilademuls | ||||||||||||||||
| 3. Tresa d'Entenza | ||||||||||||||||
| 28. Sancho II d'Antillón | ||||||||||||||||
| 14. Sancho III d'Antillón | ||||||||||||||||
| 29. Blanca d'Erill | ||||||||||||||||
| 7. Constanza d'Antillón y Cabrera | ||||||||||||||||
| 30. Alvaro I d'Urchel | ||||||||||||||||
| 15. Alionor de Cabrera-Urchel | ||||||||||||||||
| 31. Constanza de Montcada | ||||||||||||||||
| Predecesor: Alifonso IV |
Rei d'Aragón 1336 - 1387 |
Succesor: Chuan I |