Lista de sonius d'animals
Apariencia
Ista ye una lista de sonius d'animals en aragonés. Lo sufixo basico pa nombrar los sonius animals ye -ido, que ha iu evolucionando ta -iu en los zaguers sieglos. Las formas terminadas en -ito corresponden a la fonetica de l'aragonés central, las formas palatalizadas en ll- a la d'o ribagorzano
Sonius de animals
[editar | modificar o codigo]| Especie | Sonius | Verbos | Onomatopeya | Multimedia | |
|---|---|---|---|---|---|
| Bombolón |
bomboloneyo[1] u bomboloneo[1] | bomboloniar[1] | |||
| Bubón |
otuliu[1][nota 1] u atuliu[1][nota 2] | otular[1][nota 3] u atular[1][nota 4] | |||
| Can |
escanyuto[1], ladriu[1][2][nota 5], ladrizo[nota 6], nyadriu[1], nyadric[1][nota 7] u nyapiu[1][nota 8] | escanyutar[1][nota 9], escachilar[1], esnyadrigar[1], escanuciar[1][nota 10], ladrar[1][nota 11], nyadrir[1] u nyapir[1] | guau guau, mou-mou[1], nyap-nyap[1], llau llau[3], rap[1], buabau[1][nota 12] | ||
| Caballo |
renillo[1][nota 13], renilliu[1][nota 14], renchilo[1][nota 15] u renchiliu[1] | renillar[1] u renchilar[1][nota 16] | |||
| Cuervo |
cracriu[1] | cracrar[1] | cracrá[1] | ||
| Gallina |
escarcallo[1][nota 17], escarcateyo[1][nota 18], escacín[1][nota 19] u carcareyo[1][nota 20] | escarcallar[1][nota 21], escarcatiar[1], carcariar[1][nota 22], cocoliar[1], escacilar[1], escacinar[1][nota 23] u loquiar[1][nota 24] | cloc-cloc[1][4] | ||
| Gallo |
canto[1] | cantar[1] | coquericó[1], quiquiriquí[1], cacaricó[1] | ||
| Gato |
mauliu[1][nota 25], megoliu[1], maulizo[1][nota 26] u miulo[1][nota 27] | maular[1][nota 28] u megolar[1][nota 29] | miu miu, meo meo, meu[1], miau miau, mau mau[1][3] | ||
| Gralla |
gralliu[1] | grallar[1] | |||
| Lión |
ruchiu[1][nota 30] | ruchir[1] | |||
| Lupo |
otuliu[1][nota 1] u atuliu[1][nota 2] u ulut[1] | otular[1][nota 3] u atular[1][nota 4] u fer uluz[1][nota 31] | |||
| Muixón |
piulo[1] u piulada[1] | piular[1] u piubllar[1] | piu-piu[1] | ||
| Palomo |
grolleyo[1][nota 32] | grolliar[1] | |||
| Pato |
cuacuar[1] | cuacuar[1] | |||
| Rana |
raniqueyo[1][nota 33] u crobiu[1] | raniquiar[1] u crobar[1][nota 34] | rau-rau[1][4] | ||
| Uella |
beliu[1][5][nota 35] u belec[1] | belar[1] | be[1] | ||
| Vaca |
bramiu[1][6][7][nota 36], bramada[1][nota 37], esbramec[1][nota 38] u brutiu[1] | bramar[1][nota 39], esbramegar[1][nota 40], buyar[1], bruitar[1][nota 41] u fer brutius[1] | mu[1] | ||
Notas
[editar | modificar o codigo]- 1 2 Con as variants otiliu, utiliu, botiliu y tuliu.
- 1 2 Con as variants autiliu y abutiliu.
- 1 2 Con as variants tular, udular, uludar, otilar, utilar, botilar, butilar, esgatular, gotilar y aguatilar.
- 1 2 Con as variants autilar, abutilar.
- ↑ Con as variants ladrito y lladriu.
- ↑ Con a variant palatalizada lladrizo.
- ↑ Con a variant esnyadric.
- ↑ Con a variant nyapit.
- ↑ Con a variant esganyutar y esganyitar.
- ↑ Con a variant escanyuciar.
- ↑ Con as variants lladrar y alladrar.
- ↑ Con a variant buababau.
- ↑ Con a variant renill.
- ↑ Con a variant renillito.
- ↑ Con a variant ronchilo.
- ↑ Con a variant ronchilar.
- ↑ Con as variants escarquell y escarquello.
- ↑ Con a variant escarcateo.
- ↑ Con a variant escasín .
- ↑ Con as variants carcareo, cascareo, carcareteo, carcarecheo, y carcaretío.
- ↑ Con a variant escarquellar.
- ↑ Con as variants cacariar, carcaratiar, cacartiar, cascariar, cacaraquiar, carcachear y carcaretiar.
- ↑ Con a variant ribagorzana escasinar.
- ↑ Con a variant palatalizada lloquiar.
- ↑ Con as variants miuliu y miauliu.
- ↑ Con a variant mablizo.
- ↑ Con a variant miaulo.
- ↑ Con as variants magullar, mallar, miaular, maublar y mablar.
- ↑ Con as variants migolar, miolar y meolar.
- ↑ Con a variant ruchito.
- ↑ Con a variant fer uluts.
- ↑ Con as variants grolleo y grollío.
- ↑ Con a variant raniqueo.
- ↑ Con a variant croar.
- ↑ Con a variant belito .
- ↑ Con as variants bramito, gramiu y gramito.
- ↑ Con a variant gramada.
- ↑ Con as variants esbramugo y esgramaco.
- ↑ Con a variant gramar.
- ↑ Con as variants esbramugar, esgramucar, esgramacar, esgramaquiar y bramegar.
- ↑ Con as variants brutar y brudar.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- ↑ (es) Mascaray Sin, Bienvenido: Vocabulario del habla de Campo (Ribagorza, Huesca). Xordica Editorial, 2014.
- 1 2 (an) Rafel Vidaller (2001) "Onomatopeyas y atros sonius en aragonés", en Estudios y rechiras arredol d'a luenga aragonesa y a suya literatura. Autas d'a II Trobada (Uesca, 18-20 de noviembre de 1999) pp. 231-244. Instituto de Estudios Altoaragoneses - Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa
- 1 2 (es) "Elementos de lingüística contrastiva en aragonés. Estudio de algunas afinidades con gascón, catalán y otros romances". Javier Tomás Arias. Universitat de Barcelona
- ↑ (es) Chabier Tomás Arias: El aragonés del Biello Sobrarbe. Instituto de Estudios Altoaragoneses. (1999), p. 189.
- ↑ (es) ARNAL PURROY, Mª Luisa, Diccionario del habla de la Baja Ribagorza Occidental -Huesca-; Institución «Fernando el Católico» + Gara d'Edizions. Zaragoza, 2003. ISBN 84-8094-052-2
- ↑ (es) BARCOS, Miguel Ánchel, El Aragonés Ansotano: estudio lingüístico de Ansó y Fago; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2007.ISBN 978-84-8094-058-0 p. 185.