Roine

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Iste articlo trata sobre o río Roine. Ta o departamento francés se veiga Roine (departamento)
Roine
Drome.JPG
O Roine en Droma
Administración
Estatos Flag of Switzerland.svg Suiza
Flag of France.svg Francia
Territorios {{{territorios}}}
Cheografía
Longaria 812 km
Altaria d'o naixedero 1.753 m
Naixedero Chelero d'o Roine
Desembocadura Mar Mediterrania
Hidrolochía
Superficie d'a cuenca 95.500 km²
Cabal meyano 1.820 m³/s
Mapa
Río Roine.PNG
Curso d'o Roine

O Roine (Ròse [ˈrrɔze/ˈʀɔze] en occitán, Rôno en francoprovenzal, Rhône en francés, Rhone en alemán estándar, Rotten en alamanico superior de Valais) ye un d'os ríos más grans d' Europa, que naixe en o cantón de Valais (u Wallis), en Suiza, y muere en a costa mediterrania francesa.

O puesto exacto d'o suyo naixedero se troba en o Chelero d'o Roine (Suiza), a 1.753 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, tenendo un curso d'una longaria de 812 km dica desauguar en a mar Mediterrania en un delta fluvial en a costa de Francia, con un cabal meyano de 1.820 /s (o segundo cabal mes alto d'os ríos que desauguan en a Mediterrania dezaga d'o río Nilo). A superficie d'a suya cuenca hidrolochica ye de 95.500 km². Amás de quantos afluents, en o suyo curso por territorio suizo se troba o laco Léman.

Orichen d'o nombre[editar | editar código]

O nombre d'o Roine, escrito Royne en grafía aragonesa medieval, procede d'o latín Rhodanus, devez preso a o griego antigo Pοδανός (Rhodanós), versión helena d'o nombre galo (celta) d'o río, tal qual yera sentito per os griegos que habitaban a colonia de Massalia, l'actual Marsiella.

O nombre celta d'o río, que debeba d'estar Rodo u Roto ("o que redola", "o que corre"), yera una denominación freqüent ta os ríos en l'antiga luenga celta. Asinas clamaban tamién o baixo Sena y d'altros ríos d'a Europa occidental. O nombre celta procede d'una radiz protoindoeuropea *ret- ("redolar, correr"), que daría rota en latín (d'an "rueda" y os suyos derivatos en aragonés).

Manimenos, bells lingüistas opinan que a radiz rot- u rod- d'o nombre "Roine" y d'altros muitos ríos europeus ye en verdat preindoeuropea; en ixe caso, que se pareixese a o verbo protocelta reto ("correr") sería una coincidencia.

Curso d'o río[editar | editar código]

Naxe amán d'o chelero d'o Roine (Valais, Suiza) en o macizo de Saint-Gotthard, a una altaria de 1.753 metros.

O Roine ye una garona dica que plega ta Martigny; d'allá entadebant se torna un gran río de montanya que esnabesa, enta o sudueste, una val glacial. Dimpués chira enta o nordueste ta salir d'os Alpes y fluye ta l'ueste per o Laco Leman (u Laco de Chinevra) antis d'entrar en Francia.

En León del Roine, s'achunta con o Saona.

En plegando ta Arles, o Roine se trestalla en dos, formando lo delta de Camarga. Os dos estallos rematan en a Mar Mediterrania; un ye o Grand Rhône u Roine Gran y l'altro lo Petit Rhône u Roine Chico.

Afluents prencipals[editar | editar código]

Prencipals ciudatz amanatas[editar | editar código]

O Roine en pasando per Bèucaire.

Suiza[editar | editar código]

Francia[editar | editar código]

Hidrolochía[editar | editar código]

Tien una longaria de 812 km y un cabal meyano en a desembocadura de 1.710 m³/s; considerando-ne l'aria, de 95.000 km², ye pues un d'os ríos con un cabal relativo más gran d'Europa: 17,9 l/s/ km².

Delta d'o Roine.

Tiene tres mecanismos d'alimentación prencipals:

  • Os mayencos en os Alpes, on bi ha muita nieu.
  • Os frents oceanicos (que afectan sobretot o nordeste d'a cuenca)
  • As tronadas mediterranias (que n'afectan o sud).

Ixo causa un rechimen irregular, con un minimo ta verano marcato y maximos ta primavera y agüerro. As creixitas alcanzan anyalment valuras maximas de 4.000 m³/s, mientres que en riadas excepcionals s'ha plegato ta cabals de 13.000 m³/s. O suyo cabal se ye achiquito prou en os zaguers sieglos. 3 posibles razons:

  • Desminución cheneral d'as precipitacions dende a Chiqueta Edat de Chelo.
  • Reforestación d'a suya cuenca, per culpa d'o cambio d'emplegos d'o suelo, cheneral en Europa, causando l'albandono de l'agricultura.
  • Entibadura de muitos d'os suyos afluents.

Os dos zaguers factors no sólo n'han achiquito lo cabal, tamién n'han escabonato as puntas y esmermato l'alportación de sedimentos (o incremento d'a superficie boscosa gracias a una menor erosión, a entibadura per culpa de l'acumulación en as infrastructuras).

Historia[editar | editar código]

O Roine ye estata una vía de comercio dende os tiempos prehistoricos, unindo lo Norte d'Europa con o Mediterranio.

O delta d'o Roine s'emprencipió a formar fa uns 7.000 anyos, con un creiximiento centrato en o suyo costato occidental (o que corresponde huei a o Roine Chico) que dimpués fue remplazato per a formación d'a punta oriental en a boca d'o Roine Gran. Actualment o delta ocupa una superficie de 1.710 km², con una longaria de litoral de 90 km.

En o zaguer sieglo, o delta ha visto recular o suyo comportamiento expansivo. En cheneral, tota la costa d'o delta ye en regresión.

Vinclos externos[editar | editar código]